دانلود پایان نامه ارشد:ارزیابی مدیریت طرح¬های منابع طبیعی با استفاده از برخی معیارهای بوم شناختی و اجتماعی توسعه پایدار، مطالعه موردی طرح بیابانزدائی دشتک سیاه شهرستان خنج،استان فارس

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته کشاورزی

گرایش:منابع طبیعی

عنوان:ارزیابی مدیریت طرح¬های منابع طبیعی با استفاده از برخی معیارهای بوم شناختی و اجتماعی توسعه پایدار، مطالعه موردی طرح بیابانزدائی دشتک سیاه شهرستان خنج،استان فارس

دانشکده ­ی کشاورزی

پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته­ی مهندسی منابع طبیعی – مدیریت مناطق بیابانی

ارزیابی مدیریت طرح­های منابع طبیعی با استفاده از برخی معیارهای بوم شناختی و اجتماعی توسعه پایدار، مطالعه موردی طرح بیابانزدائی دشتک سیاه شهرستان خنج،استان فارس

 

استاد راهنما

دکتر غلامعباس قنبریان

استادان مشاور

دکتر سید رشید فلاح شمسی

دکتر داریوش حیاتی

اسفند ماه 1391

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

فهرست مطالب
عنوان صفحه

فصل اول: مقدمه و کلیات
1-1- مقدمه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2
1-2- تعاریف بیابان . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
1-3- بیابانزائی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1-4- مفهوم توسعه پایدار و ارتباط آن با بیابان زایی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
1-5- رابطه فعالیت انسان با توسعه پایدار . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7
1-6- بیابانزدائی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..8
1-7- ضرورت انجام مطالعه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..9
1-8- هدف تحقیق. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..10
1-9- فرضیه تحقیق. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..11

فصل دوم: سابقه تحقیق
2-1- مباحث توسعه پایدار. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13
2-2- شاخص چیست؟. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..18
2-3- ویژگیهای شاخصهای موثر. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
2-3- تصمیم گیری گروهی و ارجحیت آن. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 22

فصل سوم: معرفی منطقه و روشهای نمونهگیری
3-1- منطقه مورد مطالعه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..26
3-2- سیمای عمومی و پستی و بلندیهای منطقه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..27
3-2-1- بررسی ارتفاعات منطقه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..27
3-2- 2- زمین شناسی و ژئومورفولوژی منطقه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
3-2-3- اقلیم شناسی منطقه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
3-3- روش نمونه گیری. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .30
3-4- مراحل گام به گام تکمیل پرسشنامه و تحلیل دادهها. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .31
3-4-1- انتخاب شاخصهای مناسب اکولوژیکی و اجتماعی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..31
3-5- روش نمونه گیری. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 35
3-6- نحوه انتخاب گروه کارشناسی و جامعه آماری . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
3-7- تشکیل سلسله مراتبی و ورود دادهها. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 37
3-4-2- تعیین طبقات و واحدهای مناسب سنجش هر شاخص. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
3-4-3- برآورد روند موفقیت با ترکیب شاخصهای مورد مطالعه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39
3-8- نمونه گیری دادههای پوشش گیاهی و محیطی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . … .40
3-9- گروههای هدف و مطالعات اجتماعی منطقه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. .41
3-10- جامعه آماری بهرهبرداران. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

فصل چهارم: نتایج
4-1- نتایج تحلیل بدست آمده از AHP. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
4-2- نتایج آماری پوشش گیاهی. . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
4-3- فهرست گونههای گیاهی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
4-4- بررسی پوشش گیاهی مرتعی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 52
4-5- بررسی وضعیت جمعیت منطقه مطالعاتی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 52
4-6- بررسی وضعیت اشتغال منطقه مطالعاتی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
4-7- بررسی وضعیت سواد بهرهبرداران. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
4-8- بررسی وضعیت سوخت و انرژی بهرهبرداران. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 54
4-9- نتایج تحلیل بدست آمده از SPSS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..55
4-10- تعداد اعضای خانوار جامعه مورد تحقیق. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
4-11- میزان وابستگی جامعه مورد تحقیق به مرتع. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
4-12- نحوه استفاده از مرتع . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
4-13- میزان رضایتمندی از پروژه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 59
4-14- تمایل به ادامه پروژه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
4-15- بررسی رابطه متغیر رضایتمندی با سایر متغیرها . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .61
4-16- بررسی رابطه متغیر میزان ارتباط با کارشناسان با سایر متغیرها. . . . . . . . . . . . . . 62
4-17- بررسی رابطه متغیر میزان درآمداز محل طرح با سایر متغیرها. . . . . . . . . . . . . . . 62
4-18- بررسی رابطه متغیر میزان تمایل با ادامه پروژه با سایر متغیرها.. . . . . . . . . . . . . . 63
4-19- بررسی رابطه متغیر میزان وابستگی به مراتع با میزان درآمد سالانه. . . . . . . . . . . 64

فصل پنجم: بحث
5-1- بحث. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..66

فصل ششم: نتیجه گیری و پیشنهادها
6-1- نتیجه گیری. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
6-2- پیشنهادات . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..73
منابع فارسی. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
منابع لاتین . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .77
چکیده انگلیسی . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..83

فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول3-1:طبقات ارتفاعی منطقه دشتک سیاه شهرستان خنج 27
جدول3-2: مساحت و درصد سازندهای زمین شناسی 28
جدول 3-3: مقادیر پارامترهای متوسط، متوسط حداکثر، متوسط حداقل حرارت 29
جدول3 -4: متوسط درجه حرارت به صورت ماهانه بر حسب درجه حرارت 29
جدول 3-5: مقادیر میانگین تبخیر بر حسب میلیمتر 30
جدول3-6: تقسیم بندی کیفی براساس پاسخ های ارسالی 37
جدول 4-1: وزن شاخصهای مربوط به معیار حدود منابع طبیعی 44
جدول 4-2: وزن شاخصهای مربوط به معیار حفظ تنوع زیستی 44
جدول 4-3: وزن شاخصهای مربوط به معیار سلامتی، قوه حیاتی و یکپارچگی 45
جدول 4-4: وزن شاخصهای مربوط به معیار کارکردهای حفاظتی و زیست محیطی 45
جدول 4-5: وزن شاخصهای مربوط به معیار ظرفیتهای تولید و کارکردها 46
جدول 4-6: وزن شاخصهای مربوط به معیارحفظ و توسعه کارکردها و شرایط اقتصادی و اجتماعی عرصههای طبیعی
46
جدول4-7: وضعیت جمعیت منطقه 52
جدول 4-8: وضعیت جمعیت در ردههای سنی 53
جدول4-9: مشاغل بهرهبرداران منطقه 53
جدول 4-10 : میزان سواد بهرهبرداران در مقاطع مختلف سنی 54
جدول 4-11: چگونگی تامین سوخت و هزینه تهیه آن در منطقه 55
جدول 4-12: توزیع فراوانی سواد افراد در سطح منطقه مورد تحقیق 55
جدول 4-13: تعداد روزهای بهرهبرداری 58
جدول 4-14: نحوه تامین علوفه 59
جدول 4-15: بررسی رابطه متغیر میزان رضایتمندی با سایر متغیرها 61
جدول 4-16: بررسی رابطه متغیر میزان ارتباط با کارشناسان با سایر متغیرها 62
جدول 4-17: بررسی رابطه متغیر میزان درآمد از محل طرح با سایر متغیرها 63
جدول 4-18: بررسی رابطه متغیر میزان تمایل به ادامه پروژه با سایر متغیرها 64
جدول 4-19: بررسی رابطه متغیر میزان وابستگی به مراتع با میزان درآمد سالانه 65
فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل شماره1-1: چرخه توسعه پایدار 9
شکل شماره3-1: محدوده مورد مطالعه 26
شکل شماره3-2: منحنی آمبروترمیک منطقه مورد مطالعه 30
شکل4-1: درصد معیارها و شاخصهای کایرو2000 47
نمودار 4-1: فراوانی تعداد اعضای خانوار جامعه مورد تحقیق 56
نمودار 4-2: میزان وابستگی جامعه مورد تحقیق به مرتع 57
نمودار4-3: میزان رابطه جامعه مورد تحقیق با کارشناسان 57
نمودار 4-4: میزان رضایتمندی جامعه مورد تحقیق از پروژه 59
نمودار4-5: تمایل به ادامه پروژه در بین جامعه مورد تحقیق 60

فهرست ضمائم
عنوان صفحه
جدول شماره 1: لیست فلورستیک منطقه. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86

فصل اول

مقدمه و کلیات
1-1-مقدمه

بیابانها عمدتا در قلمرو بین مدارها و یا برخی از مناطق خشکی، آنجا که زمستانهای سرد و تابستانهای گرم دارد گسترش یافته است و حدود یک سوم از خشکیها را اشغال کرده است. بیابانهای داخلی در ایران، در منطقه فلات مرکزی ایران قرار گرفته اند که این منطقه نیمی از مساحت ایران را شامل میشود. این منطقه که در میان رشته کوههای البرز و خراسان و زاگرس واقع گردیده است، مناطق کویری و بیابانی ایران را شامل میشود(کردوانی، 1367).
یکی از دغدغههای امروز کشورهای جهان موضوع مهار بیابانزایی است. توجه به مقوله مهار بیابانزایی برای کشوری همچون ایران که 34 میلیون هکتار معادل یک چهارم وسعت آن را بیابان فرا گرفته، که 5 میلیون هکتار تپههای شنی فعال، 12 میلیون هکتار تپه شنی غیرفعال و باقیمانده مساحت تحت تاثیر تجمع نمک، خاکهای شور و قلیایی قرار دارد(پاک پرور، 1378)، ضرورتی انکار ناپذیر است. از 12 میلیون هکتار بیابان در ایران بیش از 5/1 میلیون هکتار تا سال 1984 کاملا جنگل شده (Anon,2008) و به 1/2 میلیون هکتار افزایش یافته است (Nap,2005).

1-2- تعاریف بیابان

بیابان یکی از اکوسیستم‌های اصلی خشکی است که از زمینهای بوته‌زاری تشکیل شده است که در آنها گیاهان بسیار پراکنده‌اند و به‌وسیله خاک لخت و شنی از هم جدا مانده‌اند. بسیاری از بیابانها در مجاورت رشته کوهها واقع هستند.
طبق تعریف بیابان سرزمین وسیعی است که به خاطر بارندگی سالیانه کم دارای پوشش گیاهی کمی است. در تعیین ویژگی بیابانها دو عنصر بارش و دما نقش اساسی دارد (محمودی، 1368). به عبارت دیگر مناطقی که به سبب کمبود آب و پوشش گیاهی ناچیز توانایی حفاظت موثر از زمین را در برابر تخریب را ندارند مناطق خشک (بیابانی)گویند(لاجوردی، 1372).
اگر چه بعضی سعی کردهاند با توام نمودن چند ویژگی مناطق خشک را تعریف کنند و بر این اساس مناطقی را خشک و بویژه بیابانی و کویری گویند که بارندگی در آنجا کم، میزان ریزشهای آبی جوی از تبخیر سالانه کمتر، آب قابل استفاده محدود و منطقه از لحاظ پوشش گیاهی فقیر و یا فاقد آن است و اما هیچک از آنها  نمیتواند یک تعریف جامع و دقیق و قانع کنندهای برای مناطق خشک و کویری و بیابانی باشد که بر اساس آن بتوان حد و مرز مناطق خشک را به طور دقیق تعیین کرد، زیرا:
اولاً – ویژگی های مناطق خشک متنوع ومتعدد است.
ثانیاٌ – مسائلی در راه شناخت ویژگی های اقلیمی و نیز تعیین حد و مرز مشخص مناطق خشک نظیر ناچیز یا ناکافی بودن ایستگاه های هواشناسی در مناطق خشک و در نتیجه عدم اطلاعات کافی و تغییرات بسیار زیاد بارندگی در سالهای مختلف وجود دارد (کردوانی، 1367).
1-3- بیابان زایی

مناطق خشک و نیمه خشک بیشتر از 40% سطح کره زمین را پوشانده (Deichmann &Eklundh,1991) و محل سکونت بیش از 1میلیارد انسان است (UNSO Office to Combat Desertification and Drought, 1997; Reynolds and Stafford Smith,2002 ). درکنوانسیون بیابانزدائی سازمان ملل بیابانزائی به صورت زیر تعریف شده است :”تخریب زمین در مناطق خشک ، نیمه خشک و نیمه مرطوب خشک در نتیجه فاکتورهای مختلفی از جمله تغییرات آب وهوا و فعالیت‏های انسان است”. همچنین UNCCD تخریب سرزمین را”کاهش یا افت بهره‏وری اقتصادی / بیولوژیکی، پیچیدگی سیستم کشاورزی، مرتع و چراگاه، جنگل و زمین جنگلی درنتیجه کاربری‏های زمین یا بواسطه فرایند یا فرایندهای ترکیبی بوجود آمده از فعالیت‏های انسان و الگوهای سکونت مثل1) فرسایش خاک ناشی از باد و آب 2) زوال خواص فیزیکی، شیمیائی و بیولوژیکی یا اقتصادی خاک 3) خسارت طولانی مدت پوشش گیاهی طبیعی تعریف کرده است (UNEP,1990). مطابق UNCCD(2004) بیابانزائی یکی از بیشترین پی‏آمدهای جدی اقتصادی – اجتماعی و محیطی در مناطق فوق ملاحظه شده که نتیجه مجموعه اثرات متقابل در میان عوامل مختلف شامل تغییر آب وهوا و فعالیت‏های انسانی است (Thomas,1997; UNCCD,1994). نتیجه بیابانزائی شامل تحلیل رفتن تولید غذا، بروز قحطی، افزایش هزینه‏های اجتماعی، کاهش کمیت و کیفیت آب های شیرین، افزایش فقر و تزلزل سیاسی، کاهش قابلیت برگشت پذیری زمین‏ها نسبت به تغییرات طبیعی آب وهوا وکاهش قابلیت تولید خاک است (Reynolds, 2001). درنتیجه سه موضوع مورد جستجو اصلی قرار می گیرد: آب و هوا، خاک، سرزمین و فشار انسان(Salvati &Zitti,2008b). اهمیت آب و هوا، خاک بوسیله سه عامل اقلیم، خاک و ژئومورفولوژی توصیف می شود(Diodato &Ceccarelli;2004) رعایت این عوامل با خشکی آب و هوا، ظرفیت آب موجود خاک و فرسایش خاک مربوط است (Kosmas et al.,2000a;Venezon Scarascia et al., 2006; Incerti et al.,2007). اثر فشار انسان بوسیله سه متغیر تراکم جمعیت، رشد و تمرکز فعالیتهای صنعتی بیان می شود( Salvati &Zitti,2007).
بشر از دیرباز برای رفع نیازهایش به مناطق خشک ونیمه خشک مراجعه داشته است. تامین نیازهای غذایی بشر اکنون به دغدغه ای عمده برای دولتمردان کشورهای مختلف تبدیل شده وشکل جهانی به خود گرفته است. از این رو، فشار روی این مناطق بدلیل استفاده بیش از حد بشر، روبه افزایش بوده و با توسعه فناوری این دخالتها شدت یافته است، به عبارت دیگر با توسعه تکنولوژی بجای اینکه سهم بشر را در تخریب کاهش دهد این سهم را افزایش داده است. متاسفانه فقدان برنامه ریزی اصولی در بهره برداری از منابع طبیعی موجبات تشدید فرایند تخریب در پوشش های گیاهی را فراهم آورده است و بخشهای قابل حیات زیست کره را کاهش داده و بر سطح بیابانهای جهان افزوده است (Whitford, 2002).
دلایل بیابان زایی عبارتند از: الف) کشت بیش از حد، ب) چرای بیش از حد، ج) جنگل تراشی و د) عملیات نامناسب آبیاری (گرنجر، 1374)
این دلایل متاثر از تغییرات جمعیت، تغییرات آب وهوایی و شرایط متغیر اجتماعی و اقتصادی است.
نتایج بیابان زایی شامل: الف) کاهش تولیدات گیاهی، ب) پایین آمدن بازده کشاورزی، ج) فقدان غذای برای حیوانات پرواری و د) فروسایی شرایط زندگی انسانها (فرید، 1381)

بشر امروزه دریافته که برای کاهش اثرات فقر اقتصادی و ممانعت از تباه شدن سرزمین می بایست به فعالیتهای درخور با طبیعت بپردازد، نوع استفاده از سرزمین را براساس توان سرزمین بنا نهد و نیازهای اقتصادی و اجتماعی خود را با توجه به توان طبیعی سرزمین برآورده سازد. به عبارت ساده تر بشر خود را ملزم ساخته تا ویژگی های طبیعی و بوم شناختی (اکولوژیکی) سرزمین را شناسائی نماید و سپس نیازهای اقتصادی و اجتماعی خود را با این ویژگی ها وفق دهد. طی صد سال گذشته تغییر وتحولات بسیاری در جهان رخ داده است. این تغییرات درسطوح مختلف اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی، فردی و نگرشی بوده که درآینده نیز ادامه خواهد داشت. لذا یافتن راه هایی جهت جلوگیری از اتلاف منابع ضرورت است. در همین راستا، مفهوم توسعه پایدار به عنوان راهکاری جهت جلوگیری از اتلاف منابع مطرح گردیده است(آرمند، 1383).
1-4- مفهوم توسعه پایدار و ارتباط آن با بیابان زایی

توسعه پایدار مطابق گزارش کمیسیون جهانی توسعه و محیط زیست در سال ۱۹۸۷ ( کمیسیون برونتلند ) عبارت است از برآوردن نیازهای نسل حاضر بدون به خطر انداختن قابلیت های نسل آینده به گونه‏ای که نیازهای نسل کنونی نیز به مخاطره نیفتد (رادکلیف،1374). در واقع این مفهوم مبتنی بر توافق  بر توسعه سازگار با محیط زیست، بر این امر تأکید می کند که سیاستهای توسعه و بهرهبرداری باید با  هدف محرومیتزدایی، بهبود کلی اوضاع اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، حمایت از تنوع گونه های زیستی و بقای جریانات اصلی اکولوژی و تقویت سیستمهای حیاتی صورت گیرد. توسعه پایدار زمانی محقق می شود که اهداف اقتصادی، اکولوژیکی و اجتماعی در کنار هم دیده شده باشند. به عبارت دیگرتوسعه پایدار توسعه ای است که از نظر اجتماعی مورد حمایت مردم و از نظر اقتصادی دارای مقبولیت و از نظر اکولوژیکی مورد تایید باشد.
این کنوانسیون فصل جدیدی را در بیابانزدایی و ستیز با آن می گشاید. کشورها به طور اخص در حال تجدید نظر و بررسی برنامههای اجرایی هستند. مضاف بر آن توجه دولتها به مسائلی نظیر رشد و افزایش آگاهی، افزایش میزان تحصیلات و برنامه های آموزشی در کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته معطوف است. پیشروی بیابانها تنها هنگامی متوقف میگردد که تغییرات شگرف در گرایشها و رفتارهای محلی و بین المللی پدید آید. این تغییرات قدم به قدم ما را به بکار گیری پایدار زمین و امنیت غذایی برای جمعیت در حال رشد جهان رهنمون می سازد. به این ترتیب بیابانزدایی به معنای واقعی تنها بخشی از هدفی به مراتب عظیمتر است و آن عبارتست از توسعه پایدار کشورهای متاثر از خشکسالی و پیشروی بیابانها(سازمان جنگلها و مراتع ،1381).
1-5- رابطه فعالیتهای انسان با توسعه پایدار:

برای رسیدن به توسعه پایدار، منابع طبیعی، اجتماع و اقتصاد سهم بسزایی را دارند و هریک از این عوامل دارای محدودیت‏هایی در مجموعه خود می‏باشند.
منابع طبیعی بخش مهمی از این سیستم را به خود اختصاص داده و حفاظت از آن شرط اصلی توسعه پایدار است، درصورتی که استفاده نادرست از این منابع طبیعی جهت برطرف نمودن نیاز بشر باعث شده که امروزه با کمبود منابع تولید غذایی و تخریب منابع طبیعی مواجه باشیم. ادامه داشتن فقر کشاورزان، هدر رفتن منابع طبیعی و تخریب محیط زیست دلیلی برای چاره جویی میباشد. بشر پی برده است برای آنکه بتواند جلوی فقر و زوال سرزمین را بگیرد باید به همراه طبیعت حرکت کرده و از سرزمین به اندازه توان یا پتانسیل تولیدی آن استفاده نماید. مضافا اینکه نوع استفاده از سرزمین را براساس توان کاربری سرزمین بنا نهد و نیازهای اقتصادی و اجتماعی را با توجه به توان سرزمین برآورده سازد(سنایی، 1387).
فعالیت‌های توسعه‌ای ناپایدار و بهرهبرداری غیرمعقول از منابع طبیعی از جمله در کشاورزی و دامپروری همواره در فرسایش خاک و گسترش بیابان موثر بوده اند. تغییر آب و هوا در چند دهه گذشته و تغییر الگو‌های بارش و سیلاب‌های آنی بر میزان بیابانزایی افزوده است. طوفان‌های شن و گرد و غبار، حرکت و جابجایی تپه‌های ماسه‌ای در مناطق کویری و همزمان کمبود آب و خشکسالی بسیاری از شهر‌ها و روستا‌ها و نیز زیر ساختهای آن‌ها را با مشکلات عدیدهای مواجه نموده اند. در مناطق بیابانی، مدیریت و بهره برداری بهینه از منابع آب و خاک از اهمیت بسیاری برخوردار است. بکارگیری دانش و تجربیات مردم بومی در حفاظت و بهره برداری پایدار از منابع طبیعی از جمله آب و خاک بسیار موثر است. از این رو مشارکت مردم محلی در برنامه ریزی و مدیریت منابع طبیعی از ضروریات است. بنابراین ارزیابی را میتوان شناخت عوامل تشکیل دهنده سرزمین و آگاهی از پارامترهای مختلف سرزمین به منظور برنامه ریزی جهت بهره برداری صحیح از منطقه مورد نظر تعریف کرد(سنایی، 1387)
1-6 بیابانزدائی(مقابله با بیابانزایی):

در توضیح بیابانزدائی ذکر این نکته حائز اهمیت است که منظور از بیابانزدائی، زدودن و از بین بردن بیوم بیابان نیست، چرا که این بیوم همانند سایر بیومهای طبیعی حاصل فعل و انفعالات پدیدههای اکولوژیکی است و شاید انسان هرگز قادر نباشد که آن را از مجموعه بیومهای کره زمین حذف کند. در واقع آن چه که مورد نظر واژه بیابانزدائی است، جلوگیری از بیابانی شدن زمینهایی است که در اثر اعمال مخرب انسان در معرض بیابانی شدن قرار دارند.
در واقع بیابانزدائی فعالیتهایی را شامل میشود که بخشی از توسعه جامع سرزمین در مناطق خشک، نیمه خشک و خشک نیمه مرطوب را در راستای توسعه پایدار در برگرفته و هدف آن عبارت است از:
⦁ جلوگیری و یا کاهش تخریب سرزمین
⦁ احیاء زمینهای به طور جزئی تخریب شده
⦁ احیاء زمینهای به طور جزئی بیابانی شده.
نتایج و دستاوردهای فعالیتهای بیابانزدائی عبارت است از :
⦁ ایجاد اشتغال و بکارگیری ساکنین بیابان در طرحهای بیابانزدائی
⦁ جلوگیری از مهاجرت و تثبیت جوامع تولید کننده روستائی در مراکز تولید کشاورزی و دامداری
⦁ کاهش ناهنجاریهای اجتماعی نظیر فقر و در نهایت استحکام خانوادهها
⦁ ایجاد پارکها و تفرجگاهها در مناطق بیابانی
⦁ کاهش آلودگی زیست محیطی(آب، هوا و خاک) (سازمان جنگلها و مراتع، 1381).

1-7- ضرورت انجام مطالعه

برای رسیدن به توسعه پایدار، منابع طبیعی، اجتماع و اقتصاد سهم بسزایی را دارند و هریک از این عوامل دارای محدودیت‏هایی در مجموعه خود می‏باشند(شکل1-1).

شکل 1-1: چرخه توسعه پایدار
منابع طبیعی بخش مهمی از این سیستم را به خود اختصاص داده و حفاظت از آن شرط اصلی توسعه پایدار است، درصورتی که استفاده نادرست از این منابع طبیعی جهت برطرف نمودن نیاز بشر باعث شده که امروزه با کمبود منابع تولید غذایی وتخریب منابع طبیعی مواجه باشیم. ادامه داشتن فقر کشاورزان، هدر رفتگی منابع طبیعی و ضایع شدن محیط زیست دلیلی برای چاره جویی می باشد. بشر پی برده است برای آنکه بتواند جلوی فقر و ضایع شدن سرزمین را بگیرد باید به همراه طبیعت حرکت و از سرزمین به اندازه توان یا پتانسیل تولیدی آن استفاده نماید. مضافا اینکه نوع استفاده از سرزمین را بر اساس توان کاربری سرزمین بنا نهد و نیازهای اقتصادی و اجتماعی را با توجه به توان سرزمین برآورده سازد.
با توجه به اینکه یکی از معیارهای توسعه پایدار کاهش سطح بیابانها و فراهم نمودن شرایط احیاء مناطق تخریب یافته و افزایش تولید میباشد لذا با استفاده از معیارهای توسعه پایدار تلاش میگردد تا برای اولین بار موفقیت یا عدم موفقیت طرح‏های بیابانزدائی در سطح منطقه‏ای خشک و نیمه خشک که معرف سطح وسیعی از مناطق جنوب کشور است مورد ارزیابی و سنجش قرار گیرد.
1-8- هدف تحقیق

هدف اصلی از انجام این مطالعه، انتخاب و اولویتبندی شاخصهای مناسب بوم شناختی و اجتماعی توسعه پایدار (کایرو2000) بر اساس نیازها و اولویت‏های محلی و شرایط محیطی و اجتماعی می باشد.
– ارزیابی قابلیت اندازه گیری و سنجش شاخص های منتخب بوم شناختی واجتماعی، در عرصه های منابع طبیعی و جوامع محلی
– ارزیابی قابلیت اجرایی و عملیاتی شدن مدل اولویتبندی شده مورد تحقیق
– بررسی میزان پذیرش طرحهای مدیریت منابع طبیعی (طرحهای بیابانزدایی ) از لحاظ اجتماعی در جوامع محلی
سایر اهداف فرعی مورد نظر عبارت است از:
⦁ معرفی مناسب‏ترین و کاربردی‏ترین شاخص ها بر اساس مجموعه شرایط محیطی و اجتماعی منطقه تحقیق
⦁ تدوین و پیشنهاد مدل مناسب ارزیابی طرحهای مدیریت منابع طبیعی (طرحهای مرتعداری، بیابانزدایی و… ) بر اساس معیارهای بوم شناختی و اجتماعی توسعه پایدار
⦁ بررسی میزان موفقیت طرحهای کنترل بیابانزائی در قالب مطالعه موردی (طرح بیابانزدائی دشتک سیاه) از نقطه نظر بوم شناختی و اجتماعی

1-9- فرضیه تحقیق

فرضیه اصلی تحقیق این است که بر اساس معیارهای منتخب و اولویت بندی بوم شناختی و اجتماعی توسعه پایدار (کایرو2000) می توان ارزیابی مناسبی از میزان موفقیت یا عدم موفقیت طرحهای مدیریت منابع طبیعی بویژه طرحهای بیابانزدایی ارائه نمود و بر همین اساس مدلی ملی و محلی جهت ارزیابی طرحهای فوق الذکر در مناطق خشک و نیمه خشک پیشنهاد کرد. در این مدل پیشنهادی:
⦁ شاخص های منتخب بوم شناختی واجتماعی، قابلیت اندازه گیری و سنجش در عرصه های منابع طبیعی و جوامع محلی دارند.
⦁ مدل اولویت بندی شده مورد تحقیق، قابلیت اجرایی و عملیاتی شدن را در عرصه دارد.
⦁ طرحهای مدیریت منابع طبیعی (طرحهای بیابانزدایی ) از لحاظ اجتماعی مورد پذیرش جوامع محلی واقع شده اند.
⦁ اجرای طرحها در ارتقاء سطح رفاه اجتماعی جوامع محلی تاثیر داشته است.
⦁ اجرای طرح توانسته است انگیزه لازم جهت تداوم زندگی در محیط های در معرض بیابانی شدن را فراهم سازد.
⦁ عملیات اصلاحی انجام شده در طرحها از لحاظ بوم شناختی از پایداری لازم برخوردار است.
⦁ اجرای عملیات بیولوژیک سبب بهبود وضعیت فعالیتهای جاری اقتصادی ساکنین محلی گردیده است.

فصل دوم

سابقه تحقیق:
2-1-مباحث توسعه پایدار

پس از برگزاری کنفرانس ریودواژنیرو در سال 1992، تدوین و اندازه‌گیری شاخص‌های توسعه پایدار به‌ عنوان یکی از مهمترین مسائل مرتبط با توسعه پایدار در کانون توجه قرار گرفته و صاحب‌نظران متعدد از رشته‌های مختلف تلاش کردند تا شاخص‌ها و روشهایی را برای اندازه‌گیری میزان پایداری در کشورهای مختلف بسط و توسعه دهند. اما، برداشت‌ها و نگرش‌های مختلف از توسعه پایدار موجب شده است تا روشهای متعددی برای شناسایی و سنجش پایداری مطرح شود. در یک طرف مباحث توسعه پایدار، اقتصاددانان قرار دارند که معمولاً بر معیارهای اقتصادی و گاهی اجتماعی برای سنجش پایداری تأکید دارند و در سوی دیگر، نخبگان محیط‌زیست قرار دارند که بیشتر بر اندازه‌گیری و سنجش شاخص‌های محیط‌زیستی برای تبیین پایداری تأکید می‌کنند. اقتصاددانان معمولاً از روشهای ارزشگذاری پولی برای سنجش پایداری بهره می‌گیرند، در حالی‌که دانشمندان و پژوهشگران سایر رشته‌ها از معیارهای فیزیکی و گاهی ذهنی برای سنجش پایداری استفاده می‌کنند. از مهمترین رویکردهای اقتصادی برای سنجش پایداری می‌توان تولید ناخالص داخلیبه روشهای دوستدار محیط زیست، حسابداری منابع مبتنی بر کارکردهای آنها، مدل‌سازی رشد پایدار و شرایط پایدار قوی و ضعیف اشاره کرد. در مجموع، اقتصاددانان، رشد پایدار را بخشی از توسعه پایدار اقتصادی می‌دانند(Kumar Singh et al, 2008).
یکی از مهمترین ابزارها برای سنجش ابعاد مختلف توسعه به‌‌طور عام و توسعه پایدار به‌‌طور خاص می‌‌توان به شاخص‌های سرخطی اشاره کرد. این شاخص‌‌ها در خلال سالهای گذشته، بویژه پس از کنفرانس ریودوژانیرو در سال 1992 کاربردهای گسترده‌‌ای در جهان پیدا کرده‌‌اند. به‌‌طوری‌‌که تا پایان سال 2006 تعداد این شاخص‌‌ها 160 مورد رسیده است که به‌‌وسیله سازمان‌‌های بین‌‌المللی وابسته به سازمان ملل متحد، مراکز دانشگاهی و پژوهشی منتشر می‌‌شوند(European Commission, 2008).
از نمونه‌‌های شاخص سرخطی می‌‌توان به شاخص‌های معطوف به هدف و نظام حسابداری سبز اشاره کرد. از نمونه شاخص‌های قدیمی‌‌تر نیز می‌‌توان به موارد زیر اشاره کرد: به معیار رفاه اقتصادی MEW ، شاخص پیشرفت اجتماعی ISP ، نمایه کیفیت فیزیکی زندگی PQLI ، مولفه رفاه اقتصادی (EAW) Nordhaus & Tobin, 1973;) Estes, 1974; Morris, 1979; Zolotas, 1981; Brekke, 1997; Kumar Singh et al, 2008; (.
از شاخص‌های ترکیبی جدیدتر توسعه که در دهه 1990 به‌منظور سنجش عملکرد اقتصادی، یا پایداری مطرح شده‌اند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: شاخص توسعه انسانی HDI، برنامه عمران سازمان ملل متحد (UNDP)، شاخص پیشرفت پایدار SPI ، ردپای بوم‌شناختی EF، نهاده مواد به ازای هر واحد خدمات MIPS ، شاخص رفاه اقتصادی پایدار ISEW ، شاخص پس‌انداز واقعی GPI ،Krotscheck & Narodoslawsky,) 1994; Wackernagel & Rees, 1996; Schmidt- Bleek; & Cobb, 1995; Hamilton, 2000; Daly (1994; فشارسنج پایداری BS اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) و مرکز بین‌المللی پژوهش‌های توسعه IDRC در سال 1995 و شاخص فشارهای محیط‌زیستی) (EPI ، اتحادیه اروپا (1999) Kumar Singh et al, 2007) ؛.(Midus et al,2009

به منظور تعیین پارامترهای پوشش گیاهی شامل وزن و سطح لاشبرگ، پوشش تاجی، وزن زیتوده گیاهی از قابهای یک مترمربعی استفاده شد که به صورت تصادفی بر روی پوشش گیاهی منطقه بکار گرفته شد. در این مرحله ضمن عزیمت به منطقه با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی- سیستماتیک تعداد 2 واحد نمونه گیری در محدوده عملیات فارو و جنگلکاری منطقه انتخاب گردید. در هر پلات مهمترین صفات پوشش گیاهی نظیر درصد تاج پوشش و تراکم فرمهای رویشی غالب برآورد گردید(مقدم،1377). به منظور تعیین میزان تولید با استفاده از روش قطع و توزین( مقدم،1377) تعداد 15 پلات به صورت تصادفی انتخاب و رشد سال جاری گونههای مختلف گیاهی قطع و پس از خشک نمودن توزین گردید. بدین صورت که در هر واحد کاری به طور تصادفی پلات اول انتخاب و به فاصله 10متری از پلات قبلی مکان پلات بعد تعیین شد. در واحد یک 10پلات نمونه برداری شد. جهت واحد دوم نیز همان مراحل واحد اول انجام گردید، با این تفاوت که در واحد دوم تعدادپلاتها 5 عدد انتخاب گردید. بعد از جمعآوری نمونهها در پاکتهایی که از قبل به همین منظور تهیه شده بودند نمونههای قطع شده هر پلات درون پاکت قرار گرفته و به منظور عدم ریزش نمونهها همه پاکتها بسته شد. بعد از اتمام مراحل نمونهگیری با دقت نمونههای جمعآوری شده، درون روزنامه گذاشته شد و بعد از خشک شدن نمونهها نسبت به توزین نمونههای گیاهی به تفکیک اقدام گردید، وزن نمونهها یادداشت، سپس داده های به دست آمده در محیط Excel 2007 وارد شده و جهت تحلیلهای آماری آماده سازی شد.

3-9-گروههای هدف و مطالعات اجتماعی منطقه:

با مشخص شدن شاخصهای برتر حاصل از تحلیل در نرم افزار EC جهت مطالعات اجتماعی در قالب پرسشنامهای که سوالات به صورت باز و بسته طرح و بعد از تایید پرسشنامه نسبت به تکثیر پرسشنامهها اقدام نموده و در اختیار دامداران طرح بیابانزدائی قرار گرفت.

3-10-جامعه آماری بهرهبرداران:

با بررسی سوابق پرونده طرح بیابانزدائی دشتک سیاه در اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان خنج مشخص گردید که طرح فوق دارای 19نفر دامدار بوده و بعد از مشخص شدن جامعه آماری به عرصه مورد نظر عزیمت نموده و لازم به ذکر است که دامداران کوچ کننده بوده و دارای مرتع ییلاقی و قشلاقی هستند، میبایستی با حضور دامداران در مرتع و به صورت سر شماری از آنان اقدام به توزیع پرسشنامه نموده و در اختیار آنان قرار میگیرد و بعد از تکمیل پرسشنامهها جهت تحلیل آماری دادههای بدست آمده از مباحث اجتماعی و اقتصادی وارد نرم افزار Excel کرده و بعد از مرتب نمودن داده هادر نرم افزار کلیه داده هادر نرم افزار SPSS وارد شد.

فصل چهارم

نتایج:
4-1- نتایج تحلیل بدست آمده از AHP

با توجه به تکمیل پرسشنامهها توسط کارشناسان و اساتید دانشگاههای منابع طبیعی و با استفاده از نرم افزار AHP اهمیت معیارها و شاخصهای فوق مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج بدست آمده نشان دهنده مناسبترین و کاربردیترین معیارها و شاخصها با توجه به نظرات کارشناسان میباشد که در این تحقیق از آنان کمک گرفته شد. تعداد کارشناسان شرکت کننده در این تحقیق حدود 100نفر بودند که از این تعداد 30نفر به پرسشنامههای ارسالی پاسخ داده و نسبت به تکمیل آن اقدام نموده بودند و سعی شده از تمامی رشتههای منابع طبیعی نظر سنجی گردد. به همین دلیل پاسخها بر اساس تخصص اساتید و کارشناسان متفاوت بوده و جمع بندی و تحلیل آن تا حدودی مشکل به نظر میرسید. نتایج بدست آمده به شکل زیر میباشد.

جدول شماره 4-1: وزن شاخصهای مربوط به معیار حدود منابع طبیعی
جدول شماره 4-2: وزن شاخصهای مربوط به معیار حفظ تنوع زیستی
جدول شماره 4-3: وزن شاخص مربوط به معیار سلامتی، قوه حیاتی و یکپارچگی
جدول شماره4-4: وزن شاخص مربوط به کارکردهای حفاظتی و زیست محیطی

جدول شماره 4-5: وزن شاخص مربوط به ظرفیت های تولید و کارکردها
جدول شماره4-6: وزن شاخص مربوط به حفظ و توسعه کارکردها و شرایط اقتصادی و اجتماعی عرصه های طبیعی
شکل شماره 4-1: درصد معیارها و شاخصهای کایرو 2000

با بررسی نتایج بدست آمده از AHP مشخص گردید که بیشترین اهمیت در معیارهای کایرو به ترتیب حفظ تنوع زیستی، کارکردهای حفاظتی و زیست محیطی، سلامتی، قوه حیاتی و سلامتی، ظرفیتهای تولید و کارکردها، حفظ و توسعه کارکردها و شرایط اقتصادی و اجتماعی عرصههای طبیعی، و حدود منابع طبیعی با ترتیب وزنی 258/0، 213/0، 186/0، 135/0، 135/0 و 74/0 میباشد.
معیار حدود منابع طبیعی با اهمیت کم در جایگاه آخر قرار گرفته است. شاخصهای مربوط به این معیار 1- مساحت و درصد انواع عرصههای طبیعی مثل جنگل، مرتع، بیابان و غیره، 2- بیوماس، ذخیره رویشی، ذخیره کربن، 3- مساحت و درصد عرصههای تحت مدیریت و دارای برنامه ریزی، 4- مساحت و درصد دیگر عرصههای ممیزی شده طبیعی به ترتیب سه شاخص اول دارای وزن 021/0و 011/0 است.
معیار حفظ تنوع زیستی با دارا شدن بیشترین اهمیت در جایگاه اول قرار دارد و شاخصهای مربوط به این معیارشامل 1- پراکنش اکوسیستمهای طبیعی، 2- سطح ذخیرهگاهها و نواحی حفاظت شده ملی، 3- سطح اکوسیستمهای نادر، 4- شمار گونههای طبیعی(گیاهی و جانوری)، 5- مساحت و تعدادگونههای در خطر، 6- حدود نواحی با اختلاط گونهای شدید، 7- قابلیت اتکا به تجدید حیات طبیعی به ترتیب با وزن 023/0، 023/0، 014/0، 042/0، 042/0، 042/0، 073/0 میباشد که قابلیت اتکا به تجدید حیات طبیعی دارای بیشترین اهمیت در بین کلیه شاخصهای توسعه پایدار است.
معیار سلامتی و قوه حیاتی و یکپارچگی دارای اهمیت متوسط با وزن 135/0 میباشد و شاخصهای مربوط به این معیارعبارتند از 1- آتش سوزیهای طبیعی، 2- طوفان، 3- آفات و حشرات، 4- خشکی و خشکسالی، 5- حیات وحش و شکار، 6- سطح نواحی واجد زادآوری طبیعی، 7- دفعات وقوع خزان پوشش گیاهی، 8- مساحت نواحی زراعی، گستره شهرها و گردشگری بدون برنامه ریزی، 9- متوسط بهرهبرداری از عرصهها برای سوخت و گرمایش، 10- تعداد آتش سوزیهای با منشاء انسانی، 11- خسارات ناشی از چرای دام اهلی، 12- رقابت ناشی از گیاهان اهلی معرفی شده به منطقه، 13- روند تولید محصولات زراعی به ترتیب دارای وزنهای 023/0، 011/0، 011/0، 023/0، 011/0، 011/0، 007/0، 011/0، 023/0، 023/0، 016/0، 016/0 میباشد.
Zolotas, X. 1981. Economic Growth and Declining Social Welfare. New York University Press

***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)

ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود است

تعداد صفحه :114

قیمت : 14000 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود به شما نشان داده می شود

و به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09199970560        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید