دانلود پایان نامه ارشد : بررسی نظریه تباین ذاتی موجودات در ابن سینا

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات اسلامی 

گرایش : فلسفه و کلام اسلامی

عنوان :  بررسی نظریه تباین ذاتی موجودات  در ابن سینا

دانشگاه علامه طباطبائی

دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی

پایان نامه کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی

عنوان:

بررسی نظریه تباین ذاتی موجودات

در ابن سینا و متکلمین اشعری

استاد راهنما:

سرکار خانم دکتر اکبرزاده

استاد مشاور:

جناب آقای دکتر طاهری

استاد داور:

جناب آقای دکتر ذکیانی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان                                                                                             صفحه

فصل اول: مقدمه و کلیات

  • مقدمه ……………………………………………………………………………………………………….1
    • اهمیت موضوع…………………………………………………………………………………………..1
    • هدف تحقیق………………………………………………………………………………………………3
    • روش تحقیق………………………………………………………………………………………………3
    • سوالات و فرضیات……………………………………………………………………………………..4
    • پیشینه تحقیق………………………………………………………………………………………………5
    • تعریف مفاهیم تخصصی……………………………………………………………………………….7
    • سازمان تحقیق…………………………………………………………………………………………….15
  • شرح حال مختصری از برخی فلاسفه و متکلمین…………………………………………….16

فصل دوم: نظریه «تباین ذاتی موجودات» در فلسفه ی ابن سینا و برخی حکمای مشاء

مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………..26

2-1 نظریه «تباین ذاتی موجودات» در فلسفه ی ابن سینا …………………………………………….27

2-1-1  «موجود» از لحاظ «موجودیت» موضوع فلسفه ی اولی ……………………………………27

2-1-2 مفاهیم مترادف و متفاوت با «موجود» …………………………………………………………….28

الف2-1-3 احکام اولیه ی «موجود»………………………………………………………………………………30

2-1-3-1 بداهت مفهوم «موجود» ………………………………………………………………………….30

2-1-3-2 عمومیت مفاهیم «موجود» و «وجود»…………………………………………………………31

2-1-3-3 اشتراک معنوی مفاهیم «موجود» و «وجود» ……………………………………………….31

2-1-4 انواع اختلافات در «وجود» و «موجودات»……………………………………………………..37

2-1-4-1 استنغا و حاجت……………………………………………………………………………………..38

2-1-4-2 وجوب و امکان……………………………………………………………………………………..38

2-1-4-3 تمام و نقص، کمال و نقص……………………………………………………………………..38

2-1-4-4 قوت و ضعف ……………………………………………………………………………………….40

2-1-4-5 تقدم و تأخر…………………………………………………………………………………………..40

2-1-5 تشکیک در «وجود» و «موجود»…………………………………………………………………….42

2-1-5-1 تشکیک در «وجود»………………………………………………………………………………..43

2-1-5-2  تشکیک در «موجود»……………………………………………………………………………..45

2-1-5-3 تحلیل خاص « ملا عبد الرزاق لاهیجی » پیرامون رأی مشائین درباب

تشکیک وجود………………………………………………………………………………………………………47

2-1-6 موارد استفاده از لفظ «تباین»………………………………………………………………………..48

2-1-7  اصالت وجود یا اصالت ماهیت…………………………………………………………………..50

2-1-7-1 تمایز وجود از ماهیت ……………………………………………………………………………50

2-1-7-2 عروض وجود بر ماهیت…………………………………………………………………………52

2-1-7-3 ابن سینا اصالت وجودی است یا اصالت ماهوی؟ ……………………………………..54

2-1-7-5  شواهدی بر اصالت وجود …………………………………………………………………….

562-1-7-4  شواهدی بر اصالت ماهیت…………………………………………………………………….55

2-1-7-6 داوری یا عدم داوری در مورد ابن سینا…………………………………………………….57

2-1-8  بررسی سازگاری نظریه ی «تباین ذاتی موجودات» با برخی عناصر فکری

 ابن سینا …………………………………………………………………………………………………………….58

2-1-8-1  رابطه ی اشتراک معنوی مفاهیم «موجود» و «وجود» با

«تباین ذاتی موجودات»………………………………………………………………………………………….58

2-1-8-2 رابطه ی تشکیک در «وجود» و «نظریه تباین ذاتی موجودات» …………………….59

2-2  نظریه تباین ذاتی موجودات در آراء ملا رجبعلی تبریزی……………………………………60

2-2-1  اشتراک لفظی وجود «میان» «واجب» و «ممکن»…………………………………………….61

2-2-2  استدلال بر اشتراک لفظی «وجود» میان «واجب» و «ممکن»…………………………….62

2-2-3  تباین و عدم تشکیک در «وجود»………………………………………………………………..63

2-3  دیدگاه برخی فلاسفه در باب نظریه ی تباین ذاتی موجودات……………………………..65

2-3-1  بیان نظرات……………………………………………………………………………………………..65

2-3-2  دلایل فلاسفه در مخالفت با نظریه ی «تباین ذاتی موجودات»………………………..76

2- 4 دیدگاه برخی فلاسفه در باب انتساب نظریه ی «تباین ذاتی موجودات»

به ابن سینا و مشائین ……………………………………………………………………………………………80

2-5 نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………….85

فصل سوم: نظریه ی «تباین ذاتی موجودات» در دیدگاه متکلمین اشعری

3-1 بداهت « وجود» …………………………………………………………………………………………..90

مقدمه ………………………………………………………………………89                    

3-2 مفاهیم مترادف و متضاد با «وجود» و «موجود» ………………………………………………..91

3-3 تقسیمات «وجود»………………………………………………………………………………………..94

3-4 زیادت «وجود» بر «ماهیت»…………………………………………………………………………..95

3-4-1 دلایل زیادت «وجود» بر «ماهیت»………………………………………………………………96

3-4-2 وجود و ماهیت در حق تعالی……………………………………………………………………97

3-5 اشتراک لفظی و یا معنوی «وجود» ………………………………………………………………102

3-5-1 بیان دیدگاه متکلمین اشعری……………………………………………………………………103

3-5-2 دلایل برخی متکلمین اشعری بر اشتراک معنوی «وجود»…………………………….107

3-6 تکثر و اختلافات در «وجود» و «موجود»……………………………………………………..110

3-7 تعین………………………………………………………………………………………………………112

3-8 مشکک بودن «وجود»……………………………………………………………………………….113

3-9 تخالف ذات «واجب الوجود» با ممکنات……………………………………………………..114

3-9-1 دلایل برخی متکلمین  اشعری بر تباین ذاتی وجود واجب و ممکن……………115

3-10 نتیجه گیری ………………………………………………………………………………………….121

فصل چهارم:مقایسه آراء، فروع و لوازم بحث

4-1 مقایسه آراء فلاسفه و متکلمین در باب «تباین ذاتی موجودات»…………………………125

4-1-1 مقایسه آراء ابن سینا و متکلمین اشعری…………………………………………………….125

4-1-2 مقایسه آراء ابن سینا و ملا رجبعلی تبریزی……………………………………………….128

4-1-3 مقایسه آراء ملا رجبعلی تبریزی با متکلمین اشعری…………………………………….131

4-2 لوازم و فروع بحث……………………………………………………………………………………..132

4-2-1 دغدغه قائلین به اشتراک لفظی «وجود»……………………………………………………..132

4-2-2 لوازم و فروع قول به اشتراک لفظی «وجود »………………………………………………133

4-2-3 مبانی قول به اشتراک معنوی «وجود» ……………………………………………………….134

4-2-4 لوازم و فروع قول به اشتراک معنوی «وجود»……………………………………………..134

4-2-5 قائلین به اشتراک لفظی وجود در میان فلاسفه و متکلمین…………………………….135

4-2-6 موضع گیری برخی فلاسفه در مورد نظریه تباین ذاتی…………………………………136

4-3 آزمون فرضیات………………………………………………………………………………………….138

فهرست منابع …………………………………………………………………………………………………..139

فصل اول:

          مقدمه و کلیات

مقدمه

1-1-1 اهمیت موضوع 

تمامی عوالم را موجودات تشکیل داده اند و فلسفه به عنوان علمی که عهده دار تعمق در امور اصلی عالم است و موضوع آن «وجود بماهو وجود» یا «موجود بماهو موجود» است، با وجود و موجودات سرو کار دارد و فلسفه ی اسلامی با کمال افتخار از پیشروان بحث در مورد وجود بوده است.

مسأله ی «وجود» و «موجود»، اصالت یا اعتباریت آن، وحدت یا کثرت آن و سایر موضوعات مرتبط با آن در فلسفه ی ابن سینا محل ارزیابی ها و داوری های گسترده و متناقض بوده است. و از سویی رسیدن به تعریف، تصور و تلقی مطابق با واقع در مورد آراء ابن سینا، امکان درک صحیح  تر اندیشه ی مشایی و حتی درگامی فراتر، حکمت متعالیه و بررسی تطبیقی صحیح  آراء و نظام های فلسفی را ممکن می سازد. چرا که بسیاری از اندیشمندان و حتی شخص صدرالمتألهین، آراء ابن سینا را مقدمه و پیش درآمدی برای حکمت متعالیه دانسته اند.

وجود به عنوان حقیقت عینیه در فلسفه ی ابن سینا مطرح نبوده، بلکه وی در تحلیل موجود به وجود می پردازد، لذا دو اطلاق وجود به معنای « وجود عام یا مشترک» و «وجود خاص» هیچ یک منطبق بروجود  صدرایی یا آن حقیقت  عینیه که ملاصدرا با آن وصف به وجود نگاه می کند، نمی باشد، چرا که وجود خاص در دیدگاه  ابن سینا، چیستی و حقیقت عینی اشیا یا همان ماهیت بالمعنی الاعم است و وجود عام نیز، ظاهراً همان لازم خارجی و مقوم و عارض بر ماهیت است. اما با این حال عده ای فلسفه ابن سینا را فلسفه ای وجودی دانسته اند.

در حوزه ی مباحث «وجود شناسی»، نظریات مربوط به وحدت و کثرت در عالم از شاخه های مهم محسوب می شود که در آن گستره ی وسیعی  از نظرات ارائه شده است که می توان کثرت محض یا تباین مطلق  موجودات را که به مشائین نسبت داده اند، از یک سو و وحدت محض یا وحدت شخصی حقیقت عینی وجود را که قول عرفاست، دو انتهای آن در نظر گرفت و نظریه ی مشهور وحدت تشکیکی  وجود را نیز داخل در آن گنجاند که سلسله جنبان این نظریه را صدرالمتألهین شیرازی نام برده اند و نظریه ی« تباین ذاتی موجودات» که هیچگونه وحدتی  را میان امور عالم بر نمی تابد، از این حیث  در مقابل نظریه ی وحدت تشکیکی وجود قرار دارد،  چرا که این نظریه هر دو فرض وحدت و کثرت را درمیان امور عالم می پذیرد و به نوعی آن دو را جمع می کند، لذا به موازات اهمیتی که بحث تشکیک  در وجود، دارا است، مسأله ی تباین ذاتی موجودات نیز دارای  اهمیت خاصی است و به تبع آن اینکه صاحب یا صاحبان  اصلی این نظریه  چه کسی یا کسانی بوده اند، قابل بررسی است. آنچه مشهور است، انتساب این نظریه به مشائین و ابن سینا  می باشد، که البته عده ای از فلاسفه مخالف این انتساب و برخی موافق آنند و همچنین خود این نظریه  نیز همانند هر رأی  فلسفی دیگر از شرح و نقد دیگران در امان نمانده است و عده ای بدون کاوش دقیق پیرامون اینکه آیا ابن سینا واقعاً قائل به این نظریه بوده است یا نه، وی و مشائین را به ورطه ی انتقاد کشانده اند.

این در حالی  است که بحث تباین و تخالف ذوات خصوصاً تباین میان ذات باری تعالی با سایر ذوات بحثی است که در سخنان متکّلمین، خصوصاً اشاعره، زیاد به چشم می خورد و البته در میان فلاسفه مشاء، «ملارجبعلی تبریزی» که نظراتی خاص به خود و کمابیش متفاوت با آراء فلسفی  ابن سینا و سایر مشائین دارد، نیز به تباین وجودات اشاره کرده است.  امَا کمی جای تعجب است که انتساب نظریه ی فوق به ابن سینا و مشائین تا این حد در میان فلاسفه شهرت یافته است، درحالیکه سایر نظریات ابن سینا رنگ و بویی بر خلاف این نظریه دارند و در مجموع آراء ابن سینا، این نظریه با سایر اجزاء، هماهنگ نمی باشد و آنطور که گفتیم  نظریه ی تباین ذاتی موجودات، بیشتر خاستگاهی کلامی دارد، تا خاستگاهی فلسفی.

1-1-2 هدف تحقیق:

با توجه به اهمیتی که مباحث مربوط به «وجود» و «موجود» در فلسفه ی اسلامی داراست و نیز با توجه به شهرتی که انتساب نظریه ی «تباین ذاتی موجودات» به عنوان یک نظریه ی کثرت گرایانه در توجیه امور عالم به ابن سینا و مشائین، یافته است،  لزوم واکاوی و تفحص بیشتر در زمینه ی یافتن صاحب یا صاحبان اصلی این نظریه و نیز بررسی هماهنگی یا عدم هماهنگی آن با سایر آراء فلسفی ابن سینا از جمله بحث اشتراک معنوی مفاهیم «وجود» و «موجود» و همچنین مشکک بودن «وجود» و «موجود» در دیدگاه وی و نیز اثبات این که این نظریه بیشتر خاستگاهی کلامی دارد تا فلسفی، به وضوح نمایان است.

و به همین نحو، هدف از این پژوهش نیز پاسخگویی به ابهامات مذکور در این زمینه و درگامی فراتر پاک کردن وزدودن این انتساب از چهره ابن سینا و مشائین البته در حد بضاعت نگارنده و معرفی متکلمین اشعری و به علاوه «ملارجبعلی تبریزی» به عنوان صاحبان اصلی این نظریه و نیز بیان دیدگاههای برخی فلاسفه ی مطرح، در باب این نظریه و عدم صحت انتساب آن به ابن سینا می باشد.

1-1-3 روش تحقیق

روش تحقیق و شیوه ی گردآوری اطلاعات، در پژوهش حاضر همان روش کتابخانه ای است، یعنی مراجعه به منابع و کتب مربوطه تا حد امکان و استخراج مطالب از آنها. اما نوع روش تحقیق به نحو توصیفی و تحلیل محتوا می باشد. به این شکل که در ذیل هر بحث، پس از بیان و شرح نظر فیلسوف یا متکلّم مورد نظر، قول همان اندیشمند، یا قول اندیشمندان دیگر را در ارزیابی و تحلیل بحث مربوطه ارائه نمودیم.

برای مثال ابتدا به بررسی برخی نظرات فلسفی ابن سینا پرداخته و سپس هماهنگی آنها را با تباین ذاتی موجودات مورد واکاوی قرار داده و به بیان تحلیل سایر فلاسفه درباره نظریه مذکور و انتساب آن به ابن سینا پرداخته و در ادامه قول اشاعره را در آن مورد جویا شدیم و نهایتاً در انتهای هر فصل به نتیجه گیری پرداختیم. اوج روش تحلیلی پژوهش حاضر در فصل چهارم آن است که بین آراء ابن سینا و اشاعره و سایر قائلین به تباین ذاتی موجودات (اعم از فلاسفه و متکلمین) مقایسه و داوری کرده و نقاط اشتراک و افتراق آن ها را نشان داده ایم.

1-1-4 مسائل و فرضیات

و اما مسائل و فرضیات مورد نظر در ابتدای کار از این قرار بوده است:

مساله اول: نظریه ی«تباین ذاتی موجودات» مربوط به کدام نحله ی فلسفی یا کلامی است؟ آیا می توان گفت این نظریه اساساً خاستگاهی کلامی دارد؟

فرضیه: ظاهراً این نظریه در اصل مربوط به متکلمین اشعری بوده و در میان مشائین نیز می توان این نظریه را به ملارجبعلی تبریزی نسبت داد.

مساله دوم: با توجه به ساختار فکری ابن سینا و برخی نظرات فلسفی وی (از جمله اشتراک معنوی در مفهوم« وجود» و «موجود» و. . .) آیا می توان نظریه ی «تباین ذاتی موجودات» را به وی نسبت داد؟

فرضیه: خیر این نظریه با ساختار فکری ابن سینا هماهنگ نمی باشد.

مساله سوم: نظر ملاصدرا و برخی فلاسفه ی دیگر  در مورد انتساب نظریه ی مذکور به ابن سینا چیست؟

فرضیه: این فلاسفه با انتساب نظریه فوق به مشائین مخالفند و ملاصدرا،نظر ابن سینا را در رابطه با وحدت حقیقت وجود و اختلاف مراتب آن، مانند رای خود می داند.

مساله چهارم: موضع برخی فلاسفه از جمله ملاصدرا در مورد نظریه ی فوق چه می باشد؟

 فرضیه:

 ملاصدرا و برخی از فلاسفه با این نظریه مخالفند.

1-1-5 پیشینه تحقیق:

مسأله «تباین وجودات»، بر خلاف نظریه های موازی اش که همان نظریات «وحدت وجود» و «تشکیک در وجود» می باشد، آن چنان مورد تحقیق و تفحص گسترده از سوی فلاسفه و پژوهشگران نبوده و در ابعاد محدود تری در سطح مقالات و یا بخشی از پایان نامه ها (و نه در قالب کتاب) و در حد گزارش به آن پرداخته شده است و تعیین دقیق ابعاد و بسط لوازم و نتایج آن، جستجوی صاحب یا صاحبان اصلی آن نظریه، بررسی صحت یا عدم صحت انتساب آن به ابن سینا و تحقیق پیرامون هماهنگی یا عدم هماهنگی محتوای آن نظریه با سایر آراء ابن سیناو جستجوی علت احتمالی  انتساب آن به مشائین توسط برخی از جمله ملا هادی سبزواری، از مسائلی است که تا حد جستجوی نگارنده به آن پرداخته نشده است.

و این عناوین، همان محورهایی  هستند که اثر حاضر را از پژوهش های قبلی ممتاز می کند و نگارنده کوشیده تا در حد بضاعت خود، این ابهامات را طی این پژوهش برطرف سازد.

و در مورد منابع ،نگارنده برای جمع آوری مطالب و نیز رسیدن به ارزیابی دقیق آراء ابن سینا بیشتر از آثار خود ابن سینا استفاده کرده است. چرا که در این مورد منابع درجه دوم که شرح و تفصیل رأی مشائین در رابطه با این نظریه باشد،  کمتر موجود بوده است و این یکی از مشکلات در تهیه این اثر بوده است.

مقالات و پایان نامه هایی که در ارتباط با موضوع این تحقیق طی جستجوی نگارنده، مشاهده شد از این قرارند:

پایان نامه ها:

 1- رساله ی دوره ی دکتری فلسفه ی اسلامی، گرایش حکمت متعالیه، دانشگاه تربیت مدرس با عنوان بررسی انتقادی نظریه ی تشکیک  وجود در حکمت متعالیه، متعلق به حسین سوزنچی، استاد راهنما،  دکتر محسن کدیور، استادان مشاور: دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی  و دکتر محمد سعیدی مهر، زمستان 1384.

در این پایان نامه در فصل چهارم با عنوان« ادله ی تشکیک در وجود»، در ذیل عنوان ادله نقضی به بررسی قول به تباین وجودات و بیان و نقد دلایل موافق و مخالف آن نظریه پرداخته شده است. در حالیکه در پژوهش حاضر به صورت مستقل و مشروح به بررسی ابعاد نظریه، قائلین اصلی آن، ناسازگاری آن با حکمت مشاء و موضع گیری سایر فلاسفه در مورد آن خواهیم پرداخت.

2- پایان نامه دوره کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تربیت مدرس ، با عنوان« بررسی آراء خاص فلسفی فخر رازی، متعلق به مریم فاضلی، استاد راهنما، دکتر احمد احمدی،  استاد مشاور: دکتر محسن کدیور، تابستان 1377.

فصل چهارم این پایان نامه با عنوان رابطه ی وجود و ماهیت خداوند تا حدی مرتبط با بحث فصل سوم اثر حاضر یعنی نظریه تباین ذاتی موجودات در دیدگاه متکلمین اشعری می باشد.

3-پایان نامه ی دوره ی کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تربیت مدرس با عنوان «بررسی تطبیقی مسأله ی وجود و ماهیت در فلسفه ی ابن سینا و سهروردی» مربوط به «مهدی حریری» ،استاد راهنما: دکتر محسن کدیور           استاد مشاور: دکتر رضا اکبریان         خرداد 1387

در این پایان نامه فصل چهارم با عنوان «وجود در فلسفه ی ابن سینا و سهروردی» و نیز فصل پنجم با عنوان «زیادت وجود بر ماهیت در فلسفه ی ابن سینا و سهروردی»، مرتبط با فصل دوم اثر حاضر یعنی «نظریهِ تباین ذاتی موجودات نزد ابن سینا و برخی حکمای مشاء» می باشد.

تعداد صفحه :154

قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09199970560        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید