دانلود رایگان مقاله بازرگانی با موضوع : طراحی مدل مزیت رقابتی برای صنعت خودرو ایران

دانلود رایگان مقاله بازرگانی با موضوع : طراحی مدل مزیت رقابتی برای صنعت خودرو ایران

چکیده

 

با توجه به مبانی نظری مدیریت استراتژیک و نیز مدیریت استراتژیک بازاریابی، سـه مجموعـه نگـرش را در رابطه با مزیت رقابتی میتوان تبیین کرد. نگرش اول منابع و قابلیتهای سازمانی، نگرش دوم منابع و قابلیتهای محیطی و نگرش سوم منابع و ارتباطات بین سازمانی وسنرژی حاصل از آن را بهعنوان منبع مزیت رقـابتی بیان میکنند. هر کدام از این نظریات، از زاویهای به موضوع مزیت رقابتی نگریستهاند و تفاوت اصلی آنها ناشی از نگاهشان به قلمرو رقابت است، به نحوی که نظریه مزیت رقابتی بـر مبنـای ویژگیهـای سـازمان صـنعتی ( نظریه محیطی) با تاکید بر اهمیت عوامل ساختاری صنعت و موقعیت سازمان در بازار، مرزهای صـنعت را مبنای تحلیل و قلمرو رقابت تلقی میکند. در مقابل، نظریه مزیت رقابتی برمبنای منابع و قابلیتهـای سـازمانی، مبنای تحلیل را سازمان و قلمرو رقابت را مرزهای سازمانی در نظر میگیرد. در کنار این دو دیـدگاه نگـرش مزیت رقابتی برمبنای منابع و ارتباطات بین سازمانی، مرزهای بین سازمانی را بهعنوان واحد تحلیل و قلمرو رقابت درنظر میگیرد.

 

از یک سوی، جهانیشدن بازارها و گسترش دامنه رقابت ازعرصههای ملی به سطح جهـانی و از سـوی دیگر، عدم وجود چارچوب نظری جامع در رابطه با مزیت رقابتی، ضرورت تلفیق نگرشهای موجود و ارائه یک مدل جامع را با تأکید بر تحلیل رقابت در سطح جهانی بیش از پیش آشکار میکند که در ایـن راسـتا، تحقیـق حاضر با درک خلأ تئوریک موجود و با استفاده از مبانی نظری موجود، درصدد ارائه یک مدل عمومی جامع در رابطه با مزیت رقابتی است. مدل مفهومی تحقیق حاضر، مشتمل بر قابلیتهای محیطی، قابلیتهای سازمانی، قابلیتهای ارتباطی وشبکهای، و هوشمندی رقـابتی اسـت و صـنعت خـودرو بـهعنـوان جامعـه آمـاری بـرای جمعآوری اطلاعات میدانی و تست مدل انتخاب شده است.

 

کلید واژهها: ا ستراتژی، مزیت رقابتی، هوشمندی رقابتی، سازمان صنعتی، قابلیتها.

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

* نویسنده مسؤول مقاله:                                                        E-mail: khodadad@modares.ac.ir

189

 

 علی مهری و همکارـــــــــــــــــــــــــــــــــ طراحی مدل مزیت رقابتی برای صنعت خودرو در ایران

 

-1 مقدمه

 

مزیت رقابتی از موضوعات مهمی است که در سالهای اخیر در ادبیات مـدیریت و بازاریـابی استراتژیک مورد تأکید قرار گرفته است. در این رابطـه، چـشمانـدازهای متفـاوتی نـسبت بـه عوامل تعیینکننده و مؤثر ارائه شده است؛ جایی که تئوریسینهای سازمان صـنعتی1، عوامـل محیطی را عوامل مسلط و تعیینکننده مزیـت رقـابتی مـیداننـد. اولـین شـخص از میـان ایـن نظریهپردازان بین2 است که در سال 1968 نظریه خود را بیان داشت. با اینحال نظریهپـرداز معروف این گروه مایکل پورتر3 محسوب میشود. طبق مدل پورتر، واحد اصلی برای تجزیـه

 

  • تحلیل صنعت است. در این راستا وی اعتقاد دارد که سودآوری شرکتها به جذابیت صنعت

 

  • موقعیت نسبی شرکت در صنعت بستگی دارد. طبق این مدل، چنانچه استراتژی باعث شـود که سازمان فعالیتها را متفـاوت و متمـایز از رقبـا انجـام دهـد در آن صـورت، شایـستگیهای محوری امکان انتخاب تنوع و تمایز را تسهیل مـیکننـد و باعـث کـسب مزیـت رقـابتی بـرای سازمان میشوند 1]، ص .[960

 

از نظریات دیگر این گروه میتوان به نظریه آمیت و شومیکر4 اشاره کرد. طبـق نظـر ایـن دو، سودآوری شرکت به میزان سازگاری داراییهای استراتژیک و عوامل استراتژیک صـنعت بستگی دارد و لذا اساس مزیت رقابتی بر مبنای تعامل سازمان صنعتی و تئـوری شایـستگی قرارمی گیرد 2]، ص .[39

 

در مقابل این دسته از نظریات، تعدادی از تئوریپردازان بر اهمیت عوامل درون سازمانی در کسب مزیت رقابتی تأکید دارند که از آن جمله میتوان به نگرش بر مبنای منابع5 و نگرش قابلیتهای پویا6 اشاره کرد.

 

نگرش بر مبنای منابع، سازمانها را بهعنوان مجموعههای منابع مینگرد و معتقد است کـه مبنای مزیت رقابتی سازمان، منابع آن است، مشروط براینکه ویژگیهای نادر بودن، بـا ارزش بودن، قابلیت جایگزینی اندک، و تقلید ناپذیربودن یا مشکل بودن تقلید را دارا باشند. بـه بیـان

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

  1. industrial organization 2. Bain 3. Micheal Porter
  2. Schoemaker and Amit 5. resource – based view 6. dynamic capability view

 

 

190

 

 

فصلنامهمدرس علوم انسانی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ دوره 9 ، شماره 2، تابستان 1384

 

دیگر، منبع مزیت رقابتی، منابع سازمان است و در صورتی کـه منـابع، ویژگیهـای چهارگانـه فوق را داشته باشند مزیت رقابتی از نوع پایدار خواهد بود 3]، صص .[17-35

 

نگرش قابلیتهای پویا، منبع مزیت رقابتی را فرایندهای متمایز (راههای هماهنگی و ترکیب) میداند. در این نگرش، واژه »پویا« اشاره به ظرفیت بازسازی شایستگیهای سازگار با محیط متغیر کسب و کار، وابستگیهای مسیر معین و موقعیتهای واقعی بازار دارد و واژه »قابلیتهـا« به نقـش کلیـدی مـدیریت اسـتراتژیک در تطـابقسـازی، یکپارچـهسـازی و پیکربنـدی مجـدد شایستگیها، منابع ومهارتهای سازمانی جهت تأمین الزامات محیط متغیر تأکید میکند.

 

براساس این نگرش، امکان خرید قابلیتهای پویا از بازار وجود نداشته، ایجاد آن، مـستلزم فرایندهای پویای مدیریتی درون سازمان است .[4]

 

بهطور کلی میتوان گفت که در نظریـات محیطـی، واحـد تجزیـه و تحلیـل، صـنعت، و در نظریات مبتنی بر منابع و قابلیتهای پویا و نیز نظریه شایـستگیهای محـوری، واحـد تجزیـه و تحلیل، سازمان است. با توجه به جهانی شدن بازارها و توسعه قلمرو رقابـت بـه پهنـه گیتـی، تحقیق حاضر در صدد توسعه نظریات موجود و ارائه یک مدل جامع است کـه در آن، ضـمن تلفیق نظریات موجود، با محور قرار گـرفتن محـیط ملـی، محـیط صـنعت، و محـیط سـازمان بعنوان واحدهای تجزیه و تحلیل، نظریه جامع ارائه میگردد.

 

بدین منظور، ابتدا موضوع مزیت رقابتی، تعریف، و ابعاد مفهومی آن تشریح مـیشـود و سپس با استفاده از ادبیات موجود، عوامل مؤثر و شاخصهای مورد نظر تحقیق، شناسـایی و براساس آن، فرضیات و مدل مفهومی تحقیق تست شده، نتایج ارائه میگردد.

 

-2 بحث و بررسی

 

نظر به اینکه در مسأله تحقیق، مزیت رقـابتی بـهعنـوان متغیـر وابـسته و قابلیتهـای محیطـی، قابلیتهای سازمانی، قابلیتهای شبکهای و ارتباطی، و هوشمندی رقابتی بعنوان متغیرهای مؤثر بر متغیر وابسته مطرحند لذا در این قسمت هر یک از موضوعات پنجگانه مذکور با استفاده از مبانی نظری مورد بحث و بررسی قرار میگیرد.

 

191

 

 

 علی مهری و همکارـــــــــــــــــــــــــــــــــ طراحی مدل مزیت رقابتی برای صنعت خودرو در ایران

 

-1-2 مزیت رقابتی

 

قبل از بیان علل و عوامل مؤثر در کسب مزیت رقابتی، تعریـف مفهـوم و ابعـاد آن ضـروری مینماید. بدیهی است هر چه بیان مفاهیم سهگانـه مـذکور از جامعیـت بیـشتری برخـوردار و واجد خص وصیت مانع بودن نیز باشد کـارایی بیـشتری خواهـد داشـت. در ایـن راسـتا ابتـدا تعدادی از تعاریف ارائه شده در باب مزیت رقابتی را بیان میکنیم:

  • مزیت رقابتی میزان فزونی جذابیت پیشنهادهای شرکت از نظر مشتریان درمقایـسه بـا رقبا است.[5] «
  • مزیت رقابتی، تمایز در ویژگیها یا ابعاد هر شرکتی است که آن را قادر به ارائه خدمات بهتر از رقبا به مشتریان میکند6] «، ص.[709
  • مزیت رقابتی، ارزشی است که سازمان به مشتریان خود عرضه میکند؛ به نحـوی کـه در آن زمان این ارزش توسط رقبای بالقوه و بالفعل عرضه نمی شود4] «، ص .[100
  • مزیت رقابتی، ارزشهای قابل ارائه شـرکت بـرای مـشتریان اسـت؛ بـه نحـوی کـه ایـن ارزشها از هزینههای مشتری بالاتر باشد . [7]

توجه به تعاریف فوق و سایر تعاریف ارائه شده درمورد مزیت رقابتی بیـانگر ایـن اسـت که مفهوم مزیت رقابتی، ارتباط مستقیم با ارزشهای مورد نظر مشتری دارد؛ به نحوی کـه در یک طیف مقایسهای هر چقدر ارزشهای عرضه شده یـک سـازمان بـه ارزشـهای مـورد نظـر مشتری نزدیکتر یا با آن منطبقتر باشد میتوان گفت که سازمان نسبت به رقبای خود در یـک یا چند معیار رقابتی دارای برتری و مزیت است. با اینحال بیان روشن مفهوم مزیت رقـابتی در گرو تشریح زوایای مختلف آن است که به اختصار ابعاد آن بیان میگردد.

 

با این حال در رابطه با مقوله مزیت رقـابتی دو موضـوع مهـم و مـورد تأکیـد اسـت: اول ایجاد و کسب مزیت رقابتی از طریق تلفیق کارامد و مؤثر منابع محیطی، و منابع سازمانی بـا استفاده از قابلیتهای شبکهای و هوشمندی رقابتی؛ و دوم پایدارسازی مزیت رقابتی بهدسـت آمده که در این رابطه و براساس مکتب نگرش بر مبنای منابع، مسأله مهـم، میـزان تقلیدپـذیر بودن مزیت رقابتی است که بهطورکلی این موضـوع بـه ماهیـت مزیـت رقـابتی، برنامـههـای حفاظتی سـازمان و قابلیتهـا و اقـدامات رقبـا بـستگی دارد. هـر چقـدر منـابع مزیـت رقـابتی دارای ابهام علّی و تولید و روابط آن از نظر اجتمـاعی پیچیـده باشـد تقلیدپـذیری آن مـشکل خواهد بود.

 

 

192

 

 

فصلنامهمدرس علوم انسانی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ دوره 9 ، شماره 2، تابستان 1384

 

-2-2 قابلیتهای محیطی

 

واقعیت این است که امروز رقابت در گسترده جهانی صورت مـیگیـرد و جهـانی شـدن نیـز بهصورت روزافزون، دیوارهای حمایتی کشورها از صنایع ملی را یکی پـس از دیگـری فـرو میریزد. در چنین فضایی، کشورها و شرکتهایی قادر بـه بهـرهبـرداری از فرصـتهای بـازار جهانی خواهند بود که توانایی خلق و توسعه مزیت رقابتی را داشته باشند. بدیهی است که در چنین شرایطی، فضای جهانی بهعنوان سیستم اصلی حاکم و فضای ملی کـشورها بـهعنـوان سیستم فرعی تلقی مـیشـود. توانـایی سیـستمهای فرعـی و زیـر مجموعـههـای آن (صـنایع وشرکتهای کشورها) در تعامل مثبت با اقتصاد جهانی، تا حد زیادی به قابلیتهای فضای ملـی هر کشور ارتباط مستقیم دارد. به عنوان مثال، فضای ملی انگیزشـی و رقـابتی ژاپـن یکـی از علل اصلی موفقیت شرکتهای ژاپنی در عرصه رقابت جهانی است 7]، ص.[118

 

از سوی دیگر، براساس مفاهیم مدیریت استراتژیک، توان رقابتی هر سازمان تا حد زیـاد تحت تأثیر عوامل محیط دور، شامل محیط اقتصادی، محیط سیاسی، محیط اجتماعی، محـیط تکنولوژی و محیط قانونی و نیز محیط صنعتیـ شامل سـاختار صـنعت، شـدت رقابـت، نـرخ رشد صنعت و … ـ است .[8] مایکل پورتر در تلاش برای تبیین مدل تئوریک به منظور تشریح چگونگی موفقیت صنایع و سازمانهای کشورها در رقابت جهانی بیان میکند که مزیت رقابتی نه تنها از درون مرزهای صنایع، بلکه از موقعیـت محیطـی سـازمانها یـا صـنایع نیـز حاصـل میشود. در این راستا وی معتقد است که یک سازمان وقتی میتواند مزیـت رقـابتی خـود را افزایش دهد که بهوسیله دیوارهای قـوی از خریـداران، عرضـهکننـدگان و صـنایع مـرتبط بـا قابلیت رقابت در سطح جهانی محصور شده باشد.

 

او در تبیین مزیت رقابتی ملتها بـرای رقابـت جهـانی، چهـار عامـل عمـده را تعیـینکننـده میداند که عبارتند از : شرایط عاملی1، شرایط تقاضای ملی2، صنایع عرضهکننده و مـرتبط3 و استراتژی و ساختار سازمان. با توجه به ادبیات نظری موجود، قابلیتهای محیطـی در تحقیـق حاضر در پنج طبقه کلان تحت عنوان زیرساختارهای ملی، استراتژی توسعه صنعتی کـشور، شرایط تقاضای ملی، صنایع عرضهکننده و مرتبط، و سـاختار صـنعت مـورد بررسـی قـرار میگیرند که به اختصار به هریک از آنها اشاره میشود.

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

  1. factor conditions 2. demand conditions 3. supplier and related industries

 

193

 

 

 علی مهری و همکارـــــــــــــــــــــــــــــــــ طراحی مدل مزیت رقابتی برای صنعت خودرو در ایران

 

-1-2-2 زیر ساختارهای ملی

 

زیرساختارهای ملی، متشکل از پنج زیرساختار اساسی و تعیینکننده در سطح ملی است کـه شامل زیرساختار اقتصادی، زیرساختار سیاسی، زیرساختار قانونی، زیرساختار اجتماعی و زیرساختار تکنولوژیکی است که در تحقیق حاضر، جنبههـای رفتـاری و کـارکردن مهـم هـر زیرساختار در رابطه با رقابتپذیری جهانی محـیط ملـی مـورد تأکیـد قـرار گرفتـه، بررسـی میگردد.

 

-2-2-2 استراتژی توسعه صنعتی کشور

 

بررسی صنایع در دنیا بیانگر آن است که کشورهای پیشرفته، ماننـد آمریکـا، آلمـان و ژاپـن هرکدام در صنایع خاصی دارای مزیت رقابتی هستند. به عنوان مثال، ژاپن در صنعت اتومبیل و صنایع الکترونیک مـصرفی، آلمـان در صـنعت شـیمیایی و اپتیـک و آمریکـا در گروهـی از خدمات، مشاوره مالی و صنایع پزشکی چنین موقعیتی دارند. این موضـوع بیـانگر جهتگیـری استراتژیهای توسعه صـنعتی ایـنگونـه کـشورها اسـت . تجـارب موجـود، حکایـت از اهمیـت اسـتراتژی توسـعه صـنعتی در رقابـتپـذیری صـنایع ملـی کـشورها دارد. مهمتـرین نقـش استراتژی توسعه صنعتی، هماهنگی مؤثر بـین فعالیتهـای مختلـف صـنعتی و تعیـین نحـوه و میزان تخصیص منابع به صنایع مختلف است . که در این راستا لازم است اسـتراتژی توسـعه صنعتی دانشمدار و سازگار با الزامات بازار جهانی بوده، بر نوآوریهای بـازارگرا و جهـانی کردن تکنولوژی تأکید داشته باشد.

 

-3-2-2 شرایط تقاضای ملی

 

ماهیت تقاضا در یک کشور برای کالاها و خدمات یک صنعت مهم است؛ زیرا عامل بسیارمهم و تعیینکننده در رابطه با پیشرفت و نرخ نوآوری شرکتهای صـنعت اسـت. شـرایط تقاضـای داخلی میتواند نقش مؤثری در موفقیت یا عدم موفقیت صنعت ملی در بازارهای جهـانی ایفـا کند. طبق نظر مایکل پورتر، سه ویژگیِ تقاضای ملی برای کسب مزیت رقابتی مهم هستند کـه عبارتند از: ترکیب تقاضای کشور، اندازه و الگوی رشد تقاضـای ملـی، و مکانیزمهـای انتقـال ترجیحات ملی به بازارهای جهانی 7]، ص .[87 در این راستا، مهمترین تأثیر تقاضای داخلـی بر مزیت رقابتی از طریق آمیخته نیازهای خریداران داخلی صورت میگیرد. هر چقدر دانـش

 

 

194

 

 

فصلنامهمدرس علوم انسانی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ دوره 9 ، شماره 2، تابستان 1384

 

و اطلاعات خریداران در رابطه با کالاها و خدمات صنعت بیشتر و فشار آن برای یـادگیری و نوآوری صنعت بیشتر باشد، شرکتهای فعال در صنعت مجبور خواهند بود کـه بـرای تـأمین این نیازها برنامههای اساسی را در عرصههای مختلف کارکردی طراحی و اجرا کننـد و ایـن موضوع، در ارتقای ظرفیت یادگیری و نوآوری آنها بسیار مؤثر خواهد بود.

 

از سوی دیگر، وجود بازار داخلی بزرگ با نرخ رشـد مناسـب و بـا ثبـات بـرای حـداکثر بهرهمندی ازمزایای اقتصاد مقیاس و رسیدن به توان رقابتی در یک صنعت ضروری است9]، ص.[105 بهعلاوه وجود مکانیزمهای انتقال ترجیحات ملی به بازارهـای جهـانی در معرفـی و عرضه کالاها و خدمات صنعت ملی در گستره جهانی حائز اهمیت است.

 

-4-2-2 ساختار صنعت

 

از دهه 1980 رقابت روزافزون و عـدم قطعیـت و نااطمینـانی در محـیط جهـانی، بـسیاری از خودروسازان را به تجدید ساختار ناگزیر کرد؛ به نحوی که این روند تا نیمههای دهـه 90 بـه کل صنعت خودروسازی اشاعه یافت؛ اما نکته درخور توجه این اسـت کـه میـزان و رویکـرد تجدید ساختار در دو دهه مذکور متفاوت بوده است. تجدید ساختار سالهای دهه 80 به طـور اساسی شامل اقدامات موقتی به منظور کوچک کردن مقیاس تولید و کاسـتن از هزینـههـا در واکنش به رکود ادواری اقتصاد جهانی بود؛ اما تجدید ساختار دهه 90 و بعد از آن، بنیـادیتر

 

  • جامعتر از آن بوده و همه زمینههایی را که به نحوی بر توان رقابتی تأثیر میگـذارد شـامل میشود. به یمن همین تجدید ساختار عمیق، فاصله رقابتی میان تولیدکنندگان ژاپنی، امریکایی

 

  • اروپایی کمتر شده و جو رقابت آزاد و نامحدود میان تولیدکنندگان پیشرفته صـنعت حـاکم شده است 8]، ص.[114 با توجه به این واقعیتها میتوان گفت که سـاختار مناسـب و سـازگار صنعت یکی از منابع مهم مزیت رقابتی است و با درک این مهم، صنعت خودرو کشور نیازمند تغییرات ساختاری اساسـی بـرای رسـیدن بـه مزیـت رقـابتی اسـت. از مؤلفـههـای اساسـی ایــن تجدیــد ســاختار، مــشارکت واقعــی فکــر و ســرمایه بخــش خــصوصی در فعالیتهــای اصلی و انحصاری صنعت، ایجـاد نهادهـای تخصـصی مـورد نیازــ ماننـد مراکـز طراحـی و تحقیقاتیـ بـا قابلیـت تولیـد ارزش افـزوده در مقیـاس جهـانی، تمرکـز سـاختار بـر نیازهـای تکنولوژیـک، کیفیـت، نـوآوری و پاسـخگویی، و سـازگاری و همگرایـی سـاختار بـا الزامـات بازار جهانی است.

 

195

 

 علی مهری و همکارـــــــــــــــــــــــــــــــــ طراحی مدل مزیت رقابتی برای صنعت خودرو در ایران

 

-5-2-2 صنایع مرتبط و تأمینکننده

 

وجود صنایع تأمینکننده و صنایع مرتبط با توانمندی و قابلیت رقابت جهانی به طرق مختلـف در دسترسی صنایع کشورها به مزیتهای رقـابتی مـؤثر اسـت؛ زیـرا زمینـه دسترسـی کـارا، سریع و گاهی ترجیحی صنعت به نیازمندیهای خود را با کیفیـت و هزینـه مناسـب و رقـابتی فراهم آورده، توان رقابتی صنعت را ارتقا میبخشد 7]، ص.[107

 

بهعلاوه صنایع تأمینکننده، مانند صـنعت قطعـهسـازی و صـنایع مـرتبط، ماننـد صـنایع ریختهگری، آهنگری، الکتریکی و الکترونیکی، مهندسی مواد و… بخش مهمی از زنجیره ارزش بیرونی صنعت خودرو را تشکیل میدهند.

 

وجود صنایع مرتبط با قابلیت رقابت جهانی در یک کشور، باعث فـراهمآوری فرصـتهایی برای چرخه اطلاعات و تعاملات فنی میشود؛ ضـمن اینکـه نزدیکـی و تـشابهات فرهنگـی در مقایسه با رقبای خارجی، اینگونه تعـاملات را تـسریع مـیکنـد. همچنـین صـنایع مـرتبط بـه شناسایی و درک فرصتهای جدید در صنعت کمک میکنند.

 

-3-2 قابلیتهای سازمانی

 

نگرشهای مبتنی بر سازمان صنعتی که به نگرشهای محیطـی مزیـت رقـابتی معروفنـد دارای محدودیتهایی بوده، در یک دهه اخیر انتقاداتی به آنها وارد شده است. در این راستا، تلاشهای زیادی برای رفع خلأهای نظری موجود در رابطه با مزیت رقابتی صورت گرفته که عمدتاً بـر نقش منابع و قابلیتهای درونی سازمان در کسب و توسعه مزیت رقابتی تأکید دارند که از آن جمله میتوان به نگرش بر مبنای منابع(RBV)1، رقابت بر مبنای شایستگی(CBC) 2 و نگـرش قابلیتهای پویا(DCV) 3 اشاره کرد. این سه نگرش، علیرغم تفاوتهای اندک اصولاً راه حلهای نسبًتا یکسانی را در رابطه با تئوری شایستگی ارائه میکنند. تئـوری شایـستگی(CT) 4 عمـلاً مناسبترین گزینه برای مدل سازمان صنعتی است 1]، ص.[947

 

در ادامه به طور خلاصه به هر کدام از نگرشهای سهگانه مذکور میپردازیم.

 

 

-1-3-2 نگرش بر مبنای منابع

 

ایـن نگـرش اساسـاً عملکـرد سـازمانی را تـابع ویژگیهـای سـازمانی مـیدانـد و رابطـه بـین

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

  1. resource – based view 2. competence – based competition 3. dynamic capability view 4. competence theory

 

 

196

 

فصلنامهمدرس علوم انسانی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ دوره 9 ، شماره 2، تابستان 1384

 

مشخصههای سازمانی و نتایج عملکردی را بررسی میکند. اصـل پایـه ای نگـرش بـر مبنـای منابع این اسـت کـه سـازمان متـشکل از مجموعـههـای منـابع اسـت و منبـع مزیـت رقـابتی، منابع سازمان بوده، ویژگیها و خصوصیت منابع، چگونگی مزیت و حد پایداری آن را تعیـین میکند 10]، ص.[250

 

منابع سازمان، شامل همه داراییها، قابلیتها، فرایندهای سازمانی، مشخصهها و ویژگیهـای سازمان، اطلاعات، دانش و سایر موارد تحت کنترل سازمان است که آن را قادر به تـدوین و اجرای استراتژیهایی برای بهبود کارایی و اثر بخشیاش میکند 4]، ص.[100

 

در زبان تحلیل استراتژیک سنتی، منابع سازمانی، قوتهـایی اسـت کـه سـازمان مـیتوانـد برای تدوین و اجرای استراتژیهایش مورد استفاده قرار دهد.

نویسندگان و صاحبنظران، لیستهای مختلفی از ویژگیهـای سـازمانی ارائـه کـردهانـد کـه میتواند سازمان را قادر بـه تـدوین و اجـرای اسـتراتژیهای ایجـاد ارزش کنـد. بـا توجـه بـه موضوع تحقیق حاضر، طبقهبندی گرانت1 به عنوان نمونه ارائه میگردد. گرانـت، منـابع را بـه شش گروه، شامل منابع مالی، منابع فیزیکی، منابع انسانی، منابع تکنولوژیک، منابع شـهرت و اعتبار، و منابع سازمانی تقسیم میکند که با توجه به هدف تحقیق، همه اینها میتواند در تحت عنوان منابع قرار گیرد.

 

یکی از صاحبنظران اصلی نگرش بر مبنای سازمانی بارنی2 است. وی بـرای اینکـه منـابع منبع مزیت رقابتی پایدار باشد به دو شرط اساسی و ضروری قائل است: یکـی ویژگـی عـدم تجانس3 منابع و دیگری تحرک ناقص4 منابع. از نظر نویسندگان، این دو در صورتی ضرورت هستند که اولاً منابع با ارزش باشند و البته معیار با ارزش بودن منابع در توانایی آنهـا بـرای افزایش کارایی و اثربخشی است. ثانیاً منابع نادر باشند، به این معنا که فقط یک یا چند شرکت امکان دسترسی به آنها را داشته باشد. ثالًثا منابع مذکور دارای قابلیت تحـرک نـاقص باشـند که تحقق این شرط، مستلزم شرایط تاریخی منحصر بفـرد، ابهـام علّـی و پیچیـدگی اجتمـاعی است. ابهام علّی موقعی است که رابطه بین منابع سـازمانی و مزیـت رقـابتی یـا اساسـاً درک نشود و یا اینکه فقط به صورت جزئی قابل درک باشـد و پیچیـدگی اجتمـاعی نیـز دلالـت بـه پیچیدگی روابط داخلی منابع با یکدیگر و روابط آنها با مشتریان و عرضهکنندگان دارد. رابعاً

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

  1. Grunt 2. Jay Barney 3. heterogeneity 4. imperfect mobility

 

197

 

 علی مهری و همکارـــــــــــــــــــــــــــــــــ طراحی مدل مزیت رقابتی برای صنعت خودرو در ایران

 

منابع خاصیت جایگزینی ناقص داشـته باشـند، بـه ایـن معنـا کـه از نظـر اسـتراتژیک، منـابع مشابهی که دارای کارکرد مشابه باشند، وجود نداشته باشند 4]، صص.[100-110

 

-2-3-2 رقابت بر مبنای شایستگی

 

زمینه مطالعه نگرش رقابت بر مبنای شایستگی اساساً بر نگرش بر مبنای منابع است تا حدی که برخی از نویسندگان مانند مایکل پورتر اعتقاد دارند تفاوتی بین آنها وجود ندارد.

 

با این حال، نگرش رقابت بر مبنای شایستگی نسبت به نگرش بر مبنـای منـابع از ویژگـی عملگرایی1 و تعمدی بودن 2 بیشتری برخـوردار بـوده، بـر جنبـههـای رفتـاری برنامـهریـزی اسـتراتژیک تأکیـد دارد و بـدین جهـت دارای قلمـرو چـشمانـداز وسـیعتر اسـت. بـهعـلاوه مونتگومری3 اعتقاد دارد که نگرش بر مبنای شایستگی فرایندگرا است، در حالیکه نگرش بـر مبنای منابع اینگونه نیست.

 

بررسی پیشینه آکادمیک رقابـت بـر مبنـای شایـستگی بیـانگر ایـن اسـت کـه اولـین بـار سلزنیک4 به شایستگی متمایز5 اشاره کرده است. با ایـن حـال، روش اسـتراتژیک بـر مبنـای شایستگی اخیراً با مقاله معروف پراهالاد و هامل6 مورد توجه جدی قرار گرفتـه اسـت1]، ص .[952 این دو محقق، عوامل تعیینکننده موفقیت سازمانی را شایستگیهای هستهای7 میداننـد. آنها شایستگی هستهای را به عنوان یادگیری جمعی در سازمان مخص وصاً چگونگی هماهنگی مهارتهای مختلف تولید و یکپارچهسازی جنبههای چندگانه تکنولوژی تعریف میکنند. نگـرش رقابت بر مبنای شایستگی، ظ رفیت ایجاد، تقویت و توسعه شایستگیهای هـستهای سـازمان را برای تولید محص ولا ت موفق در بازار، پایه و اساس مزیت رقابتی بـا ثبـات مـیدانـد. از نظـر پراهالاد و هامل، هر نوع شایستگی را نمیتوان بهعنوان شایستگی هستهای تلقی کـرد و تنهـا شایستگیهایی که دارای ویژگیهای سـهگانـه زیـر باشـند شایـستگیهای هـستهای سـازمان را تشکیل میدهند:

 

ـ توانایی تسهیل دسترسی بالقوه به بازار را داشته باشند.

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

  1. proactive 2 . deliberativeness 3. Montogomery 4. Selznick 5. distinctive competence 6. Prahalad and Hamel 7. core competence

 

 

198

 

فصلنامهمدرس علوم انسانی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ دوره 9 ، شماره 2، تابستان 1384

 

  • باعث شوند مشتریان سازمان را بهعنوان منبع اصلی ارزش افزوده محـصول / خـدمت تلقی کنند.

 

  • برای تقلید توسط رقبا مشکل باشند.

 

آنها طراحی موتور هوندا، توانـایی کوچـکسـازی سـونی، و تکنولـوژی اپتیکـال کـانن را نمونههایی از شایستگیهای هستهای معرفی میکنند 1]، ص .[953

 

گرانت اعتقاد دارد که منابع و شایستگیها از یک سو تدوین و اجرای استراتژیهای سازمان را تسهیل میکنند و از سوی دیگر منبع اولیه و اصلی برای سودآوری سـازمان هـستند و در نتیجه وی برای برنامهریزی استراتژیک مؤثر پنج گام را پیشنهاد میکند که در جـای مناسـب به آنها اشاره خواهد شد.

 

-3-3-2 نگرش قابلیتهای پویا

 

روش قابلیتهای پویا، توجه را متمرکز بر توانایی سازمان بـرای نوسـازی و تجدیـد سـاختار منابع سازمان متناسب و سازگار با تغییرات محیطی سازمان کرده، و به جنبههای نزدیکی به مشتری و توسعه شایستگیها/ قابلیتها در طول کـل زنجیـره ارزش سـازمان تأکیـد دارد. ایـن روش به توانایی سازمان برای تغییر پایه منابع از طریق ایجاد، یکپارچهسـازی، بازترکیـب و آزادسازی اشاره میکند 10]، صص 3 و .[191

 

چارچوب تئوریک قابلیتهای پویا توسط تیس و دیگران1 ارائه شد. براساس این چارچوب، مزیـت رقـابتی بـر فراینـدهای متمـایز(روشـهای همـاهنگی و ترکیـب داراییهـای سـازمان و مسیرهای تکاملی سازگارسازی آنها) مبتنی است.

 

پویایی2 در این نگرش به ظرفیت نوسازی و بازسازی شایستگیها بهمنظور سـازگاری بـا محیط متغیر کسب و کار، وابستگیهای معین مسیرها، و موقعیتهای واقعی بازار اشـاره دارد، در حالیکه قابلیتها بر نقش کلیدی مدیریت اسـتراتژیک در سازگارسـازی، یکپارچـهسـازی و انسجامبخشی و بازپیکربندی منابع، شایستگیها و مهارتهای سازمانی با هدف تأمین الزامـات محیط متغیر و به روش مناسب تأکید دارند.

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

  1. Teece, Pisano and Shuen 2. dynamic

 

199

 

 علی مهری و همکارـــــــــــــــــــــــــــــــــ طراحی مدل مزیت رقابتی برای صنعت خودرو در ایران

 

سؤال اساسی در این روش این است که پتانسیل مزیت رقابتی بلندمدت کجا قرار دارد؟ ایـسنهارت و مـارتین1 در پاسـخ بـه ایـن سـؤال مـیگوینـد کـه سـازمانها بـا پیکربنـدی

 

وساختاردهی منابع و با استفاده زیرکانهتر و سریعتر از قابلیتها ـ نسبت به رقبـا ـ بـه مزیـت رقابتی بلندمدت دست مییابند و در این رابطه نقش و اهمیت اقدامات مدیریتی بـرای اسـتفاده پویا از قابلیتها نسبت به خود قابلیتها برجستهتر و تعیینکنندهتر است 1]، ص.[954

 

منظور از قابلیتها در تحقیق حاضر، منابع و شایستگیهای بالقوه و بالفعل در سطوح ملـی، سازمانی و مجازی (بین سازمانی) است. با توجه به مبـانی موجـود، قابلیتهـای سـازمانی در تحقیق حاضر در چهار گروه کلی، شامل قابلیتهای محتوایی، قابلیتهـای بازاریـابی، قابلیتهـای فنی و تکنولوژیک، و قابلیتهای استراتژیک مورد بررسی قرار گرفته است.

 

-4-2 قابلیتهای شبکهای و ارتباطی

 

عصر اطلاعات و ارتباطات، الگوهای سنتی رقابت را با چالشهای اساسی روبـهرو کـرده، بـه نحوی که روابط مبتنی بـر رفتارهـای رقـابتی خـصومتآمیـز و اسـتعمارگرایانه بـهصـورت روزافزون جای خـود را بـه روابـط بلندمـدتِ مبتنـی بـر اعتمـاد، اشـکال مختلـف مـشارکت، شبکههای بین سازمانی و همکاری بلندمدت میدهند؛ به نحوی که مـدل رقابـت شـبکهای2 بـا استفاده از تکنولوژیهای اطلاعاتی و ارتباطی بین سازمانی3 به سرعت جـایگزین مـدل رقابـت انفرادی یک سازمان با مجموعهای از سازمانهای رقیب میشود. در مدل جدید، سـازمانها بـا یکدیگر شبکههای کارامدی را ایجاد کـرده، بـا اسـتفاده از سیـستمهای همکـاری و ارتباطـات بلندمدت اعضای درونی شبکه و بهرهگیری از سنرژی4 حاصل در مقابل شبکههای رقیـب بـه رقابتی فراگیر اقدام میکنند. از نمونه شبکههای بین سازمانی میتوان به شـبکههـای عرضـه، بازاریابی، نوآوری، توسـعه محـصول و سـایر شـبکههـای رقـابتی مختلـف اشـاره کـرد کـه سازمانها برای ایجاد استاندارد صنعت و رقابت مؤثر در قبال سایر شبکهها یا در قبال بازیگر مسلط صنعت ایجاد میکنند. شبکهها مزایایی را برای اعضای خود بـه وجـود مـیآورنـد کـه معمولاً در درون مرزهای سازمانیِ هیچیک از اعضای شبکه به تنهایی بهدست نمیآید. تقسیم

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

  1. Esenhart and Martin 2 . network competition 3. interorganizational eommunication and information technology 4. senergy

 

 

 

200

 

فصلنامهمدرس علوم انسانی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ دوره 9 ، شماره 2، تابستان 1384

 

کار به اعضای شبکه اجازه میدهد که با اسـتفاده از شایـستگیهای متمـایز اعـضا در فعالیـت ایجاد ارزش تخصص ویژه پیدا کنند که نتیجه آن، افزایش کارایی و کسب مزیت رقابتی برای اعضای شبکه است .[11] بهعنوان مثال، شبکههای عرضه به شرکتهای بازاریابی اصلی مانند دل، ایکیا و نوکیا، اجازه میدهند سریعتر رشد کرده، در زمانهای رکود اقتصادی کـه تقاضـا کاهش مییابد انعطـافپـذیر باشـند؛ ضـمن اینکـه تخصـصی شـدن موجـب اقتـصادی شـدن سازمانها و افزایش وابستگی آنها به یکدیگر میشـود. امـروزه بـه خـاطر پراکنـدگی دانـش و منابع تکنولوژیک هیچ شرکتی به تنهایی قادر به عرضه سیستماتیک محصول یا نوآوریهای با ارزش نیست. سازمانها جـاهطلبانـه سـعی دارنـد از طریـق جـستجوی انتقـال دانـش و تولیـد مشترک دانش و نوآوریهای جدید از طریق شبکههای افقـی و عمـودی بـر مـشکل پراکنـدگی منابع دانش و تکنولوژی غلبه کنند. سازمانهای شبکهای با رسانههای دیجیتالی1 تقویـت شـده

 

  • انتظار میرود نقش رهبری را در نوآوریهای اجتماعی و اقتصادی در عصر جهـانی شـدن، جمعگرایی و افزایش روزافزون دانش ایفا کنند و با توجه به ظرفیـت عـالی تولیـد و پـردازش اطلاعات و انعطافپذیری، سازگاری مناسبی با محیط فرارقابتی داشته باشند .[12]

 

بهطور کلی میتوان گفت که اسـتفاده از الگـوی رقابـت شـبکهای و ایجـاد زنجیـره ارزش رقابتیتر در مقایسه با زنجیره ارزش شبکههای رقیب از ضرورتهای اساسی رقابت در عصر فرارقابتی کنونی است که در این راستا، ایجاد شبکههای عرضه، خدمات پس از فروش، توزیع

 

  • نیز هماهنگی مؤثر و برقراری روابط بلندمدتِ مبتنی بر اعتماد با اعضای شبکه بـا اسـتفاده از سیستم اطلاعاتی و ارتباطی بین سـازمانی در تقویـت تـوان رقـابتی اعـضای شـبکه نقـش مؤثری را میتواند ایفا کند.

 

تحقیقاتی که اخیرًا در مورد سیستمهای اطلاعـاتی بـین سـازمانی2 صـورت گرفتـه تـأثیر بهکارگیری این سیستمها را در مدیریت درون سازمانی و بین سازمانی در زمینههـایی ماننـد ایجاد ارزش اقتصادی و نیز بهعنوان ابزاری برای مزیت رقـابتی اسـتراتژیک بررسـی کـرده اسـت. ولـسکی و ویلـسون3 دریافتنـد کـه اسـتفاده از تکنولـوژی سیـستمهای اطلاعـات بـین سازمانی بهخاطر ماهیت غیر خطی کردن تعاملات ادراکات و انتظارات در روابط اعضا، مـانع از گسست روابط اعضا میگردد. این نتایج با یافتههای کلمون و رو تطابق دارند .[13]

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

  1. digital media 2. interorganzational information system (IOS) 3. Vlosky and Wilson

 

201

 

 علی مهری و همکارـــــــــــــــــــــــــــــــــ طراحی مدل مزیت رقابتی برای صنعت خودرو در ایران

 

-5-2 هوشمندی رقابتی

 

یکــی از ویژگیهــای بــارز و مــسلط عــصر حاضــر، تغییــرات فزاینــده در دانــش بــشری و عرصههای مختلف اجتماعی، اقتـصادی، صـنعتی، سیاسـی و تکنولوژیـک اسـت. در چنـین شرایطی، یکی از الزامات اساسی رقابت، شناخت ماهیت تغییرات و پیشبینـی رونـدهای آتـی بازار، رقابت، فناوری، نوآوری، ترجیحات و الگوهای رفتاری مـشتریان و… اسـت. ایـن قبیـل موضوعات در کانون توجه هوشمندی رقابتی قرار دارد. در واقع، هوشمندی رقابتی توانـایی حاصل از فرایند منظم و سیستماتیک جمعآوری، بررسی و تحلیـل اطلاعـات دربـاره محـیط، رقبا، مشتریان، عرضهکنندگان، روندهای صـنعت، بـازار و الگوهـای رفتـاری آینـده عناصـر محیطی و بازار است و به بیان دیگـر مـیتـوان آن را هنـر جـذب و انتقـال دانـش از عناصـر فراسازمانی و محیط طی قواعد خاص و ضوابط معین به سازمان بـرای حفاظـت از تهدیـدات رقابتی، شناخت و بهـرهبـرداری از فرصـتهای بـالقوه و سـاختن آینـده نامیـد .[14] دراکـر1 هوشمندی را مرتبط با دانش دانسته، بیان میکند کـه سـازمانها بـرای بقـا مجبـور بـه ایجـاد سیستمهایی هستند که قادر به پرورش و بهینهسازی ارزش افزوده اطلاعاتی باشـند و بـرای نیل به این هدف، باید دانش مدار باشند.

 

بهطور کلی میتوان دانش را به دو جزء تقسیم کرد. یک جزء آن اطلاعاتی اسـت کـه قـبلاً ایجاد و مستند شدهاند که همواره قابل دسترسی و استفادهاند و جزء دیگر، چگونگی دانستن2 و قضاوتهای خبره و بصیرت است که این جزء در حل معماهای غـامض و پیچیـده، کـارکرد بسیار مؤثری دارد. برای تبدیل این دو جزء به دانش لازم است همـه افـراد درسـازمان از آن آگاهی داشته، توانایی بهکارگیری و استفاده صحیح و بهنگام از آن را پیدا کنند.

 

آیندهگرایی، جامع و مانع بودن، عینی بـودن، بهنگـام بـودن و قابلیـت اسـتفاده داشـتن از الزامات اساسی تبدیل اطلاعات به هوشمندی رقابتی است .[16]

 

در رابطه با موضوع مزیت رقابتی شناسایی و تعریف روشـن انـواع و منـابع هوشـمندی رقابتی بسیارحائز اهمیت است.

 

دانلود مقاله رایگان با موضوع عالی-منبع-طراحی مدل مزیت رقابتی برای صنعت خودرو ایران

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید