پایان نامه ارشد گروه فقه و الهیات رشته تفسیر قرآن: الگویی شایسته از مقاصد، محتوا و تناسب سوره ها به ترتیب نزول 30 سوره­ی ابتدای نزول

متن کامل پایان نامه با فرمت ورد

پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته فقه و الهیات

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

دانشکده تفسیر و معارف قرآن قم

پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد

رشته تفسیر قرآن

   موضوع:

الگویی شایسته از مقاصد، محتوا و تناسب سوره ها به ترتیب نزول 30 سوره­ی ابتدای نزول

استاد راهنما:

عبدالکریم بهجت­پور

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

:چکیده

با وجود این­­که بسیاری از مستشرقان و دانشمندان اسلامی بر این نکته اصرار دارند که قرآن از گسیختگى ویژه­اى برخوردار است و همین امر موجب سردرگمى خواننده خواهد شد، لکن می­دانیم هدف‌داری و غایت­مندی قرآن، ساختار نظام‌مند لفظی و معنایی را برتافته است، چه از متن گسسته و نامنظم، هدف و غایتی سر نمی‌زند واندیشمندان گذشته و بخصوص متأخرین این نظام هندسی معنادار و هدف جو را هم در کلیت پیکره قرآن هم در درون اجزا و بخش‌های کوچک‌تر، چون سوره‌ها و آیات قابل اثبات می­دانند.به همین جهت بر آن شدیم تا به بررسی تفاسیر مختلف پیرامون هدف، موضوع و ساختار چندین سوره از قران که در واقع پیش زمینه و یا کلید فهم سوره‌ها و رهیافت به معنا و مفهوم یکایک آیات هر سوره  بستگی به تبیین آن دارد و بر هر مفسر قرآنی لازم است تا در مرحله نخست، غرض سوره را کشف و شناسایی کند تا مبنا و بستری برای فهم معارف سوره و سمت و سو دهنده تفسیر آیات آن باشد، بپردازیم.

روش پژوهشی در این پایان نامه ، براساس ترتیب نزولی است؛ زیرا در این روش، نقش هدایتی- تربیتی قرآن و حکمت نزول تدریجی آن، به خوبی نمایان می­گردد. به عنوان نتیجه­ی نهایی می­توان گفت: عامل انسجام هر سوره، مقصود آن است نه موضوعات بیان­شده در سوره. برای مثال مقصود سوره­ی قیامت، اثبات قدرت خداوند بر رستاخیز است. درحالی­که مفسران بدون درنظر گرفتن هدفی برای سوره مطالب را پراکنده و بی­تناسب بیان نموده­اند، در رساله­ی حاضر با توجه به هدف هر سوره، محتویات متنوع آن، در یک تقسیم هماهنگ، سازوار و منطقی، به­گونه­ای که خواننده بتواند از مجموعه­ی محتوا و چینش آن آگاهی یابد، ارائه گردیده است و تناسب منطقی و شایسته­ی هر سوره را این­گونه یافتیم که خداوند، این سوره­ها را در سیر تغییر و تحول جامعه­ی معاصر نزول، با مخاطب قرار دادن پیامبر9، مومنان و کافران نازل نموده­ است.

واژگان کلیدی

مقصود، موضوع، تناسب، ترتیب نزول.

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                                صفحه

 

فصل اوّل: کلّیات.. 1

1-1- مقدّمه.. 2

1-1-1- بیان مسأله. 2

1-1-2- سؤال اصلی پژوهش… 5

1-1-3- سؤالات فرعی پژوهش… 5

1-1-4- فرضیه پژوهش… 5

1-1-5- پیش فرضهای پژوهش… 6

1-1-6- اهمیت موضوع. 6

1-1-7- سابقه پژوهش… 7

1-1-8- اهداف پژوهش… 7

1-1-9- روش پژوهش… 7

1-1-10- جنبه جدید بودن و نوآوری تحقیق.. 7

1-2-‌ مفهوم شناسی… 8

1-2-1-‌ غرض… 8

1-2-2- هدف.. 9

1-2-3-‌ مقصد. 9

1-2-4- موضوع. 10

1-2-5- محتوا 10

1-2-‌6- تناسب.. 10

1-3- تعریف علم مناسبت یا تناسب… 12

1-3-1- اهمیت و ضرورت علم مناسبت و نقش آن در تفسیر قرآن: 12

1-3-2- پیشینه علم مناسبت: 13

1-3-3- اقسام مناسبت در قرآن: 16

1-4- هدفمندی سوره‌ها. 19

1-4-1-‌ وحدت غرض یا وحدت موضوع ملاک وحدت سور. 22

1-4-2- سیر تطور تاریخی وحدت سور. 24

1-4-3- بستر و پایه نظریه وحدت غرض آیات سوره‌ها 28

‌ 1-4-4- ویژگی‌های نظریه هدفمندی سوره‌ها 29

1-4-5- ملاک دستیابی غرض… 31

1-5- چگونگی دستیابی به ترتیب نزول سوره‌ها. 34

فصل دوّم: تجزیه و تحلیل و نتیجه گیری.. 22

نوشتار اوّل: سوره­ی علق… 22

1-1- شناسه­ی سوره. 22

1-2- مقصود سوره. 22

1-3- محتوای سوره. 25

1-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 28

1-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 29

نوشتار دوّم: سوره­ی قلم.. 29

2-1- شناسه­ی سوره. 29

2-2- مقصود سوره. 30

2-3- محتوای سوره. 32

2-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 38

نوشتار سوّم: سوره­ی مزمل.. 39

3-1- شناسه­ی سوره. 39

3-2- مقصود سوره. 40

3-3- محتوای سوره. 42

3-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 48

3-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 49

نوشتار چهارم: سوره­ی­ مدثر. 50

4-1- شناسه­ی سوره. 50

4-2- مقصود سوره. 50

4-3- محتوای سوره. 52

4-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 55

4-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 57

نوشتار پنجم: سوره­ی حمد.. 58

5-1- شناسه­ی سوره. 58

5-2- مقصود سوره. 59

5-3- محتوای سوره. 60

5-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 63

5-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 63

نوشتار ششم: سوره­ی مسد.. 64

6-1- شناسه­ی سوره. 64

6-2- مقصود سوره. 64

6-3- محتوای سوره. 66

6-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 66

6-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 67

نوشتار هفتم: سوره­ی تکویر. 68

7-1- شناسه­ی سوره. 68

7-2- مقصود سوره. 68

7-3- محتوای سوره. 70

7-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 73

7-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 74

نوشتار هشتم: سوره­ی اعلی… 74

8-1- شناسه­ی سوره. 75

8-2- مقصود سوره. 75

8-3- محتوای سوره. 78

8-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 81

8-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 82

نوشتار نهم: سوره­ی لیل.. 83

9-1- شناسه­ی سوره. 83

9-2- مقصود سوره. 83

9-3- محتوای سوره. 86

9-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 89

9-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 90

نوشتار دهم: سوره­ی فجر. 91

10-1- شناسه­ی سوره. 91

10-2- مقصود سوره. 91

10-3- محتوای سوره. 94

10-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 97

10-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 97

نوشتار یازدهم: سوره­ی ضحی… 98

11-1- شناسه­ی سوره. 98

11-2- مقصود  سوره. 99

11-3-  محتوای سوره. 101

11-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 103

11-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 104

نوشتار دوازدهم: سوره­ی انشراح.. 104

12-1- شناسه­ی سوره. 104

12-2- مقصود سوره. 105

12-3- محتوای سوره. 107

12-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 108

12-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 109

نوشتار سیزدهم: سوره­ی عصر. 109

13-1- شناسه­ی سوره. 109

13-2- مقصود سوره. 110

13-3- محتوای سوره. 112

13-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 113

13-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 114

نوشتار چهاردهم: سوره­ی عادیات… 114

14-1- شناسه­ی سوره. 115

14-2- مقصود سوره. 115

14-3- محتوای سوره. 117

14-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 119

14-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 120

نوشتار پانزدهم: سوره­ی کوثر. 121

15-1- شناسه­ی سوره. 121

15-2- مقصود سوره. 121

15-3- محتوای سوره. 122

15-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 124

15-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 125

نوشتار شانزدهم: سوره­ی تکاثر. 126

16-1- شناسه­ی سوره. 126

16-2- مقصود سوره. 126

16-3- محتوای سوره. 129

16-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 130

16-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول. 131

نوشتار هفدهم: سوره­ی ماعون.. 132

17-1- شناسه­ی سوره. 132

17-2- مقصود سوره. 132

17-3- محتوای سوره. 134

17-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 136

17-5- ارتباط سوره  به ترتیب نزول. 137

نوشتار هجدهم: سوره­ی کافرون.. 138

18-1- شناسه­ی سوره. 138

18-2- مقصود سوره. 139

18-3- محتوای سوره. 141

18-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 142

18-5- ارتباط سوره  به ترتیب نزول. 143

نوشتار نوزدهم: سوره­ی فیل.. 143

19-1- شناسه­ی سوره. 143

19-2- مقصود سوره. 143

19-3- محتوای سوره. 145

19-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 146

19-5- ارتباط سوره  به ترتیب نزول. 147

نوشتار بیستم: سوره­ی فلق… 147

20-1-  شناسه­ی سوره­ی فلق.. 147

20-2-  مقصود سوره. 148

20-3-  محتوای سوره. 150

20-4-  ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 151

20-5-  ارتباط سوره  به ترتیب نزول. 151

نوشتار بیست و یکم: سوره­ی ناس…. 152

21-1- شناسه­ی سوره. 152

21-2- مقصود سوره. 153

21-3- محتوای سوره. 154

21-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 156

21-5- ارتباط سوره  به ترتیب نزول. 156

نوشتار بیست و دوّم: سوره­ی اخلاص…. 157

22-1- شناسه­ی سوره. 157

22-2- مقصود سوره. 158

22-3- محتوای سوره. 159

22-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 160

22-5- ارتباط سوره  به ترتیب نزول. 161

نوشتار بیست و سّوم: سوره­ی نجم.. 162

23-1- شناسه­ی سوره­ی.. 162

23-2- مقصود سوره. 162

23-3- محتوای سوره. 164

23-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 167

23-5- ارتباط سوره  به ترتیب نزول. 169

نوشتار بیست و چهارم: سوره­ی عبس…. 170

24-1- شناسه­ی سوره. 170

24-2- مقصود سوره. 170

24-3- محتوای سوره. 172

24-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 175

24-5- ارتباط سوره  به ترتیب نزول. 176

نوشتار بیست و پنجم: سوره­ی قدر. 177

25-1- شناسه­ی سوره. 177

25-2- مقصود سوره. 177

25-3- محتوای سوره. 179

25-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 180

25-5- ارتباط سوره  به ترتیب نزول. 181

نوشتار بیست و ششم: سوره­ی شمس…. 181

26-1- شناسه­ی سوره. 181

26-2- مقصود سوره. 182

26-3- محتوای سوره. 184

26-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 186

26-5- ارتباط سوره  به ترتیب نزول. 187

نوشتار بیست و هفتم: سوره­ی بروج.. 188

27-1- شناسه­ی سوره. 188

27-2- مقصود سوره. 189

27-3- محتوای سوره. 191

27-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 193

27-5- ارتباط سوره  به ترتیب نزول. 194

نوشتار بیست و هشتم: سوره­ی تین… 195

28-1- شناسه­ی سوره. 195

28-2- مقصود سوره. 196

28-3- محتوای سوره. 197

28-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 199

28-5- ارتباط سوره  به ترتیب نزول. 199

نوشتار بیست ونهم: سوره­ی قریش…. 201

29-1- شناسه­ی سوره. 201

29-2- مقصود سوره. 201

29-3- محتوای سوره. 202

29-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 202

29-5- ارتباط سوره  به ترتیب نزول. 203

نوشتار سی­ام: سوره­ی قارعه.. 204

30-1- شناسه­ی سوره. 204

30-2- مقصود سوره. 204

30-3- محتوای سوره. 205

30-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف.. 206

30-5- ارتباط سوره  به ترتیب نزول. 207

نتیجه­گیری و پیشنهاد­ها……………………………………………………………………………………………………211

کتابنامه. 212

 

 

 

1-1- مقدّمه

قرآن کریم معجزه الهی آخرین پیامبر آسمانی، کلام پروردگار و گنجینه­ای تمام نشدنی است که با هدف و رسالت هدایت و تربیت عملی مخاطبان، نازل شده است، مجموعه­ای از سوره­ها و آیات که هر کدام مصادیق گفتاری تربیتی است و اجزایی برای آن هدف کلی و کلان شمرده می­شود. حال انسان جستجو­گر برای دست­یابی به معارف این کتاب و درک بهتر حقایق آن و رسیدن به مراد خدا، نیازمند آن است که بداند غرض و مقصود هر یک از سور که چیزی فراتر از تناسب و ارتباط آیات است، چیست؟ به عبارتی یکی از ابعاد شگفت انگیز قرآن کریم، تناسب آیات آن با یکدیگر است که هر خواننده متفکری با قرائت قرآن و دقت در آیات یک سوره، چه کوچک و چه بزرگ به نظم و ارتباط شگفت انگیز آن پی­می‌برد، گرچه یک جا نازل نگشته­ و به صورت پراکنده با فاصله‏های زیاد یا کم، نازل شده باشند؛ اما با دقتی که دانشمندان- به ویژه در عصر اخیر- در محتوای سرتاسر هر سوره انجام داده‏اند به این نتیجه رسیده‏اند که هر سوره، هدف خاصی را دنبال می‏کند که جامع میان آیات هر سوره است و وحدت سیاق سوره را تشکیل می‏دهد و هم­چنین باعث تعاقب و ارتباط سور در ترتیب نزول شده است و در نتیجه می­تواند ما را به منظور خدای متعال نزدیک گرداند.

گرچه پیشینیان به اهمیت و ارزش تناسب و ارتباط آیات پی برده بودند، اما قرآن‌پژوهان متأخر جون علامه طباطبایی ضمن تأکید بر روابط آیات، آن را از منظر جدیدی نگریسته و اعلام کرده‌اند که هر سوره دارای غرض واحدی است که در نشان دادن به هم پیوستگی آیات آن نقش بسزایی دارد، و اولین وظیفه­ی هر مفسر پیش از ورود به تفسیر آیات، به دست آوردن و کشف روح حاکم بر سوره‌هاست، تا در پرتو آن بتواند به مقاصد و جزئیات سوره دست یابد.

اگر نظریه «وحدت غرض سوره‌ها» به بار نشیند و سیمای آن از پس زنگار شبهات رخ نماید، آثار و برکات آن در همه­ی مباحث قرآنی اعم از علوم قرآنی و کتب تفسیری آشکار خواهد شد. اما علی رغم نظریه «وحدت غرض سوره‌ها» برخی از مفسران برای ایجاد انسجام و وحدت میان آیات سوره‌ها ملاک موضوع را پذیرفته‌اند و قائل به وحدت موضوعی هستند، اگرچه قائلان به این نظریه از هدف سوره به عنوان عامل وحدت، سخن می‌گویند لکن موضوع سوره را مقصود آن میدانند اما نظر صحیح  آن است که انسجام مجموعه از غرض و مقصود آن شناخته می‌شود.

به عبارت دیگر، موضوع، معیار وحدت سوره نیست؛ زیرا کمتر سوره ای می‌توان یافت که دو یا چند موضوع متنوع در آن وجود نداشته باشد.با توجه به مطلب فوق متوجه می‌شویم که وحدت موضوعی در تمام سوره‌های قرآن قابل اثبات نیست.

یکی دیگر از جلوه های تناسب و ارتباط در ساختار قرآن کریم، مناسبت‌های موجود میان سوره های آن است. این موضوع از سوی بسیاری از مفسران و پژوهشگران علوم قرآن بررسی و پی گیری شده و حجمی از تفاسیر و کتاب‌های علوم قرآن را به خود اختصاص داده است.

بی هیچ ابهامی روشن است که اعتقاد به وجود تناسب میان سوره‌ها منوط به پذیرش نظریه توقیفی بودن ترتیب آن‌ها در مصحف است، بر همین اساس همواره کسانی از تناسب سور سخن گفته که به توقیفی بودن چینش همه آن یا دست کم اکثریت قریب به اتفاق شان اعتقاد داشته‌اند زیرا فقط با این فرض است که می‌تواند از وجود مناسبت‌های واقعی سخن گفت.

اما در مقابل نظریه­ی توقیف در ترتیب سور، نظر و رأی اکثر علما اجتهاد در ترتیب سور است.  وبزرگانی چون:آیت­الله خویی، معرفت و… بر این نظرند که نوع قرار گرفتن سور هیچ جنبه توقیف شرعی نداشته، به همین خاطر هیچ اصالتی برای تناسب‌های ادعا شده قائل نیستند.

ادعای تناسب میان سوره‌ها در ترتیب مصحفی بسیار دشوار می‌نماید و مورد انتقاد گروه زیادی از دانشمندان علوم قرآن قرار گرفته است؛ حق آن است، تناسب سوره‌ها در نزول طبیعی سوره‌ها که در مدت 23 سال رسالت پیامبر اکرم9 به تدریج و ترتیبی خاص بوده است به اثبات نزدیک‌تر است.

برای رسیدن به جدول قابل اعتمادی از ترتیب طبیعی نزول سوره‌ها و آیات، تلاش‌های فراوانی توسط مسلمانان و مستشرقان، صورت گرفته است. طبق آخرین مطالعات و تتبع در منابعی که به ذکر ترتیب نزول به طور مسند یا غیر مسند پرداخته‌اند جداول مسند، غیرمسند و ترکیبی ارائه گردیده که قابل توجه است ولی ما تنها جدولی از روایات مسند را که بیشترین اعتماد بر آن وجود دارد، آورده ایم.

نوشتارى که پیش روى شماست، در دو فصل تنظیم شده است؛ که در فصل اول آن مطالبی اساسی پیرامون مفهوم شناسی ازجمله: غرض، هدف، تناسب و…، علم مناسبت، اهمیت و پیشینه­ و اقسام آن، نظریه­ی هدفمندی سوره­ها و ارائه­ی جدولی از ترتیب نزول سوره­ها بیان شده است. در فصل دوم، هر سوره به صورت یک نوشتار و هر نوشتار به شرح ذیل تدوین گردیده است:

در ابتدا شناسه­ی هر سوره آورده شده است که در آن به نام یا نام­های سوره، جایگاه سوره در چینش مصحفی و تنزیلی، مکی و مدنی بودن آن و تعداد آیات سوره پرداخته شده است. در مرحله­ی بعد اقوال مفسرانی که در تفاسیر خود به غرض و مقصد سوره­ها اشاره نموده­اند بیان شده است و در قسمت بررسی و جمع­بندی مقصود، دیدگاه­های مختلف، بررسی شده و سعی بر آن شده است که بهترین دیدگاه با توجه به سیر نزولی آیات و موافق با مراد خداوند برگزیده و ارائه گردد. در مرحله­ی سوم، به محتوای سوره­ها توجه نموده­ایم و همانند قسمت غرض پیش رفته و در قسمت بررسی و جمع­بندی محتوا، دیدگاهی که به سازوارگی و پیوند میان آیات توجه نموده است را برگزیده و آن را به عنوان محتوای شایسته ارائه نموده­ایم و در مرحله­ی پایانی در دو قسمت، ارتباط مصحفی سوره­ها و ارتباط نزولی، دیدگاه مفسران را مطرح نموده و در بررسی و جمع­بندی ارتباط سوره، ارتباطی متناسب با روند نزولی سوره­ها برگزیده­ایم.

***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)

ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود است

تعداد صفحه : 254

قیمت : چهارده هزار تومان

 

 

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود به شما نشان داده می شود

و به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09309714541 (فقط پیامک)        serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  -- --

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید

9 پاسخ

بخش دیدگاه ها غیر فعال است.