دانلود پایان نامه ارشد : سنجش محتوای مستقیم و غیرمستقیم دی اکسید کربن در صادرات و واردات ایران

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم اقتصادی

گرایش : محیط زیست

عنوان :  سنجش محتوای مستقیم و غیرمستقیم دی اکسید کربن در صادرات و واردات ایران

دانشگاه علامه طباطبایی

دانشکده اقتصاد

پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد

رشته علوم اقتصادی- گرایش محیط زیست

سنجش محتوای مستقیم و غیرمستقیم دی اکسید کربن در صادرات و واردات ایران با استفاده از رویکرد داده‏ – ستانده

 استاد راهنما:

جناب آقای دکتر علی اصغر بانویی

استاد مشاور:

جناب آقای دکتر حمید آماده

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

کشور ایران از یک طرف به عنوان یک کشور در حال توسعه و از طرف دیگر به دلیل برخورداری از منابع انرژی غنی و گسترده و وجود مخازن بزرگ نفتی و پتانسیل بالقوه تولید و مصرف انرژی یکی از مصادیق الگوی رشد مبتنی بر منابع طبیعی محسوب می شود اما از آنجا که سهم عمده ای از بخش انرژی را احتراق سوخت های فسیلی در بر گرفته است، مصرف آن ها با انتشار گازهای گلخانه ای و آلودگی هوا همراه شده است. طبق گزارش آژانس بین المللی انرژی (IEA)2013، ده کشور چین، آمریکا، هند، روسیه، ژاپن، آلمان، کره، کانادا، ایران و عربستان بالغ بر 20 هزار میلیون تن CO2 را در سال 2011 منتشر کرده اند، ایران در این رتبه بندی در بین 143 کشور در رتبه نهم در جهان قرار گرفته است. بررسی ها نشان می دهند که علی رغم تلاش های صورت گرفته در زمینه کنترل انتشار co2، هنوز کشور در این زمینه در وضعیت مطلوبی قرار ندارد. عوامل بسیاری مانند افزایش جمعیت، رشد فعالیت های اقتصادی و تجارت بین المللی می تواند انتشار CO2 را تحت تاثیر قرار دهد. یکی از مهمترین نگرانی ها می تواند تاثیر تجارت بین المللی بر میزان مصرف انرژی و انتشار آلایندگی کشور ها باشد. ادبیات موجود در ایران نشان می دهد که تاکنون، کانون اصلی پژوهشگران داخلی اساساً به بررسی آلاینده های داخلی معطوف بوده و اثر مبادلات تجاری بر میزان انتشار گازهای گلخانه ای(CO2) را نادیده گرفته اند. بنابراین در این پایان نامه تلاش می گردد با استفاده از جدول داده- ستانده اصلاح شده سال 1385، محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار CO2 در اثر تولید داخلی، صادرات و واردات ایران در سطح بخش های مختلف اقتصادی مورد ارزیابی قرار گیرد. برای این منظور از دو نوع پایه های آماری استفاده نموده ایم، یک- جدول داده- ستانده اصلاح شده سال 1385 و دو- آمار مربوط به انتشار CO2 در سطوح مختلف بخش های اقتصادی همان سال. به منظور سنجش محتوای مستقیم و غیر مستقیم co2 در تجارت بین المللی ایران، استفاده از جدول داده- ستانده متعارف نامناسب است زیرا در در ناحیه 1 و 2 جدول مذکور، میزان واردات واسطه ای و نهایی در ارقام متناظر داخلی ادغام شده است و بدین ترتیب محاسبه و تفکیک محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار CO2 حاصل از تولیدات داخلی از میزان CO2 منتشر شده در واردات واسطه ای و نهایی در تامین تقاضای نهایی جامعه، امکان پذیر نمی باشد. بنابراین لازم است که واردات به صورت واردات واسطه ای و مصرفی از جدول متعارف تفکیک گردد. متناسب با آمارهای Co2 در سطوح بخش ها، بخشهای جدول نیز تجمیع شده اند. یافته ها نشان می دهند که ایران، در سال 1385 وارد کننده خالص Co2 معادل 179 میلیون و 257 هزار و 613 تن بوده است. بخش «ماشین آلات و تجهیزات» بزرگترین بخش وارد کننده خالص Co2 محسوب می شود. با وجود فرض واردات رقابتی، اگر تولید داخلی جایگزین واردات ماشین آلات سرمایه ای شود،94 میلیون و 895 هزار و 320 تن Co2 به صورت مستقیم و غیر مستقیم در جهت تامین تقاضای نهایی در داخل کشور منتشر می کند. از آن جا که در سال 1385، 51 درصد از کل واردات خالص Co2 متعلق به بخش صنعت بوده است.  بنابراین طبق این نظریه و با وجود فرض واردات رقابتی و از نقطه نظر منافع ملی و کاهش آسیب پذیری بیشتر زیست محیطی بهتر است که این محصولات سرمایه بر در داخل کشور تولید نشوند زیرا اگر تولیدات داخلی جایگزین واردات صنایع آلاینده بر شود به انتشار بیشتر Co2 در داخل دامن زده و تخریب بیشتر محیط زیست را به همراه خواهد داشت.

واژگان کلیدی:

محتوای مستقیم و غیرمستقیم دی اکسیدکربن، نظریه تجارت بین الملل، جدول داده-ستانده داخلی، واردات رقابتی، ماتریس واردات

فهرست مطالب

فصل اول- کلیات تحقیق                                                           

عنوان                                                                                                               صفحه

1-1-مقدمه                                                                                                          2                                 

1-2-تبیین موضوع                                                                                                 4

1-3-اهمیت و ضرورت موضوع                                                                                    6

1-4-پرسش‌های پژوهش                                                                                          7

1-5-هدف‌ های تحقیق                                                                                            7

1-6-روش شناسی تحقیق                                                                                         8

1-7-روش گردآوری اطلاعات و داده ها                                                                         8

1-8-جامعه آماری، روش نمونه گیری حجم نمونه                                                            9

1-9-تعریف عملیاتی واژگان کلیدی                                                                             9

1-10-ساختار تحقیق                                                                                              9

فصل دوم- ادبیات موضوع  و پیشینه تحقیق

2-1-مقدمه                                                                                                          12

2-2- سیاستگذاری های بین المللی برای مبارزه با بحران محیط زیست                                  12

    2-2-1- اجلاس های مختلف مربوط به مسائل محیط زیستی                                      12

         2-2-2-پروتکل کیوتو                                                                                                14

             2-2-2-1-مواضع کشور های در حال توسعه در اجرای پروتکل کیوتو                   15

2-2-2-2-روش های انعطاف پذیر                                                          15

2-2-2-2-1- اجرای مشترک                                                   16

2-2-2-2-2-تجارت انتشار                                                      16

2-2-2-2-3- روش توسعه پاک                                                            16

2-3-تجارت و محیط زیست                                                                                      16

2-3-1- مبانی نظری اثر تجارت بر محیط زیست                                                    17

2-3-2-بررسی فرضیات مختلف درخصوص اثر تجارت بر محیط زیست                          18

2-3-2-1- فرضیه پناهگاه آلودگی                                                          18

2-3-2-2- فرضیه فراوانی عامل                                                              20

2-4- محتوای انتشار co2 و شاخص های پایداری                                                            21

2-4-1- نظام اقتصادی و اکولوژیکی;تعامل یا تقابل؟                                                            21

2-4-2- انواع شاخص های پایداری                                                                     22

2-5- محتوای انتشار دی اکسید کربن حاصل از روابط تجاری                                              28

2-6- وضعیت انتشار دی اکسید کربن در جهان                                                               29

2-6-1- وضعیت انتشار co2 در کشورهای الحاقی و غیر الحاقیI (توسعه یافته و در حال توسعه)30

2-6-2- وضعیت انتشار CO2 درایران                                                                32

2-7- پیشینه تحقیق                                                                                              37

2-7-1- پیشینه تحقیق در جهان                                                                      37

2-7-2- پیشینه تحقیق در ایران                                                                       46

2-8- جمع بندی                                                                                                   48

 فصل سوم- روش شناسی تحقیق

3-1-مقدمه                                                                                                          50

3-2- ساختار کلی جدول داده-ستانده متعارف، محاسن و معایب                                          50

3-2-1- تفکیک واردات بر حسب واسطه ای، مصرفی و سرمایه ای                                52

3-3- مراحل محاسبه محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2                                         54

3-3-1- ماتریس ضرایب فزاینده co2                                                                 54

3-3-2- محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 داخلی                                       56

3-3-3- پیوند محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار دی اکسید کربن با تجارت بین المللی            56

3-3-3-1- محتوای انتشار co2 در اثر تولید کالا و خدمات صادراتی                 56

3-3-3-2- محتوای انتشار co2 در اثر تولید کالا و خدمات وارداتی                  57

3-3-3-2-1- محتوای انتشار co2 در اثر واردات نهایی                  58

3-3-3-2-2- محتوای انتشار co2 واسطه ای                             58

3-3-3-3- تراز تجاری محتوای انتشار co2                                              58

3-4- مثال عددی                                                                                                  59

3-5-جمع بندی                                                                                                    64

فصل چهارم- پایه های آماری، نتایج حاصله و تحلیل آن ها

4-1-مقدمه                                                                                                          66

4-2- پایه های آماری جدول داده-ستانده سال 1385                                                        66

4-2-1- نحوه تجمیع جدول داده-ستانده 48 بخشی به 27 بخش اقتصادی                    70

4-3- پایه های آماری میزان انتشار co2                                                                       72

4-3-1- نحوه تعدیل پایه های آماری co2                                                           74

4-3-1-1- نحوه تفکیک انتشار co2 به زیر بخش های خانگی و تجاری              74

4-3-1-2- نحوه تفکیک انتشار co2 به زیر بخش های صنعتی                                    75

4-3-1-3- نحوه تفکیک انتشار co2 در بخش معدن                                                78

4-3-1-4- میزان انتشار co2 در بخش حمل ونقل                                       80

4-3-1-5- میزان انتشار co2 در بخش کشاورزی                                         80

4-3-1-6- میزان انتشار co2 در بخش نیروگاه                                           80

4-3-1-7-میزان انتشار co2 در بخش پالایشگاه                                         81

4-3-2- میزان انتشار co2 به تفکیک بخش های اقتصادی                                        81

4-4- نتایج حاصله و تحلیل آن ها                                                                              83

4-4-1- ضرایب فزاینده co2                                                                           83

4-4-2- محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 داخلی                                       85

4-4-3- محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 در اثر تولید کالا و خدمات صادراتی    89

4-4-4- محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2  در اثر واردات کالا وخدمات نهایی      93

4-4-5- محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 در اثر واردات کالا و خدمات واسطه ای 98

4-4-6- تراز تجاری محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2                                  102

4-5-جمع بندی                                                                                                    105

 فصل پنجم- جمع بندی، نتیجه گیری، محدودیت ها و پیشنهادات برای پژوهش های آتی

5-1- جمع بندی                                                                                                   109

5-2- نتیجه گیری، پیشنهادات                                                                                  110

5-3- محدودیت ها و پیشنهادات برای پژوهش های آتی                                                     114

منابع                                                                                                                              117

مقدمه

اقتصاد در ابعاد مختلف تولید و مصرف، با منابع طبیعی و محیط زیست در ارتباط است. رشد جمعیت همراه با رشد اقتصادی علاوه بر کاهش کیفیت منابع، سبب فراتر رفتن آلاینده ها از ظرفیت تحمل محیط زیست شده و به پایداری محیط زیست آسیب زده است. اگر چه غالباً روابط تجاری به عنوان عامل مثبت و مؤثر در رشد اقتصادی و افزایش رفاه مطرح می شود، اما طی چند دهه اخیر در برخی از کشورها، تجارت رو به رشد بدون در نظر گرفتن ملاکها و استاندارد های زیست محیطی و صرفاً به منظور دسترسی به بازار محصولات سایر کشورها تحت فناوریهای غیر دوستانه با محیط زیست، به استفاده گسترده و ناصحیح از منابع و انرژی منجر شده و آلودگیهای فراوانی از جمله انتشار گازهای گلخانه ای(CO2) در پی داشته است. افزایش مصرف کالاها و خدمات در طول زمان به دلیل افزایش تقاضای داخلی و خارجی هر چند نشانگر افزایش رفاه و سطح زندگی است، ولی تأمین تقاضا با فشار بر منابع طبیعی، موجب تنزل کیفیت محیط زیست می شود که از آن به تنزل یا تخریب محیط زیست یاد می گردد(عاقلی و همکاران، 1389).     در دهه 1970 شواهد علمی و نگرانی های فزاینده عمومی نسبت به تبعات گرم شدن زمین منجر به تشکیل یک سری از نشست های بین المللی و منطقه ای شد در این زمان نگرانی های جوامع محیط زیستی به خاطر افزایش تجارت و تاثیرات آن( ریزش باران اسیدی، سوراخ شدن لایه اوزون، تغییرات آب و هوایی جهانی) چه در سطح محلی و چه در برون مرزی افزایش یافت(ماچادو[1] و دیگران،2001). در این خصوص ایجاد توافقنامه هایی از جمله پروتکل کیوتو که به عنوان اولین توافقنامه ای است که در جهت توقیف انتشار گازهای گلخانه ای به صورت رسمی تلاش می کند، کشور های صنعتی را ملزم کرده که به کاهش انتشار گازهای گلخانه ای در سطح ملی(تولید داخلی) مبادرت ورزند. از سویی دیگر تجارت بین المللی مکانیزمی را به مصرف کنندگان ارائه می دهد که افراد، محصولات آلاینده بر را از مرزهای خارج از کشور تهیه کنند، و با واردات محصولات میزان انتشار گازهای گلخانه ای را در سطح ملی کاهش دهند. به منظور ارزیابی کاهش سرمایه طبیعی(تخریب محیط زیست) که دراثر روابط تجاری کشور ها ایجاد می شود، صاحب نظران عرصه اقتصاد محیط زیست با بررسی شاخص های مختلف پایداری از جمله ردپای بوم شناختی منابع طبیعی و co2 مجازی یا محتوای co2 به بررسی مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 در روابط تجاری کشور ها با یکدیگر پرداختند.

     با توجه به این که ایران در زمره ی کشورهای در حال توسعه قرار دارد دیر یا زود به مرحله ای خواهد رسید که صرف نظر از اقدامات پیشگیرانه ای که باید در قبال مردم خویش به انجام برساند، با الزامات بین المللی برای کنترل یا کاهش میزان آلاینده های هوایی از جمله انتشار گازهای گلخانه ای(co2) روبرو خواهد شد. از این رو، انجام مطالعه ای که بتواند تا حدودی سهم و نقش بخش های مختلف اقتصادی را در میزان محتوای انتشار دی اکسید کربن از طریق تولیدات داخلی، صادرات و واردات کشور، بررسی کند می تواند برای مقاصد سیاست گذاری چه در زمینۀ انتخاب تکنولوژی مناسب چه در زمینۀ وضع مقررات زیست – محیطی، برقراری روابط تجاری با دیگر کشور ها و موارد دیگر مفید واقع گردد.

    بدین منظور مطالب تحقیق حاضر در پنج فصل سازماندهی شده است. در فصل اول (فصل حاضر) به کلیاتی درباره پژوهش شامل تبیین موضوع، اهمیت و ضرورت موضوع، پرسش های پژوهش، اهداف تحقیق، روش گردآوری اطلاعات و داده ها، جامعه آماری و روش نمونه گیری، تعریف مفاهیم و واژگان اختصاصی تحقیق پرداخته می شود. فصل دوم نیز شامل ادبیات و مبانی نظری پیرامون تحقیق می باشد، به طوری که علاوه بر اثر تجارت بر محیط زیست و مرور اجمالی بر سیاست گذاری های بین المللی در خصوص مسائل زیست محیطی، انواع شاخص های پایداری، مفهوم محتوای مستقیم و غیرمستقیم انتشار co2، و همچنین وضعیت انتشار co2 در جهان و ایران به طور کامل تشریح می گردند در قسمت انتهایی فصل دوم به پیشینه تحقیق که مجموعه ای از برخی پژوهش های صورت گرفته پیرامون محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 در جهان و ایران به منظور شناسایی خلاء پژوهشی موجود در ایران است، اشاره می گردد. در فصل سوم ضمن بیان روش شناسی مورد استفاده در سنجش محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 که برگرفته از روش شناسی اصلاح شده بیکنل و همکاران(1998) توسط فرنگ(2001) است، برای معرفی بهتر روش مذکور، مثال عددی در قالب یک جدول فرضی داده – ستانده سه بخشی ارائه می گردد. در فصل چهارم نیز پایه های آماری مورد استفاده در این پژوهش به طور کامل تشریح شده و با استفاده از داده های بدست آمده و جدول داده – ستانده بهنگام شده سال 1385، محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار Co2 در اثر تولیدات داخلی، صادرات و واردات ایران و تراز تجاری محتوای مستقیم و غیر مستقیم co2 در 27 بخش اقتصادی مورد تجزیه تحلیل قرار می گیرد. در پایان، در فصل پنجم جمع بندی مطالب صورت گرفته، ضمن نتیجه گیری نهایی، پیشنهاداتی به منظور برنامه‌ریزی بهتر در سیاست گذاری های کلان و بخشی به منظور حفظ بیشتر منابع طبیعی و محیط زیست ارائه می گردد.

1-2-تبیین موضوع

کلیه کالاها و خدماتی که در یک اقتصاد تولید می شوند به طور مستقیم و یا غیر مستقیم با مصرف انرژی و بسته به نوع سوخت مصرفی با انتشار co2 همراه هستند(ماچادو و دیگران،2001). مصرف گستردۀ سوخت های فسیلی، با وجود فراهم کردن زمینۀ مناسب برای رشد سریع اقتصادی، با نشر آلاینده های حاصل از احتراق این سوخت ها در هوا و افزایش غلظت گازهای معروف به گازهای گلخانه ای در جو، زمین را با تغییرات تهدیدآمیز و بعضاً جبران ناپذیری همچون افزایش دمای کره زمین، تغییرات آب و هوایی، بالا آمدن سطح آب دریاها و … مواجه ساخته است که این تغییرات، خود مسبب بروز آسیب های جدّی انسانی و محیط زیستی می باشند دی اکسید کربن به عنوان اصلی ترین گاز گلخانه ای، در درجه ی اول از مصرف نفت، ذغال سنگ تولید می شود. این گاز بعد از انتشار حدود 100 سال در اتمسفر باقی می ماند. یعنی اگر امروز یک تن نفت بسوزانیم، دی اکسید کربن ناشی از آن در هوایی که نسل های آینده تنفس می کنند نیز تأثیر خواهد گذاشت براساس پیش بینی مدل های جوّی، دمای کره زمین 1 تا 5/3 درجه سانتی گراد تا سال 2100 افزایش خواهد یافت که این مقدار بیش از تغییرات دمایی 10 هزار سال گذشته است طبق گزارش « هیأت بین الدول تغییرات آب و هوایی سازمان ملل متحد»[2] از اواسط قرن نوزدهم میلادی به این سو، میانگین غلظت co2 در فضای اطراف زمین از حدود 280 ذرّه در میلیون به حدود 370  PPM افزایش یافته و پیش بینی می شود چنانچه هیچ اقدام پیشگیرانه ای در این مورد انجام نگیرد غلظت آن تا  سال 2050 به حدود 450  -550 PPM افزایش یابد (ترابی و وارثی، 1386).

    عوامل بسیاری مانند افزایش جمعیت، رشد فعالیت های اقتصادی، تغییرات تکنولوژی، چارچوب های نهادی، سبک زندگی و تجارت بین المللی می تواند انتشار CO2 را تحت تاثیر قرار دهد(فطرس،1389). یکی از مهمترین نگرانی ها می تواند تاثیر تجارت بین المللی بر میزان مصرف انرژی و کیفیت زیست محیطی کشور ها باشد، با توجه به گزارش منتشر شده توسط سازمان تجارت جهانی(WTO) در سال 1995، تجارت بین المللی تحت شکست بازار داخلی، می تواند اثرات مخربی بر محیط زیست به جای بگذارد((ماچادو و دیگران،2001) به این ترتیب که مکانیزمی را به مصرف کنندگان ارائه می دهد تا کالاهای آلاینده بر را از مرزهای خارج از کشور خریداری کنند و با واردات این نوع محصولات، میزان انتشار گازهای گلخانه ای از جمله CO2 را در درون کشور پایین نگه دارند اما این مسئله شاید در سطح داخلی رفتاری عقلایی به نظر آید اما در سطح جهانی هزینه های گزافی از جمله انتشار گاز های گلخانه ای را از خود به جای می گذارد(پیترز و هرتوییچ[3]، 2008). محیط زیست، به مثابه موجودی سرمایه طبیعی، خدمات مختلفی در طول زمان ارائه می کند. بهره برداری مفرط از منابع طبیعی موجب فدا شدن محیط زیست به بهای رشد و توسعه اقتصادی و گسترش روابط تجاری می شود. به همین علت، ارزشگذاری منابع طبیعی(محیط زیست) با سرمایه های انسان ساخت متفاوت است از این رو پژوهشگران در صدد برآمدند تا با استفاده از شاخص بیو فیزیکی به ارزش گذاری کاهش سرمایه طبیعی(محیط زیست) در اثر روابط تجاری کشورها با یکدیگر و انتشار گازهای گلخانه ای در سطح جهانی، بپردازند.

   منظور از محتوای انتشار co2 در روابط بین المللی، همان فشاری است که در اثر تولید کالا و خدمات به طور مستقیم و غیر مستقیم در جهت تامین تقاضای نهایی، بر محیط زیست وارد می شود. با این توضیح که، الگوهای مصرفی خانوار، سطح مصرف، فرآیند تولید محصولات و تکنولوژی مورد استفاده، ازجمله عواملی است که بر تولید و وضعیت محیط زیست تاثیر گذاشته است(مورادیان[4] و دیگران، 2002(بنابراین تولید در جهت تامین مصرف داخلی می تواند آسیب های محیط زیستی را در داخل بر جای بگذارد از این رو با شناسایی منابع انتشار می توان به ایجاد تغییراتی در نوع الگوهای مصرفی داخلی گامی برداشت. علاوه براین، صادرات بیشتر به بهانه توسعه بیشتر نیز می تواند به کیفیت محیط زیست آسیب وارد کند زیرا تامین تقاضای نهایی خارجی با فشار بر منابع طبیعی باعث تنزل کیفیت محیط زیستی در داخل کشور می شود.

تعداد صفحه :136

قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09199970560        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید