دانلود پایان نامه ارشد : سیر تحول مفهوم توسعه در مطبوعات ایران

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم ارتباطات اجتماعی

عنوان :  سیر تحول مفهوم توسعه در مطبوعات ایران

دانشگاه علامه طباطبایی

دانشکده علوم ارتباطات

پایان نامه تحصیلی

کارشناسی ارشد

رشته علوم ارتباطات اجتماعی

موضوع:

سیر تحول مفهوم توسعه در مطبوعات ایران

مطالعه تطبیقی مطبوعات دوره اصلاحات و اصولگرایی

استاد راهنما:

دکتر علیرضا حسینی پاکدهی

استاد مشاور:

دکتر هادی خانیکی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی سیر تحول مفهوم توسعه در مطبوعات دوره اصلاحات و اصولگرایی، به تحلیل محتوای کمی و کیفی سرمقاله های منتشر شده در مطبوعات هر دوره می‌پردازد. چارچوب نظری این پژوهش متأثر از تقسیم بندی چهارگانه «ملکات» در حوزه ارتباطات و توسعه، بر رویکرد اجتماع محور و دیدگاه «مجید تهرانیان» استوار شده است. بدین گونه، با توجه به این نظریه سرمقاله های منتشر شده در دوره اصلاحات و اصولگرایی مورد تحلیل و ارزیابی کمی و کیفی قرار گرفته‌اند.

در این پایان نامه با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند تعداد 440 سرمقاله منتشر شده در دو دوره اصلاحات و اصولگرایی انتخاب شدند و در مرحله کمی با استفاده از دستورالعمل کد گذاری و در مرحله کیفی با استفاده از روش عرفی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفتند.

نتایج بدست آمده در این پژوهش نشان می‌دهد که مفهوم توسعه در هر کدام از دوره های مورد بررسی با یکدیگر متفاوت بوده است. بدین معنی که در دوره ریاست جمهوری سید محمد خاتمی که به دوره اصلاحات مشهور است مفهوم توسعه سیاسی و شاخص‌هایی چون آزادی بیان، ارتباط پویا با دولت‌های خارجی و استقرار جامعه مدنی در اولویت سرمقاله های منتشر در روزنامه‌ها قرار داشته در دوره موسوم به اصولگرایی که ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد را شامل می‌شود، توسعه اقتصادی و شاخص‌هایی چون هدفمندی یارانه‌ها و دستیابی به انرژی هسته ای در اولویت روزنامه های مورد بررسی قرار داشته است. در نتیجه می‌توان انقطاع و عدم پیوستگی در تحول مفهوم توسعه در هر کدام از این دوره‌ها مشاهده کرد، که این امر عدم توازن در برداشت از مفهوم توسعه را در مطبوعات و به تبع دولت نشان می‌دهد که به خودی خود می‌تواند عملکردها و سیاست‌های دولت را تحت تأثیر قرار دهد.

واژگان کلیدی: توسعه اقتصادی، توسعه فرهنگی، توسعه سیاسی، توسعه اجتماعی، ارتباطات و توسعه

فهرست مطالب

فصل 1-  کلیات پژوهش     1

1-1-  طرح موضوع و تعریف آن   2

1-2-  ضرورت و اهمیت موضوع   5

1-2-1-  اهمیت و ضرورت نظری   6

1-2-2-  اهمیت و ضرورت عملی یا اجتماعی   7

1-3      هدف اصلی تحقیق   8

1-3-1-  اهداف فرعی   8

فصل 2-  مبانی نظری و ادبیات تحقیق    11

مقدمه  12

2-1-  بخش اول – مرور تاریخی توسعه  13

2-1-1-  تاریخچه مفهوم توسعه  13

2-1-2-  توسعه و مکتب نوسازی   16

2-1-3-  توسعه و مکتب وابستگی   18

2-1-4-  توسعه و مکتب رهایی بخش    19

2-1-5-  ارتباطات و توسعه  20

2-1-6-  روزنامه نگاری برای توسعه  22

2-1-7-  طبقه بندی مقوله های توسعه و ارتباطات از جنگ جهانی دوم به بعد  23

2-1-8-  توسعه در ایران  26

2-2- بخش دوم – مرور مفهومی   27

2-2-1-  تعریف توسعه  28

2-2-1-1- رشد و توسعه  32

2-2-1-2- تغییر اجتماعی و توسعه  33

2-2-1-3- توسعه نیافتگی   34

2-2-1-4- نوسازی و توسعه  35

2-2-1-5- توسعه پایدار 36

2-2-1-6- توسعه انسانی   36

2-2-1-7- ارتباطات توسعه  37

2-2-2-  انواع توسعه  38

2-2-2-1- توسعه متوازن و توسعه نامتوازن  39

2-2-2-2- توسعه از بالا و توسعه از پایین   39

2-2-2-3- توسعه درونزا و برونزا 39

2-2-3-  ابعاد توسعه  40

2-2-3-1- توسعه اقتصادی   40

2-2-3-2- توسعه سیاسی   44

2-2-3-3- توسعه اجتماعی   51

2-2-3-4- توسعه فرهنگی   54

2-3- بخش سوم – مرور نظری   58

2-3-1-  مقدمه  58

2-3-2-  نظریه نوسازی   59

2-3-2-1- نوسازی و ارتباطات   62

2-3-2-2- مدل نظری دانیل لرنر  63

2-3-2-3- اشاعه نوآوری‌ها 66

2-3-3-  نظریات انتقادی   69

2-3-3-1- نظریه وابستگی   69

2-3-3-2- وابستگی و ارتباطات   72

2-3-4-  رویکرد الهیات رهایی بخش و توسعه  73

2-3-5-  رویکرد اجتماع محور و توسعه  74

2-3-5-1- دیدگاه مجید تهرانیان  75

2-3-5-2- دیدگاه آمارتیا سن درباره توسعه  78

2-3-6-  نظریه رسانه های توسعه بخش    80

2-4      بخش چهارم : مرور تجربی   82

2-4-1-  پژوهش‌های خارجی   82

2-4-2-  پژوهش‌های داخلی   85

2-5-  بخش پنجم – چارچوب نظری و سؤال‌های پژوهش    89

2-5-1-  چارچوب نظری   89

2-5-2-  سؤال اصلی پژوهش    91

2-5-3-  سؤال‌های فرعی  بخش کمی   91

2-5-4-  سؤال‌های فرعی  بخش کیفی   92

فصل 3- روش پژوهش     95

مقدمه  96

3-1- روش تحقیق   97

3-2- انواع تحلیل محتوا 97

3-2-1-  تحلیل محتوای کمی   98

3-2-2-  تحلیل محتوای کیفی   99

3-3-  تکنیک تحقیق   101

3-4-  واحد تحلیل   101

3-5-  جامعه آماری   101

3-6-  روش نمونه گیری و حجم نمونه  102

3-7-  نحوه جمع آوری داده‌ها 103

3-8-  فنون مورد استفاده برای تجزیه و تحلیل داده‌ها 104

3-9-  محاسبه ضریب قابلیت اعتماد  104

3-10- مقوله بندی و تعریف نظری و عملی متغییر ها و مفاهیم   105

3-10-1-1-  مرور بر روزنامه های بررسی شده در دوره اصلاحات   110

3-10-1-2-  مرور بر روزنامه مورد بررسی در دوره اصولگرایی   111

فصل 4-  بررسی یافته‌ها 113

مقدمه  114

4-1- جداول یک بعدی   115

4-2- جداول دو بعدی   139

4-3-  بخش دوم بررسی کیفی داده‌ها 156

4-3-1-1-   مروری بر تحولات و حوادث مهم دوره اصلاحات (1384-1376) 156

4-3-1-2-   مفهوم توسعه در دولت اصلاحات   157

4-3-2-  دوره اصولگرایی   170

4-3-2-1-   مروری بر تحولات و حوادث مهم دوره اصولگرایی (1380-1384) : 170

4-3-2-2-   توسعه در دوره اصولگرایی   171

فصل 5-  نتیجه گیری   181

مقدمه  182

5-1-   خلاصه یافته های تحقیق: 182

5-2-  جمع بندی   185

5-3-  محدودیت    188

5-4-  پیشنهادها 188

فهرست منابع و مآخذ تحقیق   190

پیوست    197

1-1-     طرح موضوع و تعریف آن

پژوهش حاضر با موضوع سیر تحول مفهوم توسعه در مطبوعات دوره اصلاحات و اصولگرایی و با استفاده روش تحلیل محتوای کمی و کیفی صورت گرفته است. در طرح موضوع این پژوهش باید اشاره کنیم که ما در عصری زندگی می‌کنیم که رسانه‌ها به طور فزاینده با زندگی روزمره مردم تنیده شده‌اند. آن‌ها با نقش‌هایی که در حیطه خبر رسانی، اطلاع رسانی، آموزش و پر کردن اوقات فراغت ایفا می‌کنند خلأهایی چون خلأ آگاهی، تفریح و نیاز به دانش را تا حد قابل توجهی برای بشر امروز پر می‌کنند. پس از جنگ جهانی دوم، با شروع بحث‌های علمی در مورد توسعه و همچنین گسترش روزافزون فناوری‌های جدید ارتباطی، محققان و برنامه ریزان توسعه توجه ویژه ای را نسبت به نقش اساسی رسانه‌ها در توسعه کشور های موسوم به جهان سوم مبذول داشتند و از همین منظر مفاهیم و نظریات تازه ای را در حوزه ارتباطات و توسعه خلق کردند.

در اهمیت تحقق امر «توسعه»[1] باید گفت که کشورها از طریق دست یافتن به آن می‌توانند جایگاه خود را در نظام جهانی تغییر دهند در حالی که بازماندن از آن با تقلیل جایگاه کشورها در سلسله مراتب قدرت و ثروت جهانی همراه است. بنابراین کشورهای توسعه نیافته تلاش می‌کنند تا با تدوین برنامه های کوتاه مدت و بلند مدت و استفاده از ابزار و امکانات گوناگون، خود را در مسیر توسعه ای پایدار قرار دهند.

 امروزه تعریف توسعه مانند آنچه که «آرتور لوئیس» برندۀ جایزۀ نوبل در رشتۀ اقتصاد می‌گوید، دیگر گسترش تدریجی بخش مدرن و کاهش تدریجی بخش سنتی، نیست (بهشتی،1383: 2). در تعریف‌های جدیدتر، سنت‌های یک کشور نه تنها مانعی برای توسعه به حساب نمی‌آیند بلکه می‌توانند در روند توسعه نقشی موثر ایفا کنند. بدین گونه، امروزه پارامتر های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، در توسعه پذیرفته شده است. اگرچه در طی 70 سال اخیر، برنامه ریزی‌های توسعه با فراز و فرودهای فراوانی در مورد اینکه «توسعه واقعاً چیست؟» مواجه بوده است. از توجه صرف به شاخص‌های اقتصادی در «مکتب نوسازی» گرفته تا اولویت قرار دادن معنویات در «مکتب رهایی بخش»، همه تفاوت‌های مفهومی را در حیطه توسعه نشان می‌دهند. با وجود اختلافاتی که در مبانی نظری این مکاتب وجود دارد همه آن‌ها به نقش رسانه‌ها به عنوان اهرمی که روند توسعه را تسهیل می‌کند، تأکید و توجه ویژه ای دارند. از آنجا که توسعه انسانی و پایدار نیازمند مشارکت همه افراد جامعه است، رسانه های فراگیر و با نفوذی چون رادیو، تلویزیون و مطبوعات می‌توانند راه را برای آموزش همگانی و مشارکت فعال افراد در روند توسعه تسهیل نمایند که از این نقش رسانه‌ها با نام «ارتباطات تسهیل کنندۀ توسعه» نیز یاد می‌شود. بنابراین وسایل ارتباط جمعی از آن دوران نقش دوگانه ای را در برنامه ریزی‌های توسعه بر عهده گرفتند. از یک سو رشد کمی و کیفی رسانه‌ها خود به عنوان یکی از شاخص‌های توسعه به حساب می‌آید و از سوی دیگر آن‌ها به عنوان ابزاری برای آموزش همگانی، آگاهی بخشی و مشارکت، می‌توانند تأثیر مثبتی در روند توسعه داشته باشند.

اهمیت نقش رسانه‌ها در توسعه، یا به عبارت بهتر ارتباطات و توسعه زمینه ساز تحقیقات بسیاری شده است. یکی از مهم‌ترین پژوهش‌ها در این زمینه توسط «دانیل لرنر[2]» انجام شده است. وی که نتایج پژوهش خود را در کتابی به نام گذر از جامعه سنتی: نوسازی خاورمیانه به چاپ رسانید معتقد است که نو سازی از چهار مرحله شهر نشینی ← سوادآموزی ← استفاده از وسایل ارتباط جمعی می‌گذرد که این مراحل نیز به نوبه خود به ← مشارکت فعالانه مردم در زندگی سیاسی می‌انجامد.

از دیگر تحقیقات برجسته در این زمینه، پژوهشی است که توسط «اورت ام. راجرز[3]» و «اف. فلوید شومیکر»[4] انجام گرفته است. هدف اصلی تحقیق آن‌ها ضرورت ارتباط برای تغییر اجتماعی است. تغییر اجتماعی فرایندی است که طی آن، در ساختار و کارکرد نظام اجتماعی، دگرگونی به وقوع می‌پیوندد. آن‌ها سه فرایند متوالی ابداع، نشر و پیامدها را در تغییر اجتماعی ضروری می‌دانند. (راجرز و شومیکر،1376: 46). به عقیده آن‌ها عناصر اصلی نشر عبارت است از :1- نوآوری 2- که توسط کانال‌های معینی 3- در بعد زمان 4- میان اعضای نظام اجتماعی منتشر می‌شود و نوآوری عبارت است از ایده، روش و یا وسیله ای که توسط فرد، جدید تلقی می‌شود (راجرز و شومیکر، 1376: 47).

در مقابل نظریات لرنر و راجرز که نقش رسانه های جمعی را در سیاست‌های توسعه موثر ارزیابی کرده‌اند، کسانی چون «الکس اینکلس»[5] در تبیین نقش ارتباطات در نوسازی، حد تأثیر گذاری رسانه­های جمعی را بسیار پایین می‌آورد. به نظر او اولاً رسانه‌ها تنها ابزارهای مکانیکی هستند که نقش آن‌ها بستگی به پیام‌های منتشره از سوی آن‌ها دارد و ثانیاً زمینه‌ها و تصورات قبلی مخاطبان در انتخاب پیام عامل عمده است. حتی اگر رسانه‌ها دارای برنامه‌هایی باشند که بتوان آن‌ها را نوساز نامید، توانایی پیام گیران را در انتخاب پیام‌های مورد علاقه خود نباید نادیده گرفت. مردم اصولاً به چیزهایی توجه می‌کنند که برایشان جالب است و آن دسته از پیام‌ها را که دور از ذهن یا متعارض با سنن موروثی و معتقدات خود می‌یابند به دور می‌ریزند. از این رو تأثیرات ارتباطات همگانی در ایجاد تغییر اساسی در نگرش‌ها و ارزش‌ها ممکن است بسیار کمتر از آن باشد که بسیاری تصور می‌کنند. با این همه اینکلس می‌پذیرد که رسانه های جمعی دارای تأثیری مستقل بر افراد جامعه هستند (خانیکی ،1381 : 128).

اثر بخشی ارتباطات جمعی را در توسعه می‌توان با توضیح کارکردهای رسانه‌ها در جامعه نیز توضیح داد. دکتر کاظم معتمد نژاد در کتاب وسایل ارتباط جمعی خود به نقل از «هارولد لاسول» سه کارکرد و وظیفه اصلی را برای مطبوعات بر می‌شمرد که عبارتند از: وظیفه خبری و آموزشی، وظیفه راهنمایی و رهبری، وظیفه تفریحی و تبلیغی. وی در ذیل وظیفه راهنمایی و رهبری معتقد است که وسایل ارتباط جمعی به طور کلی می‌توانند در توسعه اجتماعی و اقتصادی جوامع مخصوصاً در کشورهای در حال توسعه وظایف بسیار حساسی عهده دار شوند. روزنامه‌ها و رادیوها و تلویزیون‌ها با پخش و گسترش اندیشه های نو در واقع وجدان اجتماعی افراد را بیدار می‌کنند و با آشنا ساختن آنان به اهمیت اجرای برنامه های مهم مملکتی توجه سریع و وسیع همگان را به لزوم تحولات اساسی از قبیل تعدیل ثروت مبارزه با بی‌سوادی و گسترش وسایل رفاه اجتماعی جلب می‌کنند و آنان را برای شرکت در زندگی عمومی و دفاع از حقوق فردی و اجتماعی و قبول مسئولیت‌های بیشتر آماده می‌سازند (معتمد نژاد، 1383: 6-5).

در ایران نیز آگاهی از وضعیت عقب مانده کشور پس مواجهه و رویارویی‌ با غرب پیشرفته تر و صنعتی‌تر ، به وجود آمد؛از این رو اندیشه پیشرفت در سر کسانی که هدفشان ایجاد ایران مدرن و پیشرفته بود شکل گرفت. اوج این ترقی خواهی را می‌توان در انقلاب مشروطه دید. این انقلاب که منجر به ایجاد اولین مجلس قانون‌گذاری در آسیا شد، با هدف کاهش قدرت مطلقه پادشاه و شورایی کردن تصمیمات و عمل کردن بر قانون، نقش مهمی در پیشبرد توسعه سیاسی در ایران داشت. البته بر کسی پوشیده نیست که مطبوعات آن دوره در سایه آزادی‌های سیاسی به وجود آمده تأثیر بسزایی در ارتقای شعور سیاسی مردم و به سرانجام رسیدن این انقلاب داشته‌اند. تفکر توسعه از آن پس به صورت جدی دنبال شد و در سال 1327 ه.ش با تدوین اولین برنامه توسعه عمرانی و اقتصادی توسط دولت وقت، شکل جدیدی به خود گرفت که نتیجه آن شش برنامه توسعه قبل از انقلاب اسلامی و پنج برنامه توسعه بعد از انقلاب اسلامی بوده است.

 از آنجا که دست یابی به توسعه از اولویت‌های دولت‌های مختلف در ایران بوده است و با در نظر گرفتن جایگاه ویژه ای که ارتباطات جمعی و به خصوص مطبوعات در این سیر دارد لذا بررسی و نگاه جامع به تحول و دگرگونی مفهومی توسعه که بی شک بر روی برنامه ریزهای کوتاه مدت و بلند مدت اثر می‌گذارد، ضروری به نظر می‌رسد. البته لازم به یاد آوری است که با تفکیک معنای رشد از توسعه شاید بهتر بتوان منظور و هدف اصلی تحقیق حاضر را بیان کرد. در واقع در این پژوهش صحبت بر سر رشد کمی قسمت‌هایی از جامعه نیست، در اینجا توسعه به معنای عام بیان می‌شود. توسعه ای که به طور کلی می‌تواند بر جامعه و تحولاتش اثر بگذارد.

با در نظر گرفتن این مهم، در این تحقیق بر آنیم تا سیر تحول مفهوم توسعه را در دو دوره ریاست جمهوری منتهی به شانزده سال اخیر یعنی دوره های موسوم به اصلاحات و اصولگرایی، در مطبوعات بررسی کنیم. بدین منظور به تحلیل محتوای سرمقاله های روزنامه‌هایی این دوره بین سال‌های 1376 تا 1392 خواهیم پرداخت تا از این رهگذر مفهوم غالب در روند توسعه هر یک از دولت‌های مذکور را که مطبوعات انعکاس دهنده آن هستند، مشخص نماییم.

 1-2-    ضرورت و اهمیت موضوع

شکست ایران در مقابل روسیه در زمان فتحعلی شاه و در پی آن جدا شدن بخش‌های زیادی از کشور شاید ضربه محکمی بود که عقب‌ماندگی ایران را از قافله جهانی به یاد کسانی چون عباس میرزا آورد و از آن زمان تلاش برای دست یافتن به توسعه بیش از پیش پیگیری شد. اگرچه پیمودن این مسیر همیشه هموار نبوده اما نام دولتمردان توسعه طلب و ترقی خواهی چون عباس میرزا، قائم مقام فراهانی و امیر کبیر در تاریخ ایران همیشه برجسته خواهد ماند.

در طول سده‌ی اخیر نیز تلاش‌های زیادی برای توسعه ایران صورت گرفته است. اولین تلاش منظم در این زمینه در دوره حکومت رضاشاه با عنوان صنعتی شدن و نوسازی ایران صورت پذیرفت. در دوره پهلوی دوم نیز می‌توان از تلاش‌هایی یاد کرد که عمدتاً در دهه های 30، 40 و 50 شمسی با اجرای برنامه های عمرانی اول تا پنجم (برنامه ششم به دلیل پیروزی انقلاب اسلامی ایران عملاً به اجرا در نیامد) انجام گرفت. بعد از انقلاب اسلامی، هشت سال جنگ تحمیلی پیشبرد برنامه های توسعه را نامیسر کرد (اگرچه تفکر توسعه در آن زمان نیز به فراموشی سپرده نشد). اولین برنامه توسعه کشور بعد از پایان جنگ و از سال 1368 تا 1372 و بعد از آن برنامه دوم توسعه 1373-1378 و برنامه سوم توسعه از سال 1379 تا 1383، برنامه چهارم از سال 1384 تا سال 1389 اجرا شد و اکنون نیز برنامه پنجم توسعه اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در حال اجراست.

تعداد صفحه :224

قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09309714541 (فقط پیامک)        serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  -- --

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید