دانلود رساله دکتری: معقولیت و لوازم دینی آن از دیدگاه ابن‌سینا و ویتگنشتاین

متن کامل پایان نامه با فرمت ورد

پایان نامه مقطع دکتری رشته الهیات، فقه و فلسفه 

دانشگاه امام صادق(ع)

دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد

پایان‌نامه دوره دکتری الهیات (گرایش فلسفه و کلام اسلامی)

معقولیت و لوازم دینی آن از دیدگاه ابن‌سینا و ویتگنشتاین

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***

 

چکیده

دیدگاه‌های فلسفی ویتگنشتاین متأخر با توجه به مبانی، پیش‌فرضها و لوازم دینی آنها در نهایت به این نکته  منجر می‌شود که گزاره‌های دینی با گزاره‌های علمی و تاریخی تفاوت دارند و از جایگاه متعالی‌تری برخوردارند. ضمن اینکه چنین باورهایی سراسر زندگی و حیات یک انسان را تحت تأثیر قرار می‌دهند. توصیف و برجسته نمودن نظریات ویتگنشتاین متأخر در ابعاد دینی مستلزم آشنایی با برخی عناوین مهم فلسفه او مانند گرامر عمیق، بازی زبانی، شکل زندگی، دیدن به منزله و استعاره و تشبیه در زبان دینی است که در این پژوهش به آنها پرداخته‌ایم. از طرف دیگر ابن‌سینا با توجه به رویکرد مشرقی یا عارفانه‌اش مورد توجه قرار گرفته و به نوعی موضوع عقلانیت را در ابن سینا در مقام منطق‌دان، فیلسوف و عارف بررسی کرده‌ایم. ابن سینا از موضع یک عارف بر حالات و مقامات عرفا که به نظر غیرمتعارف می‌آید تأکید می‌ورزد و برای شرح و توصیف آنها در تعدادی از رساله‌های خود از زبان تمثیل بهره می‌برد.

در این رساله دیدگاه‌های ابن سبنا و ویتگنشتاین متأخر در موضوعاتی که عمدتاً با معقولیت، عقلانیت، دین و عرفان مرتبط بوده‌اند را مقایسه و ارزیابی کرده‌ایم.

 

واژگان کلیدی: معقولیت، باورهای دینی، بازی زبانی، استعاره و تشبیه، ویتگنشتاین، رویکرد مشرقی، عقلانیت، ابن سینا.

 

فهرست مطالب

 مقدمه. 1

1-تعریف مساله و بیان سوالهای اصلی تحقیق.. 2

2-فرضیه‌های تحقیق.. 5

3- روش، انگیزه و منابع تحقیق.. 6

4- مروری بر فصول رساله. 8

کلیات… 11

1-تاریخچه موضوع معقولیت… 12

2- تاریخچه موضوع عقل.. 17

3-کتابشناسی ابن سینا 23

4- مسایل محوری عقل و عقلانیت نزد ابن سینا 24

یادداشتهای کلیات… 29

بخش اول: ابن سینا 32

فصل 1: عقلانیت در فلسفه مغربی ابن سینا 33

1-1- ماهیت علم و باور. 34

2-1- رابطه انواع بدیهیات و وضوح.. 37

3-1- عقلانیت در برهان. 45

4-1- عقلانیت در نظریه توجیه ابن سینا 49

5-1- جمع بندی و نتیجه. 54

یادداشتهای فصل اول. 56

فصل 2- عقلانیت در فلسفه مشرقی ابن سینا 60

1-2- تدرج و تشکیک در نفس… 61

2-٢- ماهیت عقل.. 64

3-2- عقل قدسی.. 69

4-2- تدرّج و تشکیک معنای عقلانیت در حقایق دینی و عرفانی.. 71

5-2- اندیشه‌های تمثیلی و عرفانی ابن سینا 77

6-2- مصادیق تشکیک معنای عقلانیت در داستانها و سه نمط آخر اشارات… 83

7-2-جمع‌بندی و نتیجه. 93

یادداشتهای فصل دوم. 98

بخش دوم: ویتگنشتاین.. 108

فصل 1- ویتگنشتاین و رویکرد متفاوت در فلسفه. 109

1-1- تعریف فلسفه. 110

2-1- فلسفه یگانه ویتگنشتاین و نقد فلاسفه. 113

3-1- فلسفه در دو دوره حیات فکری ویتگنشتاین.. 118

4-1- جمع‌بندی و نتیجه. 123

یادداشتهای فصل اول. 126

فصل 2: گرامر زبان. 129

١-2- گرامر سطحی وعمیق.. 130

2-2- تغییر گرامرعمیق و معقولیت… 134

3-2- معقولیت و سولیپسیسم یا تنهاخودباوری.. 137

4-2- جمع بندی و نتیجه. 146

یادداشتهای فصل دوم. 149

فصل 3: معناداری و معقولیت… 153

١-3- فرق معناداری و ارزش صدق.. 154

٢-3- معقولیت گزاره های ارزشی(4) 155

٣-3- معقولیت و معناداری شک… 159

4-3- معقولیت، بازی زبانی وشکل زندگی.. 161

5-3- معقولیت در دیدن به منزله. 167

6-3- جمع بندی و نتیجه. 171

یادداشتهای فصل سوم. 173

فصل 4- معقولیت باور دینی.. 175

1-4- ماهیت باور. 176

2-4- ماهیت باور دینی.. 180

3-4- معقولیت باور دینی.. 186

4-4- آرای بعضی از پیروان ویتگنشتاین.. 200

۵-۴-تفسیرها و نقدها 206

6-4- جمع بندی و نتیجه. 223

یادداشتهای فصل چهارم. 227

بخش سوم: وجوه تشابه و تفاوت… 234

فصل 1: مشابهت در دیدگاهها، مواضع و رویکردهای ابن سینا و ویتگنشتاین.. 235

فصل 2: اختلاف در دیدگاهها، مواضع و رویکردهای ابن سینا و ویتگنشتاین.. 245

یادداشتهای بخش سوم. 256

نتیجه. 260

منابع فارسی و عربی.. 265

منابع انگلیسی.. 272

پیوست: ترجمه فارسی رساله الطیر. 279

 

 نشانه‌های اختصاری آثار ویتگنشتاین

BB     The Blue and Brown Books

CV     Culture and Value

LC     Lectures and Conversations

NB     Notebooks (1914-16)

OC    On Certainty

PG    Philosophical Grammar

PI      Philosophical Investigations

PO    Philosophical Occasions 1912-1951

RFM  Remarks on The Foundations of Mathematics

PR     Philosophical Remarks

TLP   Tractatus Logico-Philosophicus

Z         Zettel

 

مقدمه

 

بسم الله الرحمن الرحیم

در این مقدمه ابتدا مساله‌های تحقیق، روش و انگیزه تحقیق و در پایان مروری بر موضوعات رساله را مطرح کرده‌ایم.

 

1-تعریف مساله و بیان سوالهای اصلی تحقیق

معقولیت[1] اصطلاحی است که عمدتاً ‌از اواسط قرن بیستم در حوزه‌های مختلف مطالعات اجتماعی فلسفی مطرح شده است. بحث معقولیت واکنشی است در مقابل عقل‌گرایی و علم‌گرایی افراطی در سنت غرب که عمدتاً‌ به عنوان راهکارهای مناسبی برای جایگزینی وثاقت[2] دین و ایمان پیشنهاد شده بود. اهمیت لودویگ ویتگنشتاین و فلسفه اش در دوران معاصر هم از جنبه نگرشهای متفاوت وی به مسایل فلسفی و اجتماعی است و هم به این خاطر است که (به قول ویلهلم فسنکول در کتاب گفتنی‌ها-ناگفتنی‌ها)[3] فلسفه وی به ما نشان می‌دهد صادقانه و روشن اندیشیدن چه می‌باشد. بعلاوه نگاه متفاوت او به فلسفه (منحل کردن بسیاری از سؤالات فلسفی) مسیر جدیدی را برای فلسفه گشود که یکی از مظاهرش در موضوع «معقولیت» تجلی یافته است.

این موضوع بستر وسیع و عمیقی را فراهم می کند که برای دین شناسان و فیلسوفان دین بسیار مغتنم است. از نظر ویتگنشتاین هیچ نظریه ای هرچند مستدل و موجه قدرت تغییر جهت دادن به زندگی فرد را ندارد در حالی‌که دین چنین تاثیری دارد. آنچه در دین موضوعیت و اصالت دارد، نجات انسان است. اگر واقعاً می‌خواهیم نجات یابیم به یقین نیاز داریم نه عقل، رویا و دانش. این یقین همان ایمان است؛ چیزی که قلب و روح به آن نیاز دارد نه عقل نظری. زیرا این روح، جان و تمامی عواطف آدمی است که باید نجات یابد نه ذهن انتزاعی‌اش.

آنچه در تفکر ویتگنشتاین اهمیت اساسی دارد و برای معرفت دینی رهگشاست رویکرد خاصی است که وی به دین و دینداران به عنوان نحوه خاصی از زندگی دارد. دینداران با باورهای دینی زندگی می‌کنند. حیات ، نحوه معیشت، امید و آرزوهای آنان وابسته به این نوع باورهای دینی است. آنان باور دینی را به عنوان امری که منطقی است یا منطقی نیست در نظر نمی‌گیرند. باور دینی امری فرامنطقی است. در دین و بیان دینی از نوعی زبان که ناشی از نوع خاصی نحوه زندگی است، استفاده می شود که خاص زبان دین است. در اینجا ما از این گزاره ها استفاده می‌کنیم:  «من به فلان و بهمان حادثه‌ای (مثل روزقیامت) که در آینده اتفاق می‌افتد، باور دارم.» او معتقد است که این نوع استفاده از گزاره‌ها با آنچه در علم به کار می‌بریم، به طور کلی متفاوت است. در حوزه باورهای دینی به دنبال این نیستیم که مطلبی را برای کسی اثبات علمی و یا عقلانی کنیم چنین کاری مطمئناً «نامعقول» است. آنچه در این رساله به دنبال آن هستیم پی جویی و وارسی این نوع نگاه خاص به باورهای دینی است. نگاهی که منجر به آن چنان تسلطی در نگرشهای ویتگنشتاین می شود که حتی نمی‌تواند در سایر مسائل از این نگرش و تسلط دین‌گرایانه یا دین‌مدار جلوگیری کند. (خواه این مسائل را به قول مالکوم مسائل فلسفی در نظر بگیریم و خواه به قول وینچ مسائل غیرفلسفی)  ما در این رساله سعی می‌کنیم مهم‌ترین مسائلی که برآمده از نگرش و رویکرد ویتگنشتاین به بحثها و مسائل و باورهای دینی است را مورد بحث و وارسی قرار دهیم.

ابن سینا به عنوان چهره شاخص و دوران ساز در فلسفه اسلامی مطرح است به گونه ای که آرای او تراز و معیار در فلسفه اسلامی محسوب می شود.

لازم به ذکر است که در عنوان این رساله از واژه‌های معقولیت و باور دینی استفاده شده است. در حالی که قصد نگارنده از این واژه‌ها که امروزه در ادبیات فلسفه معاصر رایج می‌باشد این بوده است که از معانی، مفاهیم و ظرفیتهایی که این واژه‌ها در اختیار می‌گذارند کمال استفاده را بنماییم. از طرف دیگر این امکان را فراهم کنیم که دو فیلسوف با فلسفه‌های متفاوت، جهان‌بینی (جهان-تصویر) غیر یکسان و سایر زمینه‌های مختلف را با یکدیگر مقایسه کنیم.

معقولیت و باور دینی در ویتگنشتاین متاخر[4]  مصداق حقیقی دارد اما در ابن‌سینا مصداق ‌دقیقی ندارد. معادل مناسب گزیده شده برای باور دینی در فلسفه ابن‌سینا، معرفت عرفانی است که در محافل فلسفی و عرفانی در ایران شناخته شده است و نیازی به توضیح ندارد. معادل مناسب گزیده شده برای واژه معقولیت در فلسفه ابن سینا، عقلانیت می‌باشد که متعاقبا توضیح داده خواهد شد. همانطور که در مورد ویتگنشاین اشاره کردیم معقولیت اصطلاحی است که طی سی یا چهل سال اخیر در محافل معرفتی باب شده است و قبل از آن چنین کاربردی ملاحظه نمی شود. در ابن سینا اصطلاح معقولیت معنا و مفهومی ندارد. نزدیکترین مفهوم به این اصطلاح در نزد ابن سینا -که بر اساس آن میتوان وی را با ویتگنشتاین مقایسه نمود- واژه عقلانیت می باشد. عقلانیت را اصطلاحاً به این معنا به کار می‌بریم که قلمرو وسیعی از بحثها و مجادلات مرتبط با موضوع رساله را مورد بررسی قرار دهیم. طبیعی است که عقل از مسائل محوری فلسفه در طول تاریخ بوده است. این اهمیت به وضوح در آثار ابن‌سینا نیز مشاهده می‌شود. آنچه تلاش شده است به عنوان کاری متفاوت و بدیع انجام شود این است که در هندسه فکری ابن سینا این واژه دستخوش تغییر و تحولاتی شده است و این گونه به نظر می رسد که ابن سینا در طول زندگی سراسر پر فراز و نشیب و بسیار فعالش از نظر تولید آثار فراوان و بدیع، از این اصطلاح برای مفاهیم وسیع و به ظاهر متفاوتی استفاده کرده است. به عنوان مثال گاهی این واژه را برای علم (تصور و تصدیق) به کار برده است. گاهی برای نوع خاصی از ادراکات خاص بشر استفاده کرده است. در مواقعی این واژه در نزد او برای تبیین قوای مختلف نفس به کار رفته است. در شرایطی این اصطلاح برای بیان نظر خاص وی در مورد نحوه ارتباط عالم هستی، مجردات و به ویژه خداوند به کار رفته است.  آنچه در این رساله در مورد ابن سینا انجام میشود این است که دو موضع متفاوت وی را در مورد عقل و عقلانیت بررسی کنیم. این دو موضع که یکی تحت عنوان عقلانیت در فلسفه مغربی و دیگری تحت عنوان عقلانیت در فلسفه مشرقی  دنبال می شود به هیچ وجه در عرض یکدیگر و در تعارض باهم نمی باشند بلکه می توان با قراردادن هر یک از این مفاهیم در زمینه و بستری که مورد نظر ابن سینا بوده است تلائم و هماهنگی بین این مفاهیم به ظاهر معارض را ردیابی کرد.

این رساله بر آن است که با نگاهی عمیق دیدگاههای ابن سینا و ویتگنشتاین را در موضوع مورد نظر بررسی نماید و به این پرسشها پاسخ دهد:

1- نظریه عقلانیت ابن سینا را چگونه می‌توان بازسازی کرد؟

2- لوازم معرفتی و دینی این نظریه چیست؟

3- معقولیت از نظر ویتگنشتاین چگونه توصیف می‌شود؟

4- لوازم دینی این نظریه چیست؟

5- وجوه همسانی و ناهمسانی این دو نظریه چیست؟

[1] – Rationality

[2] – Authority

3-در مورد فسنکول و همین کتاب در بند 3-2 فصل دوم از بخش دوم سخن خواهیم گفت.

1- در مورد نظریات وی در دو دوره متفاوت متقدم و متاخر در فصول مربوط مفصلاً بحث خواهیم کرد.

 

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)

ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود است

تعداد صفحه :  298

قیمت : 14000 تومان

 

 

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود به شما نشان داده می شود

و به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09199970560        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید