دانلود رساله دکتری:مقایسه نظریات ابن­ سینا و ابن­ عربی درباره حقیقت

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : فلسفه

گرایش :فلسفه و کلام اسلامی

عنوان : مقایسه نظریات ابن­ سینا و ابن­ عربی درباره حقیقت

موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

رساله دکتری فلسفه و کلام اسلامی

 

با عنوان

مقایسه نظریات ابن­ سینا و ابن­ عربی درباره حقیقت

استاد راهنما :

دکتر محسن جهانگیری

 

استاد مشاور :

دکتر غلامرضا اعوانی

 

استاد مشاور :

دکتر شهرام پازوکی

 

سال تحصیلی 1390 - 1391

 برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست

چکیده  1فصل اول: کلیات   5موضوع تحقیق: 7پرسش تحقیق: 7هدف تحقیق: 7اهمیت تحقیق: 8فرضیه: 9روش تحقیق: 10سه نکته مهمّ : 11فصل دوّم: بررسی واژگان   19الف) حقّ در لغت: 20ب) حقّ در اصطلاح: 25فلسفه: 25کلام: 27عرفان: 32فصل سوّم: 39معنای حقیقت از نظر ابن‌سینا 39حقّ به معنای صدق   47نظریه مطابقت   49پیشینه بحث مطابقت   51قضایای مختلف و ملاک صدق آن‌ها 53علم از منظر ابن‌سینا 55علم حضوری و حصولی   57راه کسب علم حصولی از نظر ابن‌سینا 63نفسِ عالمه انسان   67عقل نظری و عقل عملی   73خیال نزد ابن‌سینا 80تصوّر و تصدیق   84حقیقت، اخلاق و عدالت   87ابن‌سینا و علم شهودی   98فصل چهارم: 110معنای حقیقت از نظر ابن‌عربی   110مقدمه: 111علم از منظر ابن‌عربی: 119ملاک و میزان علم در عرفان ابن‌عربی   127خیال از نظر ابن‌عربی   135راه وصول به حقیقت نزد ابن‌عربی/ عقل، دل یا وحی   141رابطه عقل و دل از نظر ابن‌عربی   143
  1. وصول مستقیم معرفت شهودی به حقیقت 148
  2. مصون بودن معرفت شهودی از شک، تردید، سهو و نسیان 150
  3. وسعت بی پایان قلمرو شناخت عرفانی بر خلاف محدودیت شناخت عقلی 151
  4. اهداف والا و نتایج ارزشمند معرفت عرفانی 152
حقیقت، تجلّی و انسان کامل   154اصول تجلّی   1631- نیاز تجلّی به وجه فاعلی و وجه قابلی   1632- حقیقت، تجلّی و جمال  1663- حقیقت، تجلّی و نزول  1734- مرتبه الوهیت (واحدیت) و شروع تجلّی   1805- تشکیک در مظاهر حقیقت   1836- ارتباط میان دین و تجلّی حقیقت   1847- ارتباط میان شکر، دعا و تجلّی حقیقت   189فصل پنجم: نتیجهگیری   191پی نوشت‌ها: 197منابع   205 

چکیده

 موضوع: مقایسه نظریات ابن­سینا و ابن­عربی درباره حقیقتدر این رساله سعی شده تا سیر تحوّلی و تطوّری معنای حقیقت از ابن‌سینا تا ابن‌عربی بررسی شود و معلوم شود آنها در این موضوع چه اختلافات و چه اشتراکاتی دارند.از آنجا که هدف اصلی تصوّف اسلامی کسب معرفت نسبت به ذات حقّ و وصول به آن است؛ ابن‌عربی با استدلالی کردن عرفان، آن را به مرحله جدیدی به نام عرفان نظری وارد کرد. از سوی دیگر در اندیشه و فلسفه اسلامی استدلالی‌ترین حکماء مسلمان (ابن‌سینا) رویکردی اشراقی و عارفانه نیز دیده شود. از این رو در تاریخ فلسفه اسلامی گفتگویی قابل فهم و عالمانه میان فیلسوف و عارف به وجود آمده است. این گفتگو تنها در بستر حکمت اسلامی به عنوان زمینه‌ای مشترک، میسّر شده است.از جمله وجوه ارتباطی این دو حکیم این نکته است که ابن‌سینای پیروِ برهانِ عقلی، برای حقّ معانی وجودی قائل است[1] و عارفی چون ابن‌عربی نیز موضوع علم عرفان نظری را «وجود به معنای حقّ تعالی» قرار داده است. او در قوس صعود، اعتقاد را به عنوان وجهی از تجلّی حقّ در مظهر عالم روح انسان و عقل مطرح می‌نماید. از این‌رو تمامی اعتقادات تجلّی حقّ محسوب می‌شوند و ریشه در حقیقت مطلق دارند. وجوه وجودی و معرفتی حقّ به نوعی مایه برون رفت از مشکل ارتباط وجودی میان دانش و متعلّق آن دانست.همچنین ابن‌سینا در کنار اعتقاد راسخ به علم حصولی (مبتنی بر صورت ذهنی) به علم حضوری قائل است. این درحالی است که اعتقاد به علم حضوری بدون اعتقاد به دریافت شهودی (بدون صورت ذهنی) ممکن نخواهد بود. ابن‌عربی نیز در مقام یک عارف راه اصلی معرفت را کشف و شهود می‌داند. در این رساله کشف و شهود عرفانی مساوق با علم حضوری در نظر گرفته نشده؛ بلکه تنها بی‌واسطگی موجود در هر دوی آنها به عنوان وجه مشابهت مد نظر بوده است.در ضمن ابن‌سینا در برخی آثار فلسفی خود هم‌چون سلامان و ابسال، رساله الطیر، بخش‌های پایانی الإشارات و التنبیهات و ... در رسیدن به وجه علمی حقّ علاوه بر علم حصولی، کشف عرفانی را پذیرفته، برای آن توجیه عقلانی ارائه داده و لذا می‌توان گفت به علم شهودی قائل شده است. در ضمن هرچند برخی عارفان طریق معرفت حصولی را بطور کامل ردّ کرده‌اند؛ ولی ابن‌عربی عقل نظری را در جای خود پذیرفته است. او در این باب طریق علم حصولی را ناکافی و غیر مطلق می‌داند. او مُبدِع عرفان نظری است و در برخی مواضع، همچون فص آدمی از کتاب فصوص، از نتایج براهین بوعلی (امکان و وجوب) نیز استفاده کرده است.نکته دیگر آنکه از منظر عرفائی چون ابن‌عربی تنها علم شهودی شایسته است علم نامیده شود. در علم شهودی هیچ‌گاه دوگانگی میان عالم و معلوم وجود ندارد تا به دنبال ارتباط میان آنها باشیم. ابن‌سینا نیز در کتب و رسائل مختلفی در مورد کشف عارفان و علم حضوری سخن‌رانده است. پس می‌توان این سخن او را نیز به نوعی یکی از راه‌های دیگر برون رفت از فاصله موجود در دوگانگی میان معلوم بالذات و معلوم بالعرض (صورت ذهنی و متعلّق شناسایی) دانست.نکته پایانی آنکه در فلسفه ابن‌سینا میان حقّ و عدالت ارتباط وجود دارد و در اندیشه محیی‌الدین موضوع تجلّیّات حقّ در افق انسان کامل (ولی عادل الهی) مورد اهتمام جدّی است.واژگان کلیدی:  حقّ، حقیقت، صدق، مطابقت، تجلّی، علم حصولی و علم حضوری، عقل نظری و عقل عملی

مقدمه :

مفهوم تزاحم و تعارض از لوازم معنایی تکامل و کمال در زندگی مادی است. همین تعارضات و تزاحمات است که موجب ارتقاء و یا سقوط در بین موجودات بطور اعم و انسان‌ها بطور اخص می‌شود. در بستر همین تعارضات در عالم انسانی است که یک طرف مدعی «حق»ّ می‌شود و طرف دیگر را به پایمال کردن حقوق خود متّهم می‌سازد. این دعاوی ممکن است درباره روابط افراد با یکدیگر باشد، یا افراد با حکومت و یا حکومت‌ها با یکدیگر.از این رو «حقّ» مفهومی است که هر انسانی به نوعی با آن آشناست و اغلب درباره آن سخن می‌گوید و استدلال می‌آورد. مرتباً انسان‌ها مدّعی آن می‌شوند و یا حقّی را منکر می‌شوند. آنها برای حق خود می‌جنگند و کشته می‌شوند و یا می‌کوشند که حقوق دیگران را از بین ببرند. در ادیان و علی الخصوص اسلام نیز به حقّ هم در معنای «حق بودن» و هم در معنای «حق داشتن» توجه شده است. هرچند معنای اول در هستی شناسی و دومی در زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها ریشه دارد؛ اما معنای دوم نیز به معنای اول باز می‌گردد و بدون آن ریشه خود را از دست می‌دهد. اساس همه موجودات حق است و هر موجود و به تبع آن هر انسانی حقوقی دارد و ادیان بر حق خواهی و مبارزه با ظلم و ستم تأکید ورزیده‌اند. در اندیشه اسلامی مسئله حق گستردگی خاصی دارد که از یک سو در قلمروهای گوناگون سیاسی، اخلاقی، حقوقی و اقتصادی و از سوی دیگر در قلمروهای زندگی فردی، خانوادگی، ملّی و بین المللی مطرح است. بطور اجمالی با مراجعه به منابع دینی و کتاب‌های فلسفی، کلامی، تفسیری و فقهی اندیشمندان مسلمان، به سادگی می‌توان گستردگی بسیارِ مسئله حقّ را به اثباترساند. با توجه به این مطلب، در اندیشه اسلامی   مسئله حق دو ویژگی بنیادین و مهم بدین قرار دارد: 1. رابطه حق با باورهای دینی (وجه وجودی حقّ) 2. رابطه حق با اخلاق و قانون.از آنجا که موضوعات دینی و قرآنی تأثیر بسزایی در نوع اندیشه فلاسفه و اندیشمندان مسلمان دارند؛ مسئله حق در میان اینان وجوه مشترک زیادی دارد. ما به عنوان وارثان فرهنگی کهن و باستانی با تمامی وجوه و گستردگی‌اش، می‌توانیم در حدّ وسع خود این سرمایه را شناخته و با به کارگیری مزیت‌های خاص آن آینده‌ای پربارتر را برای خود رقم بزنیم. از جمله وجوه مهمّ و قابل اعتنای این فرهنگ، حکمت اسلامی است که با وجود تمامی تلاشی که در بررسی ابعاد آن صورت گرفته امّا هنوز در این حوزه جای کار بسیاری باقی مانده است. از جمله حیطه‌هایی که می‌توان گفت در آن کار چندانی صورت نگرفته، نگرش به حکمت ذوقی و عرفان به عنوان علم است. در بستر این حکمت است که مشخّصه اصلی عرفان اسلامی، علم و معرفت می‌شود. در عرفان اسلامی بهترین راه سلوک راه شناخت حقیقت است و از این روست که تصوّف در عالم اسلامی به عرفان نیز شناخته می‌شود. در این سنّت سالک با شناخت و معرفت حقیقی است که به مرتبه عارفِ واصل نائل می‌آید.[2] هر چند این موضوع در تمامی حکمت‌های باستانی از یونان، هند، ایران و ... وجود داشته و وجه مشترک همه آنهاست امّا در حکمت اسلامی به دلیل تأکید خاص اسلام بر دانش­آموزی و فضیلت علم و عالم، شناخت و معرفت وجه ممیزۀ عرفان اسلامی شده است.حقیقت از جمله مبنایی‌ترین موضوعات اندیشه‌ی بشری همواره هم مورد اهتمام و مطمح نظر فیلسوفان بوده و هم به عنوان هدف غایی، همّت سالکان و عارفان را به خود جلب کرده است. ویژگی خاصّ فرهنگ اسلامی موجب شده است که استدلالی­ترین فیلسوفان مسلمان، به‌نحوی نگاهی اشراقی و عارفانه داشته باشند و لذا بتوان در این فرهنگ گفتگویی قابل فهم و عالمانه میان فیلسوف و عارف ترتیب داد و در این وادی با تمامی اختلافات و تفاوت‌های اندیشه‌ای، قائل به حکمتی فراگیر و مشترک شد.از سویی می­بینیم فردی چون ابن سینا به عنوان فیلسوفی استدلالی که در اغلب آثار خود پیروی از برهان عقلی را تنها راه وصول به علم حقیقی بر‌می‌شمرد و غایت قصوایش تعقّل معانی و علم به مجرّبات است؛ و سعادت را در علم و ادراک آنها می‌داند و می‌خواهد از طریق فلسفه به عالم عقلی و به عبارت دقیق‌تر عقل فعّال اتّصال یابد[3]؛ معانی مختلف «حقّ» را (از جمله معانی وجودی آن را) در ابتدای مهمّ‌ترین اثر فلسفی خود، یعنی شفاء، آورده است[4]. از سوی دیگر ابن‌عربی نیز به عنوان صوفی و عارفی سالک[5] و  سرآمد نظریه پردازان در عرفان نظری که آثار او در این زمینه نقطه عطفی در این علم محسوب می‌شود، «حقّ» و تجلیّاتش را اصلی‌ترین دغدغه تحقیقاتی خود قرار داده است. لذا برای فهم تطوّر معنای حق در فرهنگ و حکمت اسلامی در این رساله نظریات این دو قلّه رفیع حکمت اسلامی در زمینه «حقّ» را مورد مقایسه قرار می‌دهیم تا شاید از رهگذر این بررسی در این دنیای دگرگون شده، حقّ تعالی راهی برای بهتر شدن پیش رویمان قرار دهد.[6]‌‌‌‌

فصل اول: کلیات

موضوع تحقیق:

مقایسه نظریات ابن­سینا و ابن­عربی درباره حقیقت

پرسش تحقیق:

سیر تحوّلی و تطوّری معنای حقیقت از ابن‌سینا تا ابن‌عربی چگونه بوده است و آنها در این موضوع چه اختلافات و چه اشتراکاتی دارند؟با استفاده از موضوع رساله در پی آنیم که تطوّر معنایی مفهوم "حقّ" را بدست آوریم و رابطه میان ابن‌سینا و ابن‌عربی را در این موضوع استخراج نماییم. در ذیل این بررسی تا حدّی می‌توان رابطه میان فلسفه و عرفان نظری را در حکمت اسلامی به دست آورد.تعداد صفحه : 268قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09309714541 (فقط پیامک)        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  -- --

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید