دانلود پایان نامه ارشد : تحلیل محتوای دیوان اشعار فارسی استاد شهریار از حیث توجه به ابعاد اجتماعی دین

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : ادبیات و زبان فارسی

عنوان : تحلیل محتوای دیوان اشعار فارسی استاد شهریار از حیث توجه به ابعاد اجتماعی دین

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد خلخال

پایان‌نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد علوم اجتماعی (M.A)

گرایش: پژوهش

عنوان:

تحلیل محتوای دیوان اشعار فارسی استاد شهریار از حیث توجه به ابعاد اجتماعی دین

استاد راهنما:

دکتر ربابه پورجبلّی

استاد مشاور:

دکتر صمد عابدینی

 

زمستان 93

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)فهرست مطالبعنوان                                                                                                                 صفحهچکیده .............................................................................................................  1فصل اول: کلیات تحقیق1ـ1ـ مقدمه........................................................................................................ 21ـ2ـ طرح مسأله.................................................................................................. 41ـ3ـ اهمیت و ضرورت تحقیق................................................................................. 61ـ4ـ اهداف تحقیق................................................................................................ 71ـ4ـ1ـ هدف کلی................................................................................................. 71ـ4ـ2ـ اهداف اختصاصی....................................................................................... 71ـ5ـ زندگی‌نامه استاد شهریار.................................................................................. 71ـ6ـ ویژگی‌های شعر شهریار................................................................................. 81ـ7ـ شهریار در دیدگاه صاحب‌نظران و دوستان........................................................... 101ـ7ـ1ـ ملک‌الشعرای بهار.................................................................................... 101ـ7ـ2ـ سید محمدعلی جمالزاده............................................................................... 101ـ7ـ3ـ لطف‌اله زاهدی......................................................................................... 101ـ7ـ4ـ علی اصغر شعر دوست.............................................................................. 101ـ7ـ5ـ مقام معظم رهبری..................................................................................... 11فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه پژوهش2ـ1ـ مقدمه....................................................................................................... 122ـ2ـ پیشینه تجربی تحقیق در زمینه‌ی جامعه‌شناسی ادبیات.............................................. 122ـ2ـ1ـ در خارج................................................................................................ 122ـ2ـ2ـ در ایران................................................................................................ 132ـ3ـ پیشینه تجربی تحقیق درباره استاد شهریار........................................................... 142ـ4ـ نقش دین در اجتماع از دیدگاه اسلام................................................................... 152ـ5ـ نظریه‌های جامعه‌شناسان در حوزه دین............................................................... 182ـ5ـ1ـ نظریه امیل دورکیم................................................................................... 182ـ5ـ2ـ نظریه ماکس وبر...................................................................................... 192ـ5ـ3ـ نظریه کلود هانری سن سیمون...................................................................... 202ـ5ـ4ـ نظریه کارل مارکس.................................................................................. 212ـ5ـ5ـ نظریه یوآخیم واخ..................................................................................... 212ـ5ـ6ـ نظریه میلتون یینگر.................................................................................. 222ـ5ـ7ـ نظریه هربرت اسپنسر............................................................................... 232ـ6ـ چهارچوب نظری تحقیق................................................................................ 232ـ7ـ سؤال‌های تحقیق.......................................................................................... 26 فهرست مطالبعنوان                                                                                                                 صفحهفصل سوم: روش پژوهش3ـ1ـ نوع و روش تحقیق...................................................................................... 273ـ2ـ واحدهای تحلیل محتوا................................................................................... 283ـ3ـ مراحل گزینش مقوله‌ها و کدگذاری آن‌ها............................................................. 283ـ4ـ جامعه آماری تحقیق..................................................................................... 303ـ5ـ نمونه آماری.............................................................................................. 303ـ6ـ حجم نمونه................................................................................................. 303ـ7ـ اعتبار تحقیق.............................................................................................. 303ـ8ـ روش کار (چگونگی جمع‌آوری داده‌ها)............................................................... 303ـ9ـ روش تجزیه و تحلیل داده‌ها............................................................................ 313ـ10ـ تعریف متغیرهای تحقیق.............................................................................. 313ـ10ـ1ـ تعریف نظری مفهوم دین از منظر جامعه‌شناسی............................................... 313ـ10ـ2ـ تعریف عملیاتی دین از منظر جامعه‌شناسی..................................................... 323ـ11ـ داده‌های پژوهش........................................................................................ 333ـ11ـ1ـ داده‌های مربوط به ابعاد اجتماعی دین در دیوان اشعار فارسی استاد شهریار............... 333ـ11ـ2ـ داده‌های نامشخص پژوهش........................................................................ 42فصل چهارم: یافته‌های پژوهش4ـ1ـ مقدمه....................................................................................................... 474ـ2ـ تحلیل توصیفی داده‌ها.................................................................................... 484ـ3ـ توزیع فراوانی نسبی داده‌ها براساس سه مقوله......................................................... 54ـ3ـ1ـ مقوله اول (انسجام و همبستگی).................................................................... 514ـ3ـ2ـ مقوله دوم (فضیلت‌ها و ارزش‌های اخلاقی)....................................................... 524ـ3ـ3ـ مقوله سوم (ظلم‌ستیزی)............................................................................... 524ـ4ـ تحلیل تبیینی داده‌ها....................................................................................... 534ـ4ـ1ـ روش تحلیل ارزشیابی برای تحلیل تبیینی داده‌ها................................................. 534ـ4ـ2ـ تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون «آماری » یا مجذور خی به‌کمک نرم‌افزار SPSS19. 694ـ4ـ3ـ آمار اجمالی توزیع فراوانی داده‌ها براساس سه مقوله............................................ 824ـ4ـ3ـ1ـ مقوله‌های سه‌گانه (انسجام و همبستگی، فضائل و ارزش‌های اخلاقی و ظلم‌ستیزی)..... 834ـ4ـ3ـ2ـ مقوله اول (انسجام و همبستگی).................................................................. 844ـ4ـ3ـ3ـ مقوله دوم (فضائل و ارزش‌های اخلاقی)........................................................ 854ـ4ـ3ـ4ـ مقوله سوم (ظلم‌ستیزی)............................................................................ 86فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهادات5ـ1ـ مقدمه....................................................................................................... 875ـ2ـ نتایج توصیفی تحقیق.................................................................................... 87فهرست مطالبعنوان                                                                                                                 صفحه5ـ2ـ1ـ سوال اصلی تحقیق.................................................................................... 885ـ2ـ2ـ سوالات فرعی تحقیق................................................................................. 895ـ2ـ2ـ1ـ سوال اول تحقیق.................................................................................... 895ـ2ـ2ـ2ـ سوال دوم تحقیق.................................................................................... 895ـ2ـ2ـ3ـ سوال سوم تحقیق................................................................................... 895ـ2ـ2ـ4ـ سوال چهارم تحقیق................................................................................. 905ـ2ـ2ـ5ـ سوال پنجم تحقیق................................................................................... 905ـ2ـ2ـ6ـ سوال ششم تحقیق................................................................................... 905ـ2ـ2ـ7ـ سوال هفتم تحقیق................................................................................... 915ـ2ـ2ـ8ـ سوال هشتم تحقیق.................................................................................. 915ـ2ـ2ـ9ـ سوال نهم تحقیق.................................................................................... 915ـ2ـ2ـ10ـ سوال دهم تحقیق.................................................................................. 925ـ2ـ2ـ11ـ سوال یازدهم تحقیق.............................................................................. 925ـ2ـ2ـ12ـ سوال دوازدهم تحقیق............................................................................. 925ـ2ـ2ـ13ـ سوال سیزدهم تحقیق............................................................................. 935ـ3ـ بررسی شدت نظر شهریار نسبت به مقوله‌ها و کدهای تحلیلی.................................... 935ـ4ـ نتیجه‌گیری کلی........................................................................................... 945ـ5ـ پیشنهادهای پژوهشی.................................................................................... 955ـ6ـ محدودیت‌ها و مشکلات تحقیق......................................................................... 95منابع و مآخذ..................................................................................................... 96فهرست جداولعنوان                                                                                                                 صفحهجدول (3ـ1): داده‌های مربوط به کد تحلیلی 1ـ1 (مذمت تفرقه)......................................... 34جدول (3ـ2): داده‌های مربوط به کد تحلیلی 1ـ2 (نوع‌دوستی)........................................... 34جدول (3ـ3): داده‌های مربوط به کد تحلیلی 1ـ3 (اتحاد).................................................. 35جدول (3ـ4): داده‌های مربوط به کد تحلیلی 1ـ4 (انفاق).................................................. 36جدول (3ـ5): داده‌های مربوط به کد تحلیلی 1ـ5 (محبت)................................................ 36جدول (3ـ6): داده‌های مربوط به کد تحلیلی 2ـ1 (عفو و بخشش)....................................... 37جدول (3ـ7): داده‌های مربوط به کد تحلیلی 2ـ2 (وفای به عهد و وفاداری)........................... 37جدول (3ـ8): داده‌های مربوط به کد تحلیلی 2ـ3 (اخلاق مداری)....................................... 38جدول (3ـ9): داده‌های مربوط به کد تحلیلی 2ـ4 (عدل و عدالت)....................................... 38جدول (3ـ10): داده‌های مربوط به کد تحلیلی 3ـ1 (مبارزه با ظلم)..................................... 39جدول (3ـ11): داده‌های مربوط به کد تحلیلی 3ـ2 (جهاد)................................................ 39جدول (3ـ12): داده‌های مربوط به کد تحلیلی 3ـ3 (ایثار و شهادت).................................... 40جدول (3ـ13): داده‌های مربوط به کد تحلیلی 3ـ4 (آزادی).............................................. 41جدول (3ـ14): داده‌های نامشخص مربوط به مقوله اول (انسجام و همبستگی)....................... 42جدول (3ـ15): داده‌های نامشخص مربوط به مقوله دوم (فضائل و ارزش‌های اخلاقی)............. 44جدول (3ـ16): داده‌های نامشخص مربوط به مقوله سوم (ظلم‌ستیزی).................................. 45جدول (4ـ1): کلمات و مضامین تکرار شده در دیوان استاد شهریار برای کد تحلیلی 1ـ1.......... 48جدول (4ـ2): کلمات و مضامین تکرار شده در دیوان استاد شهریار برای کد تحلیلی 1ـ2.......... 48جدول (4ـ3): کلمات و مضامین تکرار شده در دیوان استاد شهریار برای کد تحلیلی 1ـ3.......... 48جدول (4ـ4 ): کلمات و مضامین تکرار شده در دیوان استاد شهریار برای کد تحلیلی 1ـ4......... 49جدول (4ـ5): کلمات و مضامین تکرار شده در دیوان استاد شهریار برای کد تحلیلی 1ـ5.......... 49جدول (4ـ6): کلمات و مضامین تکرار شده در دیوان استاد شهریار برای کد تحلیلی 2ـ1............. 49جدول (4ـ7): کلمات و مضامین تکرار شده در دیوان استاد شهریار برای کد تحلیلی 2ـ2.......... 49جدول (4ـ8): کلمات و مضامین تکرار شده در دیوان استاد شهریار برای کد تحلیلی 2ـ3.......... 50جدول (4ـ9): کلمات و مضامین تکرار شده در دیوان استاد شهریار برای کد تحلیلی 2ـ4............. 50جدول (4ـ10): کلمات و مضامین تکرار شده در دیوان استاد شهریار برای کد تحلیلی 3ـ1........... 50جدول (4ـ11): کلمات و مضامین تکرار شده در دیوان استاد شهریار برای کد تحلیلی 3ـ2........ 51جدول (4ـ12): کلمات و مضامین تکرار شده در دیوان استاد شهریار برای کد تحلیلی 3ـ3........... 51جدول (4ـ13): کلمات و مضامین تکرار شده در دیوان استاد شهریار برای کد تحلیلی 3ـ4........ 51جدول (4ـ14): تحلیل ارزشیابی داده‌های مربوط به کد تحلیلی 1ـ1..................................... 54جدول (4ـ15): تحلیل ارزشیابی داده‌های مربوط به کد تحلیلی 1ـ2..................................... 55جدول (4ـ16): تحلیل ارزشیابی داده‌های مربوط به کد تحلیلی 1ـ3..................................... 57فهرست جداولعنوان                                                                                                                 صفحهجدول (4ـ17): تحلیل ارزشیابی داده‌های مربوط به کد تحلیلی 1ـ4 ( انفاق).......................... 58جدول (4ـ18): تحلیل ارزشیابی داده‌های مربوط به کد تحلیلی 1ـ5 (محبت).......................... 59جدول (4ـ19): تحلیل ارزشیابی داده‌های مربوط به کد تحلیلی 2ـ1 (عفو و بخشش)................. 60جدول (4ـ20): تحلیل ارزشیابی داده‌های مربوط به کد تحلیلی 2ـ2 (وفای به عهد و وفاداری)..... 60جدول (4ـ21): تحلیل ارزشیابی داده‌های مربوط به کد تحلیلی 2ـ3 (اخلاق‌مداری).................. 62جدول (4ـ22): تحلیل ارزشیابی داده‌های مربوط به کد تحلیلی 2ـ4 (عدل و عدالت)................. 63جدول (4ـ23): تحلیل ارزشیابی داده‌های مربوط به کد تحلیلی 3ـ1 (مبارزه با ظلم)................. 63جدول (4ـ24): تحلیل ارزشیابی داده‌های مربوط به کد تحلیلی 3ـ2 (جهاد)............................ 65جدول (4ـ25): تحلیل ارزشیابی داده‌های مربوط به کد تحلیلی 3ـ3 (ایثار و شهادت)................ 66جدول (4ـ26): تحلیل ارزشیابی داده‌های مربوط به کد تحلیلی 3ـ4 (آزادی).......................... 68جدول (4ـ27): توزیع فراوانی کلمات و مضامین کد تحلیلی 1ـ1 (مذمت تفرقه)..................... 69جدول (4ـ28): توزیع فراوانی کلمات و مضامین کد تحلیلی 1ـ2 (نوع‌دوستی)....................... 70جدول (4ـ29): توزیع فراوانی کلمات و مضامین کد تحلیلی 1ـ3 ( اتحاد)............................. 71جدول (4ـ30): توزیع فراوانی کلمات و مضامین کد تحلیلی 1ـ4 (انفاق).............................. 72جدول (4ـ31): توزیع فراوانی کلمات و مضامین کد تحلیلی 1ـ5 (محبت)............................ 73جدول (4ـ32): توزیع فراوانی کلمات و مضامین کد تحلیلی 2ـ1 (عفو و بخشش)................... 74جدول (4ـ33): توزیع فراوانی کلمات و مضامین کد تحلیلی 2ـ2 (وفای به عهد و وفاداری)....... 75جدول (4ـ34): توزیع فراوانی کلمات و مضامین کد تحلیلی 2ـ3  (اخلاق‌مداری)................... 76جدول (4ـ35): توزیع فراوانی کلمات و مضامین کد تحلیلی 2ـ4 (عدل و عدالت)................... 77جدول (4ـ36): توزیع فراوانی کلمات و مضامین کد تحلیلی 3ـ1 (مبارزه با ظلم)................... 78جدول (4ـ37): توزیع فراوانی کلمات و مضامین کد تحلیلی 3ـ2 (جهاد).............................. 79جدول (4ـ38): توزیع فراوانی کلمات و مضامین کد تحلیلی 3ـ3  (ایثار و شهادت)................. 80جدول (4ـ39): توزیع فراوانی کلمات و مضامین کد تحلیلی 3ـ4 (آزادی)............................ 81جدول (4ـ40): توزیع فراوانی نسبی مقوله‌های سه‌گانه................................................... 83جدول (4ـ41): توزیع فراوانی داده‌های مقوله‌ی اول تحقیق (انسجام و همبستگی).................... 84جدول (4ـ42): توزیع فراوانی داده‌های مقوله‌ی دوم تحقیق (فضائل و ارزش‌های اخلاقی).......... 85جدول (4ـ43): توزیع فراوانی داده‌های مقوله‌ی سوم تحقیق (ظلم‌ستیزی).............................. 86     فهرست نمودارهاعنوان                                                                                                                 صفحهنمودار (4ـ1): نمودار کد تحلیلی مذمت تفرقه.............................................................. 70نمودار (4ـ2): نمودار کد تحلیلی نوع‌دوستی................................................................ 71نمودار (4ـ3): نمودار کد تحلیلی اتحاد...................................................................... 72نمودار (4ـ4): نمودار کد تحلیلی انفاق...................................................................... 73نمودار (4ـ5): نمودار کد تحلیلی محبت..................................................................... 74نمودار (4ـ6): نمودار کد تحلیلی عفو و بخشش............................................................ 75نمودار (4ـ7): نمودار کد تحلیلی وفای به عهد و وفاداری................................................ 76نمودار (4ـ8): نمودار کد تحلیلی اخلاق‌مداری............................................................. 77نمودار (4ـ9): نمودار کد تحلیلی عدل و عدالت............................................................ 78نمودار (4ـ10): نمودار کد تحلیلی مبارزه با ظلم.......................................................... 79نمودار (4ـ11): نمودار کد تحلیلی جهاد..................................................................... 80نمودار (4ـ12): نمودار کد تحلیلی ایثار و شهادت......................................................... 81نمودار (4ـ13): نمودار کد تحلیلی آزادی................................................................... 82نمودار (4ـ14): نمودار فراوانی نسبی ابیات به تفکیک مقوله‌های سه‌گانه............................ 83نمودار (4ـ15): نمودار ستونی مقوله اول.................................................................. 84نمودار (4ـ 16): نمودار ستونی مقوله دوم.................................................................. 85نمودار (4ـ17): نمودار ستونی مقوله سوم.................................................................. 86چکیدهموضوع پژوهش حاضر «تحلیل محتوای دیوان اشعار فارسی استاد شهریار از حیث توجه به ابعاد اجتماعی دین» می‌باشد. چهارچوب نظری تحقیق را نظریه‌های دورکیم، کارل مارکس، ماکس وبر، اسپنسر و یینگر درمورد دین تشکیل می‌دهند. به عقیده دورکیم دین عامل همبستگی و ثبات اجتماعی و پایداری جامعه و مظهر قدرت جامعه است و نقش مثبت دین در حل و فصل مشکلات اجتماعی، در ایجاد یگانگی و در معنویتی که در جامعه به‌وجود می‌آید نیز سخت اهمیّت دارد. کارل مارکس معتقد است که، انسان دین را می‌آفریند و دین، هم ابزار ستمگری به طبقه زیردست جامعه و هم بیانگر اعتراض علیه ستمگری می‌باشد. طبق نظر یینگر، دین از طریق تأکید بر ارزش‌های کلی و دسترسی‌پذیر یعنی ارزش‌هایی چون رستگاری و یا توجیه رنج، ناکامی و محرومیت و نظایر آن، موجب حفظ سازمان اخلاقی جامعه می‌شود. با توجه به این‌که ادیان الهى و آسمانى در ترویج فضایل، آرمان‌ها، آداب مثبت و خصلت‌هاى نیکو، نقش مؤثرى داشته‌اند، اسپنسر در این باره معتقد است: «بیان آداب و فضایل جوامع که پایه‌ى تمدن آن‌هاست، ناشى از دین است». بر این اساس سه مقوله‌ی انسجام و همبستگی اجتماعی، فضائل و ارزش‌های اخلاقی و ظلم‌ستیزی تعیین شد و کدهای تحلیل تحقیق در هریک از این سه مقوله جای گرفتند. با توجه به اهداف تحقیق، برای هریک از مقوله‌ها و کدهای تحلیلی، سوالاتی طراحی کردیم. از تکنیک تحلیل محتوا که در تحقیقات بنیادی، تاریخی، اسنادی و کیفی به‌کار گرفته می‌شود، در این تحقیق استفاده شد. جامعه آماری این تحقیق عبارت است از دیوان سه جلدی اشعار فارسی استاد شهریار که نمونه‌گیری هم نداشتیم. با استفاده از اعتبار صوری و به‌کارگیری روش بررسی کتابخانه‌ای و نیز استفاده از روش تحلیل کمی و کیفی، داده‌ها جمع‌آوری شد و برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از دو روش «تحلیل ارزشیابی» و «آزمون خی‌دو» بهره گرفتیم. برای ارائه نتایج، از روش توصیفی و نیز تحلیل محتوای ارزشیابی در یافتن پاسخ سوالات مطرح شده استفاده شد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که استاد شهریار به‌ترتیب به مباحث ایثار و شهادت، جهاد، عدل و عدالت و وحدت و نوع‌دوستی اهمیت به‌سزایی قائل بوده و همگان را به این مفاهیم دینی که حیات‌بخش برای جوامع انسانی و اسلامی هستند دعوت می‌نماید.واژگان کلیدی: دین، همبستگی اجتماعی، ارزش‌های اخلاقی، ظلم‌ستیزی، ایثار و شهادت، عدالت1ـ1ـ مقدمه طی سال‌های متمادی که از عمر بشر و جامعه انسانی می‌گذرد دین تنها گزینه‌ای است که تقریباً تمام انسان‌ها را در اختیار خود داشته است. جدا از ماهیت­های متنوع و مختلفی که دین در جهان داشته، تمامی مردم در ارتباط خود با جهان طبیعت و نیروهای موجود در آن، اندیشه‌ای را برگزیده‌اند. دین در عرصه­ی اجتماع، سال‌های متمادی حضوری چشم‌گیر داشته است و آموزش و پرورش، اقتصاد، سیاست، تولید علم و اخلاق، همگی در اختیار دین و شارعان آن بوده است.در جوامع اسلامی، دین معمولاً نقش اساسی در زندگی اجتماعی مسلمانان دارد و نمادها و شعائر دینی غالباً با فرهنگ مادی و هنری جامعه از جمله ادبیات در­آمیخته است. با نگاهی گذرا به آثار بزرگان ادبیات و شعر جوامع اسلامی، در­­­­می­یابیم که بسیاری از اشاره­ها، عبارت­ها، تعبیرها و استدلال­های آنان، با اقتباس و الهام از آموزه­های دینی می‌باشد، به‌طوری‌که از مقوله‌های فردی مانند پرستش، عبادت و خداباوری گرفته تا مؤلفه‌هایی اجتماعی همچون عدالت‌محوری، ظلم‌ستیزی، برابری، وحدت، احسان و نیکوکاری و. . . همواره موردنظر این ادیبان بوده است.دین و ادبیات بی‌شک کهن­ترین انگاره‌های فرهنگی یک ملت به‌شمار می­آیند. دین، راه و روش و آیین زندگی کردن در راه حق را نشان می‌دهد، راهی که سعادت را تضمین می‌کند. در این میان هنر و ادبیات به‌ویژه شعر، مهمترین ابزاری است که دینداران و عرفا با آن به ترویج اندیشه­های دینی پرداخته­اند. آن‌گونه که دکتر علی شریعتی، هنر را جزئی از دین می‌داند و می‌گوید‌: «هنر یک مقوله‌ی دینی و یک حقیقت متعالی و مقدس است که نجات‌بخش بشریت است و یک رسالت مافوق مادی و متعالی و صد در صد انسانی دارد» (شریعتی، 1362: 8).دین در شعر فارسی و در قرون متمادی، از سیطره‌ی محکم و آشکاری برخوردار بوده است، تا آنجا که بیشتر سروده­های پیش از اسلام، متضمن تعالیم اخلاقی و مضامین دینی بوده است. ادبیات فارسی از همان آغاز پیدایش و توسعه­ی خود (نیمه قرن سوم هجری) برخلاف ادبیات عربی که یک دوره‌ی جاهلی را پشت سر گذرانده، صبغه­­ی فرهنگی داشته است، لذا تأثیر تعالیم اسلام در آن، نه بر اثر برخوردهای تنش‌آمیز و فیزیکی بلکه برخواسته از تعامل فرهنگی و ادبی بوده است (صادقی، 1376: 157).از همان قرون نخستین ورود اسلام به ایران، واژه­هایی از قبیل آیت، اذان، ایمان، ثواب، جهاد، حلال، حرام، صوم، عقاب، غیبت، قضا و قدر، کافر، مسجد، مسلم، حاکم، بیت‌المال، جزیه، محتسب، والی و. . . به‌جای واژگان فارسی یا همراه با آن در زبان و ادبیات فارسی رواج یافته و با تداوم این داد و ستد ادبی و فرهنگی، جایگاهی محکم برای خود پیدا کرده است.شاعران پارسی‌گویِ دین‌باور، با این اعتقاد که شعرشان با بهره گرفتن از مضامین دینی و قرآنی از ژرفا و عمق بیشتر و اصالتی والا برخوردار خواهد شد، به دین توجه و گرایش نشان داده‌اند. هیچ دیوان شعر پارسی را نمی­توان یافت که با توحید و ستایش ذات باری‌تعالی و نعت رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم و نیایش و سوز و گدازهای عارفانه شروع نشده باشد و به این ترتیب است که اشعار توحیدی، نیایشی، عرفانی، حکمی و اخلاقی، همه تحت تأثیر دین و آموزه‌های اعتقادی سروده شده‌اند (ممتحن و محمدی، 1392).استاد شهریار نیر که یکی از شاعران پارس‌گوی معاصر می‌باشد با استفاده ماهرانه شهریار از جلوه­های متعدد و متنوع فرهنگ عامه، گنجینه‌ای ارزشمند از لغات، اصطلاحات و باورهای عامیانه، کنایه‌ها و. . . فراهم آورده است که بررسی آن‌ها نتایج مهم اجتماعی، فرهنگی، دینی و ادبی درپی دارد. قصیده‌ها و مثنوی‌های استاد منعکس کننده­ی دیدگاه دینی، اجتماعی، فرهنگی و گاه سیاسی او می‌باشد (چلبیانی، 1386).شهریار در ارائه اندیشه‌ها و عواطف خود، با روحیه‌ها و ذوق و سلیقه‌های مختلف چنان سازگارانه روبه‌رو شده و تا آنجا همزیستی مسالمت‌آمیز با موافق و مخالف را مهم شمرده است که رفتار اجتماعی و سوگیری‌اش در مجموع، مفهوم شعر زیر را در ذهن‌ها تداعی می‌کند (علیزاده، 1374: 325).
چنان با نیک و بد سر کن که بعد از مردنت ­­­­­­­­ مسلمانت به زمزم شوید و هندو بسسوزاند ­­­­­­­­
پژوهش حاضر به‌منظور بررسی و تحلیل دیوان اشعار فارسی استاد شهریار از حیث توجه به ابعاد اجتماعی دین و با هدف روشن شدن هرچه بیشتر دیدگاه‌های دینی ـ اجتماعی ایشان تحریر شده و اشعار فارسی استاد در باب­های انسجام و همبستگی، ظلم‌ستیزی و توجه به فضائل و ارزش‌های اخلاقی که منعکس کننده‌ی اندیشه‌های دینی و اجتماعی این شاعر متعهد می‌باشد مورد مطالعه قرار گرفته و تبیین شده است تا محققان آثار ایشان را اندک فایده آید. 1ـ2ـ طرح مسأله دین یکی از قدیمی‌ترین و در عین حال پویاترین نهادهای جامعه است. از نقطه‌نظر جامعه‌شناسی، دین یک واقعیت تاریخی ـ اجتماعی و نهادی اولیه است (نویدنیا و عابدینی، 1390).در سرتاسر تاریخ و در کهن­ترین فرهنگ­های بشری، دین به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین و فراگیرترین ویژگی زندگی انسانی، همواره به اشکال گوناگون وجود داشته و مورد توجه قرار گرفته است.دین اصل وحدت‌بخش بوده و به انسان اجازه می­دهد تا بر تمایلات خودخواهانه‌ی خود فائق آمده و به هم‌نوعان خود عشق ورزد. دین سنگ بنای سامان اجتماعی و منبعی برای ارزش‌های اجتماعی است و بر گزینش‌های فردی و بسیاری از زمینه‌های زندگی روزمره تأثیر می‌گذارد و به‌عنوان تجلّی روح جمعی و عامل همبستگی و یکپارچگی جامعه محسوب می­شود (حیدری و همکاران، 1390).«جامعه‌شناسی دین از جهت روش‌شناختی، شاخه‌ای از جامعه‌شناسی است و از جهت موضوع، شاخه‌ای از دین‌شناسی به‌شمار می‌رود» (عباسی، 1381: 22).در جامعه‌شناسی دین، با رویکردی جامعه‌شناسانه به تحلیل دین پرداخته می‌شود. به واقع جامعه‌شناسی دین علمی است که درخصوص نقش دین در اجتماع و همچنین تأثیر آن بر حالت شخص با ایمان تمرکز می‌کند (اسکات و هال، 1382: 14).البته باید توجه داشت که جامعه‌شناسی دین نگاهش صرفاً معطوف به تأثیر دین در اجتماع نیست، بلکه تأثیر متقابل اجتماع در دین را نیز بررسی می‌نماید (حیدری و همکاران، 1390).آثار ادبی نیز تحت تأثیر شرایط اجتماعی موجود خلق می‌شود و رابطه­ی تنگاتنگی بین ادبیات و جامعه وجود دارد، و به‌همین علت است که، گاه شعر دینی بر مردم و رفتار اجتماعی­شان اثر گذاشته، و گاه مردم  بر شعر دینی، که حاصل آن پدید آمدن انواع شعر با سبک‌های گوناگون است.شعر از نظر معنی و محتوا به چهار دسته‌ی حماسی، غنایی، تعلیمی و وصفی تقسیم می‌شود. در طول تاریخ، در هریک از این شکل‌ها و قالب‌ها و محتواها، شعرهایی با مضامین دینی سروده شده است؛ مثل شعر مذهبی، مرثیه، مدیحه، شعر پایداری، شعر اخلاقی.شعر و شاعر با رویدادهای اجتماعی بیگانه نیستند و همراه با هر تغییر در جامعه، تغییری محسوس، ماندگار و تأثیرگذار در آن‌ها دیده می‌شود. از این‌رو است که دکتر پرویز ناتل خانلری در مورد ارتباط هنرمند و اجتماع می‌نویسد:هنرمند، پیش از آنکه هنری بنماید، عضو اجتماع است و ناچار از سود و زیان جامعه سهمی می‌برد، پس نمی‌تواند ادعا کند که با امور و حوادث اجتماعی ارتباط ندارد و این ارتباط، خواه ناخواه در آثار او به وجهی ظاهر می‌شود (سوری، 1388).حال باید دید شعر دینی چگونه شعری است. به‌نظر می‌رسد در تصور عامه مردم و حتی برخی خواص، شعری دینی خوانده می‌شود که موضوعی دینی داشته باشد، یعنی درباره‌ی انسان، مکان، زمان یا عملی مقدس و دینی سروده شود. شاهد این مطلب تعریف دکتر حسین رزمجو از شعر دینی است:اشعار دینی شامل سروده‌هایی است که محتوای آن‌ها را موضوعات دینی نظیر توحید باری‌تعالی یا سرگذشت پیشوایان دینی و مناقب و مصائب آن‌ها که به‌صورت مدایح یا مراثی به رشته نظم کشیده شده است، تشکیل می‌دهد.شاعر شعر دینی باید با توجه به آموزه‌های والای اسلام شعر بسراید و شاهکار بیافریند؛ مثل آنچه در شعر سعدی، حافظ، سنایی، عطار، مولوی و دیگر شاعران موفق می‌بینیم. بنابراین، شعر شاعرانی که با پشتوانه اسلام شعر می­سرایند سرشار از حکمت و دانش است.به‌قول شاعر معاصر محمد کاظم کاظمی، در شعر با موضوع دین، شرط اصلی این نیست که یک اثر ادبی درباره یکی از فرایض یا مراسم یا شخصیت‌های دینی ایجاد شده و احیاناً مملو از اصطلاحات و نمادهای دینی باشد، بلکه مهم این است که آن اثر، از روح و جوهر دینی برخوردار بوده و منتقل کننده این مفاهیم باشد. با این تعبیر، مثنوی معنوی تقریباً در همه شش دفتر خویش، اثری دینی است. همچنین بسیاری از قصاید سنایی و بسیاری از غزلیات حافظ و بوستان سعدی و حتی بخش‌های بسیاری از شاهنامه فردوسی، درونمایه دینی قوی دارند.با این تفاصیل شعر دینی را می‌توان به سه شکل تعریف کرد:ـ شعری که درباره دین یا با پشتوانه دینی سروده می‌شود.ـ شعری که به‌طور مستقیم یا غیر مستقیم به دین می‌پردازد.ـ شعری که موضوع یا موضعی دینی دارد.این نوع تعاریف شعر دینی، تمامی انواع گوناگون شعری را که به‌گونه‌ای با دین سروکار دارد و امروزه نام‌های مختلفی به آن می‌دهند، دربر می‌گیرد (سوری، 1388).شعر دینی، شعری ناسازگار با ستم و ستمگری و فعال است، نه منفعل. دکتر شریعتی در این مورد می‌گوید: «تشیع که هزار سال یک نهضت انقلابی بود، در پیرامون خویش، فرهنگ و شعر و ادب انقلابی نیز داشت. دعبل‌ها و. . . شاعرانی بودند که در خدمت انقلاب بودند در مبارزه با ستم زمان، به تعبیر خودشان، تمام عمر، دارِ خویش را بر پشت خود حمل می‌کردند و این‌چنین می‌زیستند» (شریعتی، 1377: 182).شعر دینی افزون بر تعهد، هدفمندی و جنبش‌آفرینی که پایه‌های اصلی‌اش به‌شمار می‌آید، با ویژگی­هایی شناخته می‌شود که این ویژگی­ها به‌شرح ذیل هستند:الف) پیوند با قرآن و حدیثب) مبارزه با تفرقهج) مبارزه با ظلم و ستمد) توصیه به همبستگی و اتحاده) حماسه و شهادت‌طلبیو) کمال‌گرایی و آرمان­خواهیز) مبارزه با رفاه‌طلبی و نمایندگی طبقه محروم (سوری، 1388).با توجه به این تفاسیر، این تحقیق درپی آن است تا روشن نماید که استاد شهریار در اشعار خود تا چه حد به ابعاد اجتماعی دین توجه داشته است؟تعداد صفحه : 112قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09309714541 (فقط پیامک)        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  -- --

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید