دانلود پایان نامه ارشد : بررسی و نقد استنادهای قرآنی و حدیثی گفتارهای صوفیانه

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی

گرایش : زبان و ادبیات فارسی

عنوان : بررسی و نقد استنادهای قرآنی و حدیثی گفتارهای صوفیانه 

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد یاسوج

 دانشکده علوم انسانی، گروه زبان و ادبیات فارسی 

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد «M.A»

گرایش: زبان و ادبیات فارسی

عنوان:

بررسی و نقد استنادهای قرآنی و حدیثی گفتارهای صوفیانه در کتاب عرفانی کشف المحجوب

 استاد راهنما:

 دکتر جلیل نظری   

استاد مشاور:

دکتر مهدی فاموری

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)فهرست مطالبعنوان                                                                                                               صفحه چکیده ............................................................................................................................................................ 1فصل اول کلیات :1-1- مقدمه ................................................................................................................................................. 31-2- بیان مسأله ......................................................................................................................................... 51-3- ضرورت تحقیق ................................................................................................................................ 51-4- اهداف تحقیق ................................................................................................................................... 51-5- پیشینه تحقیق ................................................................................................................................. 6 فصل  دوم : جایگاه عرفان و تصوّف2-1- تصوّف و عرفان ................................................................................................................................. 92-1-1- تعریف تصوّف و معنای واژه صوفی ....................................................................................... 92-2- فتوت و تصوّف .............................................................................................................................. 122-2-1- فتوت و جوانمردی ................................................................................................................. 132-3- سماع و تصوّف .............................................................................................................................. 142-4- فرقه‌های صوفیه ........................................................................................................................... 172-4-2- قلمرو جغرافیایی حضور قلندریه ........................................................................................ 172-4-3- سیمای قلندر در تاریخ ......................................................................................................... 172-4-4- سلسله قلندری ........................................................................................................................ 182-4-5- ملامتیه ...................................................................................................................................... 182-4-6- محاسبیه .................................................................................................................................... 212-4-7- طیفوریه ..................................................................................................................................... 212-4-8- قصاریه ....................................................................................................................................... 212-4-9- جنیدیه ...................................................................................................................................... 212-4-10- نوریه ........................................................................................................................................ 212-4-11- سهلیه ..................................................................................................................................... 222-4-12- حکیمیه ................................................................................................................................. 222-4-13- خفیفیه ................................................................................................................................... 222-4-14- خرازیه .................................................................................................................................... 222-4-15- سیاریه .................................................................................................................................... 222-4-16- حلولیه ..................................................................................................................................... 222-5- معنا ومفهوم عرفان ...................................................................................................................... 232-5-1- ویژگی عرفان ........................................................................................................................... 242-5-2- اشراق و عرفان ........................................................................................................................ 252-6- عرفان و ولایت .............................................................................................................................. 262-7- جایگاه ولایت و تفاوت آن در میان تصوّف و تشیع ............................................................ 282-8- اصول و مسایل تصوّف و عرفان ................................................................................................ 282-8-1- وحدت وجود ............................................................................................................................ 282-8-2- معشوق حقیقی و اسماء و صفات آن ................................................................................ 292-8-3- حسن و عشق .......................................................................................................................... 302-8-4- ریاضت ....................................................................................................................................... 322-8-5- انگیزه و اسباب سیر و سلوک عرفانی ............................................................................... 332-8-6- شهود و فنایا دیدار و وصال .................................................................................................. 352-8-7- راز ............................................................................................................................................... 36 فصل سوم : بررسی، تفسیر و نقد استنادهای قرآنی و حدیثی کشف‌المحجوب3-1- علم .................................................................................................................................................. 403-2- فقر ................................................................................................................................................... 533-3- تصوّف .............................................................................................................................................. 633-4- مرقعه .............................................................................................................................................. 683-5- فقر و صفوت .................................................................................................................................. 723-6- ملامت ............................................................................................................................................. 733-7- باب فی ذکر ائمتهم من اهل بیت .......................................................................................... 773-8- اهل صفه ........................................................................................................................................ 803-9- مقامات عرفانی .............................................................................................................................. 813-9-1- رضا ............................................................................................................................................. 813-9-2- حال و مقام ............................................................................................................................... 843-9-3- صحو و سکر ............................................................................................................................. 853-10- ایثار ............................................................................................................................................... 883-11- نفس و هوی ............................................................................................................................... 933-12- مجاهدت نفس ......................................................................................................................... 993-13- کلام فی حقیقت هوی نفس ............................................................................................... 1053-14- ولایت ......................................................................................................................................... 1083-15- کرامت ........................................................................................................................................ 1103-16- تفضیل انبیاء بر اولیاء ............................................................................................................. 1153-17- فنا و بقا ..................................................................................................................................... 1183-18- غیبت و حضور ........................................................................................................................ 1223-19- جمع و تفرقه ........................................................................................................................... 1253-20- حلولیه و کلام درباره روح .................................................................................................... 1293-21- معرفت خدا .............................................................................................................................. 1323-22- توحید ........................................................................................................................................ 1413-23- ایمان .......................................................................................................................................... 1453-24- طهارت ....................................................................................................................................... 1483-25- توبه ............................................................................................................................................. 1503-26- نماز ............................................................................................................................................. 1553-27- محبت ........................................................................................................................................ 1573-28- زکات .......................................................................................................................................... 1633-29- جود و سخا ............................................................................................................................... 1663-30- روزه ............................................................................................................................................ 1673-31- حج ............................................................................................................................................. 1713-32- صحبت و آداب آن ................................................................................................................. 1753-33- خوردن ....................................................................................................................................... 1833-34- راه رفتن .................................................................................................................................... 1873-35- خواب در سفر و حضر ........................................................................................................... 1913-36- سخن گفتن و خاموشی ........................................................................................................ 1953-37- درخواست ................................................................................................................................. 2043-38- تزویج و تجرید ......................................................................................................................... 2063-39- اصطلاحات عرفانی ................................................................................................................. 2113-39-1- وقت ...................................................................................................................................... 2113-40- سماع ......................................................................................................................................... 225 فصل چهارم : نتیجه‌گیری4-1- نتیجه‌گیری ................................................................................................................................. 2454-2- پیشنهادات ................................................................................................................................... 248فهرست منابع .......................................................................................................................................... 249چکیده لاتین .......................................................................................................................................... 254 چکیده :موضوع این پایان‌نامه استنادهای قرآنی و حدیثی است که هجویری در کتاب کشف‌المحجوب از‌آن استفاده کرده است، قرآن، آیات، و احادیث را مبنای گفتار و سخنان خویش قرار داده است.در این نوشته پس از مقدمات لازم فصلی تحت عنوان کلیات و فصل اول پایان نامه نوشته شده، فصل دوم را هم به جایگاه عرفان و تصوّف و فرقه‌های صوفیه اختصاص داده است. فصل سوم که بدنه‌ی اصلی پایان‌نامه بوده، به ترتیب عناوین فصول و مطالب کشف‌المحجوب می‌باشد، ابتدا ذیل هر عنوان مقدمه گونه بیان شده، و پس از آن هم آیاتی که هجویری در آن زمینه ذکر کرده آمده است. برای اینکه مقایسه‌ای صورت گیرد و معلوم شود که هجویری در این استنادها تا چه میزان دقیق‌ بوده گفتار او با چند کتاب عرفانی دیگر و نیز کتاب‌های تفاسیر زیادی مقایسه شده است.واژگان کلیدی :کشف‌المحجوب هجویری، استنادهای قرآنی، استنادهای حدیثی1. مقدمه :هدف از نوشتن این رساله بررسی، تفسیر، ونقد شواهد قرآنی موجود در کشف‌المحجوب است.این کتاب از ‌آثار تعلیمی صوفیه و متعلق به دوره نخستین نثر فارسی است. اهمیت کتاب در این است که اطلاعات فراوانی از تصوّف و موضوعات مربوط به آن در اختیار خواننده قرار می دهد. نثر آن در قسمت‌های مختلف متفاوت است و با موضوع سخن ارتباط مستقیمی دارد؛ با وجود تنوع موضوعات و گوناگونی نثر در کشف المحجوب، این کتاب ساختاری منسجم و یکپارچه دارد. کشف‌المحجوب هجویری یکی از متون استثنایی قرن پنجم و از نخستین کتاب‌های فارسی در موضوع تصوّف است. در کشف و المحجوب دو ساختار عمده قابل تشخیص است : 1- ساختار متن 2- ساختار روایت؛ ساختار متن کل کتاب را در بر می گیرد و ساختار روایت به حکایت‌ها اختصاص دارد و این دو از شبکه در هم تنیده‌ای از روابط میان اجزای متن به وجود می‌آیند و به آن وحدت و انسجام می‌بخشند؛ این کتاب را می‌توان با روی‌کردهای گوناگون مورد بررسی قرار داد؛ یکی از موضوعات بسیار مهم، استناد فراوان به آیات، احادیث، حکایت‌ها و ... می‌باشد. نویسنده آن با به کار گیری شیوه‌های- به طور خودآگاه یا ناخودآگاه- در تبیین اندیشه‌های خود و تأثیر برمخاطب بسیار موفق عمل کرده است. تأویل مباحث و شیوه خاص هجویری در تبیین و تفصیل مطالب مهم‌تری عواملی است که در پیوند دادن اجزای مختلف کشف‌المحجوب – هم اجزای اصلی و هم فرعی – به یکدیگر نقش دارند. در این پژوهش اطلاع بر سبب فرود آمدن آیه که از آن به شأن نزول تعبیر می‌کنند در تفسیر، روشن‌گری معنی آیه، و دریافتن موقعیت زمانی آ‌ن مدخلیت فراوان دارد، و روشن‌گر مسیر فکری مفسر و محقق در فهم معنی آیه و استنباط احکام آن می‌باشد. نگارنده در مواردی که شأن نزول سوره یا آیه ای در اخبار متقدمان آمده آن را به شرح نقل کرده است. این رساله در چهار فصل تنظیم شده است. فصل اول: تحت عنوان کلیات شامل بیان مسأله، ضرورت تحقیق، اهداف تحقیق، پیشینه تحقیق و چگونگی گردآوری مطالب می‌باشد. فصل دوم : پیرامون تعریف تصوّف و معنای واژه صوفی، و مروری بر فرقه‌های صوفیه به ویژه دو فرقه قلندریه و ملامتیه که از معروفیت بهتری برخوردار بوده‌اند، و همچنین به معنا و مفهوم اصطلاحی عرفان که سبب می‌شود عارف با کشف و شهود و اشراق به حقایق امور آن گونه که هستند اطلاع پیدا کنند تا به علوم ظاهر و باطن دست یابد، اشاره شده است و به صورت مختصر، رابطه بین اشراق و عرفان و به روش مفصل‌تری، ارتباط ولایت و عرفان، اصول و مسائل اساسی تصوّف و عرفان شامل وحدت وجود، معشوق حقیقی و اسماء و صفات او، حسن و عشق، عشق حقیقی و مجازی، انگیزه و اسباب سیر و سلوک عرفانی، ریاضت، راز داری، شهود و فنا، دیدار و وصال، با مراجعه به کتب بسیاری در زمینه عرفان و تصوّف پرداخته است، و در ادامه هم، حاصل یافته‌های خود نسبت به هر کدام از موضوعات مذکور از نظر خوانندگان خواهد گذشت. فصل سوم: دارای یک پیش مقدمه شامل مباحثی پیرامون قرآن، حدیث، و اشاره به مؤلفان بزرگ و معروف صوفیه، مانند ابونصر سراج طوسی، کلابادی، قشیری، به ویژه هجویری که طرح جامعی از نظام تصوّف را عرضه کرد و ابواب کتاب خود را به آیات و احادیث زینت داده می‌باشد. شیوه نویسنده در این فصل به گونه‌ای است که ابتدا عنوان هر باب را تفسیر و بررسی کرده و سپس به ذکر آیات و احادیث مربوط به هر عنوان پرداخته است. از آن‌جا که هجویری در این کتاب بیشترآیات را دوبار ذکر کرده، نگارنده با نهایت دقت سعی کرده، هر آیه‌ای که یک بار نوشته شده، مجدداً تکرار نشود. بررسی تفسیر آیات و احادیث این رساله با مراجعه به بسیاری از کتب تفاسیر قرآن، از قبیل تفسیر المیزان علامه طباطبایی، تفسیر نمونه مکارم شیرازی، تفسیر قرآن مهر رضایی اصفهانی، تفسیر شریف صافی اثر فیض کاشانی، بهشت کافی و اصول کافی، هر دو از کلینی، احتجاجات و بحارالانوار مجلسی، اسرار آل محمد و تاریخ سیاسی صدر اسلام هر دو از هلالی صورت گرفته است. نگارنده متناسب با درک و فهم خود آن چه از مضامین آیه‌ها و احادیث فهمیده، بیان کرده است، به عنوان مثال، در باب علم ابتدا مطالبی درباره ارزش و تأثیر علم، آفات علم مانند غرور، کبر، حسد، ذکر کرده و سپس آیات و احادیث مربوط به هر عنوان را مورد بررسی قرار داده است. در باب فقر، به همین منوال به توضیح مطالبی پیرامون آن پرداخته، در ادامه هم آیات و احادیث موضوع فقر را همراه با شرح و بررسی برشمرده است،‌در باب‌های بعدی که شامل تصوّف، صحو و سکر، ایثار، نفس و هوی، مجاهدت نفس، ولایت، کرامات، تفضیل انبیاء بر اولیاء، فنا و بقا، غیبت و حضور، جمع و تفرقه، حلولیه و کلام درباره روح، معرفت خدا، توحید، ایمان، طهارت، توبه، نماز، محبت، زکات، جود و سخا، روزه، حج، صحبت و آداب آن، خوردن، راه رفتن، خواب در سفر و حضر، سخن گفتن و خاموشی، درخواست، تزویج و تجرید، اصطلاحات عرفانی و سماع می‌باشد، نگارنده ابتدا به ذکر مطالبی پیرامون هر عنوان پرداخته و سپس آیات و احادیث مورد استناد هجویری حول هر موضوع را مورد تحلیل قرار داده است. در فصل چهارم: هم به نتیجه‌گیری این مهم پرداخته است.1-2- بیان مسألهدر کتب صوفیه و مشایخ مطالب به ظاهر پراکنده‌ای نوشته شده، ولی بعضی از این مطالب نوعی وحدت درونی دارند و همه سخنان آن‌ها با استناد به قرآن و احادیث و تعابیر دینی بیان شده است. نگارنده سعی دارد در این پایان‌نامه به بررسی استنادهای قرآنی و حدیثی گفتارهای صوفیانه در کتاب عرفانی کشف المحجوب بپردازد. لذا به توضیحاتی مختصر پیرامون کتاب مذکور بسنده می‌کنیم: نخستین کتابی که در تصوّف به زبان فارسی نوشته شده کشف‌المحجوب است، شیوه هجویری در این کتاب تلفیقی از اللمع و رساله قشیریه است مثلاً آن‌جا  که هجویری از محبت، و اصل و حقیقت آن سخن می‌گوید، گفتار خود را براساس این آیه قرآنی مستند می‌سازد: یا ایُهاالذّینَ آمنوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنکُم عَنْ دینهِ فَسَوْفَ یأتیِ اللهُ یُحِبِهُّم و یُحِبونَهُ، نکته قابل توجه این است که، بخش پایانی این آیه شریفه یعنی یأتی اللهُ بِقْومِ یُحِبهُّمْ و یُحِبّونَهُ با این مفهوم که خدا ایشان را دوست دارد و آن‌ها خدا را دوست دارند، اغلب مایه سخن کسانی شده است که درباره محبت سخن گفته‌اند. نگارنده این نکته را یادآور می‌شود که قرآن کریم، تعالیم پیامبر خاتم، و حدیث یعنی سخنان منقول از پیامبر و معصومین تأثیری مضاعف در سخنان مشایخ صوفیه داشته است. در این پایان‌نامه تلاش می‌شود استنادهای قرآنی و حدیثی گفتارهای صوفیانه نقد و بررسی و سپس دسته‌بندی و در دسترس پژوهنده‌گان قرار گیرد.1-3- ضرورت تحقیق : از آن‌جا  که کتابها و مقالات متفاوتی پیرامون عرفان و تصوّف به رشته تحریر در آمده و همگی آن‌ها در حد معرفی اجمالی و کلی بوده، و تحقیق کامل و رسایی پیرامون استنادهای قرآنی و حدیثی سخنان صوفیه چه در داخل و چه در خارج صورت نگرفته است، تحقیق حاضر تلاشی است که به بررسی استادهای قرآنی و  حدیثی موجود در کشف المحجوب می‌پردازد. نگارنده در تفسیر آیات از تفاسیر متعدد استفاده کرده است و از آن‌جا  که بیشتر آیات و احادیث مورد استناد صوفیان براساس ذوق شخصی بوده و تغییرات تاجایست که برخی سخنان مشایخ جنبه خبری (حدیثی) یافته حال آن‌که در کتب احادیث از این سخنان خبری به میان نیامده، لهذا این پایان نامه بر آن است که به بررسی استنادهای قرآنی و حدیثی در کشف المحجوب بپردازد. 1-4- اهداف تحقیق :بررسی استنادهای قرآنی و حدیثی کشف المحجوب هجویری، توضیح و تفسیر آیات قرآنی براساس کتب تفاسیر قرآن، حدیث و علوم قرآنی می‌باشد، دیدگاه نگارنده در پایان هر آیه و یا حدیث هم بیان شده است. چون هر نویسنده‌ای که در زمینه تصوّف اثری نوشته، بی‌گمان در نوشته‌ها و گفتار خود تحت تأثیر معلومات و عقاید شخصی‌اش قرار گرفته‌ است، به وضوح می‌توان نشانه‌های این تأثیر را در آثار او دید. در بیشتر کتابهایی که درباره صوفیان و استنادهای قرانی و حدیثی آن‌ها نوشته شده، این قاعده جاری و بلکه اقوی است، کشف المحجوب هم از این قاعده مستثنی نیست و از آن‌جا  که هجویری در کتاب خود هر جا پیرامونی موضوعی سخن گفته به آیه و یا حدیث قرآنی استناد جسته لذا ما سعی کردیم در این پایان نامه به بررسی و تفسیر این آیات و احادیث بپردازیم.1-5- پیشنه تحقیق اصولاً مشایخ صوفیه در بیان مفاهیم تصوّف و عرفان سخنان خود را با استناد به آیات و احادیث بیان کرده‌اند و گاهی در آغاز هر فصلی آیه و یا حدیثی می‌آورند اما جالب آن است که در تفسیر و تبیین این آیات و احادیث، در بسیاری مواقع براساس ذوق خودشان عمل نموده‌اند. این تغییرات تا جایی است که برخی گفتارهای مشایخ جنبه خبری (حدیثی) یافته حال آن‌که در کتب احادیث از این سخنان خبری نیست، هم مشایخ و هم کسانی که درباره صوفیه تحقیق کرده‌اند بر این باورند که سخنان این طایفه تفسیر و تعبیری از قرآن و سیره پیامبر اکرم(ص) است و هرگز صوفی پیدا نمی‌شود که مدعی باشد گفتار او مطابق مبانی اسلامی نیست، به عبارت دیگر گفتار صوفیان قرائتی از دین است، تا جائیکه کلام خویش را قرآن می‌شمارند. در باب اینکه گفتار مشایخ تفسیر دین است در کتاب‌های مختلف به صورت پراکنده مطالبی به رشته تحریر در آورنده‌اند در این جا به معرفی تعدادی از این آثار می‌پردازیم:ابوالحسن علی‌بن عثمان هجویری در کشف المحجوب در هر فصلی که سخن گفته از آیات و احادیث بسیاری استناد کرده است، به عنوان نمونه در باب اثبات العلم آن‌جا  که پیرامون علم سخن می‌گوید، از آیات و احادیث استفاده کرده تا باب آخر آن که پیرامون سماع سخن به میان آورده است، همچنین در فصلی که به آداب راه رفتن اختصاص داده است، به این آیه قرآنی استناد جسته است تَشْهُدْ اَرجُلُهُمْ بما کانوایَکْسِبون و پاهای ایشان گواهی می‌دهد برآن‌چه  می‌کردند.اثر دیگری بنام رساله قشیریه به نکات جالبی درباره ذکر گفتن پرداخته و می‌گوید : در بهشت صحراهاست، چون ذاکر به ذکر مشغول گردد، فرشتگان درخت‌ها می‌کارند و وقتی که فرشته‌ای می‌ایستد، وی را گویند چرا ایستادی؟ گوید، آن کس که برای او همی کشتم بایستاد، با استناد به این آیه قرآنی سخن خود را مزین می‌کند، انّا نَحْنُ نَزَلنا الذکرَ و انّالَهُ لَحافِظون : خود ما ذکر را نازل کردیم و ما حفظ کننده آن می‌باشیم.نجم‌الدین رازی صاحب مرصاد العباد در فصلی که به تحلیه روح بر قانون حقیقت نوشته است می‌گوید : کمال مرتبه روح در آراستگی روح به صفات ربوبیت آمده است و این آیه قرآنی را آورده است که، یَسْئلونکَ عَن اَلْروحِ قُلْ اَلرُوحُ مَنْ اَمْرِرَبّی، می‌پرسند تو را از جان (که چیست و چگونه است) بگوی جان من از امر خداوند من است.اثر دیگری بنام الانسان الکامل از عزیزالدین نسفی، به مسأله تربیت نزد صوفی پرداخته و هدف از تربیت را ساختن انسان کامل دانسته است.تعداد صفحه :263قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09309714541 (فقط پیامک)        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  -- --

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید

1 پاسخ

بخش دیدگاه ها غیر فعال است.