دانلود پایان نامه ارشد : شناخت صنایع‌دستی به‌کار رفته در معماری‌سنتی دوره‌ی قاجار شهرستان اردکان

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : هنر

گرایش :صنایع دستی 

عنوان :  شناخت صنایع‌دستی به‌کار رفته در معماری‌سنتی دوره‌ی قاجار شهرستان اردکان

وزارت علوم، تحقیقات، فن‌آوری

دانشگاه علم و هنر

دانشکده هنر و معماری

گروه صنایع‌دستی

پایان‌نامه جهت دریافت درجه‌ی کارشناسی ارشد

شناخت صنایع‌دستی به‌کار رفته در معماری‌سنتی دوره‌ی قاجار شهرستان اردکان

( با معرفی خانه‌ی تقدیری)

استاد راهنما:

نصرالله تسلیمی

استاد مشاور:

علی مروتی شریف‌آبادی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)چکیدهاز روزی که انسان به فکر ساخت محلی برای سکونت افتاد با توجه به اقلیم منطقه‌ای که در آن، بنا را برپا می‌کرد و فرهنگ خاص منطقه؛ تزئینات را هم در آن دخالت داد؛ از آن روز تاکنون فرهنگ و اقلیم بر تزئینات بناها تأثیر گذاشته است. صنایع‌دستی به کار رفته در خانه‌ی تقدیری شهرستان اردکان که از عهد قاجار به جا مانده از فرهنگ و اعتقادات مردم و تعصبات ملی و مذهبی زمان و اقلیم گرم و خشک و کویری منطقه، متأثر می‌باشد. صنایع‌دستی مورد نظر در این پژوهش شامل گره‌چینی و چلنگری است که این روزها در ورطه‌ی منسوخ شدن می‌باشد؛ معمار سنتی با استفاده از این صنایع دستی در بنا  به حفظ اعتقادات دینی و مذهبی و سازگاری با محیط کوشیده است. در این تحقیق به معرفی و شناساندن هر چه بیشتر این هنرهای سنتی و عناصر معماری منازل مسکونی عهد قاجار با تأکید بر خانه تقدیری پرداخته و با روش توصیفی- تحلیلی روش کار، ابزار، تولیدات و کارکرد این هنرها و کارکرد عناصر معماری را مورد بررسی قرار داده و ارتباط فرهنگ و اقلیم با هنرهای وابسته معماری‌سنتی را در آن جستجو کرده‌ایم.کلید واژگان:دوره‌ی قاجاریه، شهرستان اردکان، خانه‌ی تقدیری، صنایع‌دستی، معماری‌سنتی، گره‌چینی، چلنگریفهرست مطالبعنوان                                                                                                                     صفحهمقدمه..............................................................................................................1فصل اول کلیات تحقیق1-1 تعریف موضوع (تعریف مسأله، هدف از اجراء و کاربرد نتایج تحقیق).........................31-2 ضرورت انجام تحقیق....................................................................................................41- 3 سابقه تحقیق................................................................................................................41-4 سؤالات پژوهشی...........................................................................................................61-5 فرضیه............................................................................................................................61-6 روش تحقیق..................................................................................................................61-7 مراحل اجرای پروژه.......................................................................................................71-8 محدودیت‌های تحقیق..................................................................................................7فصل دوم ادبیات تحقیق.2-1نگرشی بر معماری‌سنتی ایران.......................................................................................92-1-1 آرایه‌های معماری‌سنتی..................................................................................................112-1-2 اصول معماری ایرانی و تأثیر آن بر آرایه‌های معماری سنتی................................13
  • مردم‌واری............................................................................................................13
2-1-2-2پرهیز از بیهودگی .....................................................................................................14
  • نیارش................................................................................................................14
2-1-2-4 خودبستگی............................................................................................................152-1-3 تأثیر عوامل اقلیمی بر معماری‌ و آرایه‌های معماری سنتی..................................................152-2 درآمدی بر هنرهای سنتی ایران................................................................................172-2-1 صنایع‌دستی............................................................................................................192-2-1-1 ویژگی‌های صنایع‌دستی ...........................................................................................19
  • -2صنایع‌دستی از لحاظ روش و تکنیک تولید فرآورده‌های دستی....................................20
2-2-1-3 هنرهای دستی چوبی ایران ......................................................................................212-2-2 پنجره ....................................................................................................................212-2-2-1 در پنجره ............................................................................................................222-2-2-2 پنجره ارسی .. .......................................................................................................232-2-2-3 روزن ....................................................................................................................242-2-3 کارکردهای پنجره ................................................................................................25
  • تزئین بنا ............................................................................................................25
  • شباک.................................................................................................................25
  • جام‌خانه..............................................................................................................26
  • منظر .................................................................................................................26
  • تهویه..................................................................................................................27
  • تأمین نور............................................................................................................27
2-2-4 نقش پنجره در نمای ساختمان......................................................................................322-2-5 نقش هندسه در شکل‌گیری.پنجره‌ها ............................................................................322-3 مصالح به کار رفته در هنر‌های‌سنتی وابسته به معماری سنتی...............................332-3-1 چوب و دلایل کاربرد آن در گره‌چینی............................................................................332-3-2 شیشه‌های رنگی در گره‌چینی .....................................................................................342-3-3 رنگ در معماری..........................................................................................................352-3-4 آهن در چلنگری.........................................................................................................352-3-4-1 آهن و چلنگری در قرآن...........................................................................................362-3-5 گچبری......................................................................................................................372-3-5-1 انواع طاقچه‌های گچی..............................................................................................382-3-5-2 یزدی بندی بااستفاده از گچ ....................................................................................39فصل سومآشنایی با دوره قاجاریه و شهرستان اردکان3-1 معرفی موقعیت تاریخی موضوع................................................................................413-1-1 سلسله قاجار...............................................................................................................41 3-1-2 جامعه قاجاری............................................................................................................413-1-3 تربیت و اخلاق عمومی.................................................................................................433-1-4 هنر و معماری در دوره‌ی قاجاریه...................................................................................443-1-3-1 ویژگی‌های نقوش تزئینی هنر و معماری دوره‌ی قاجار...................................................493-2 موقعیت جغرافیایی موضوع.......................................................................................533-2-1 معرفی استان یزد........................................................................................................533-2-1-1-اطلاعات جغرافیایی استان یزد.................................................................................533-2-1-2-اطلاعات هواشناسی استان یزد................................................................................533-2-1-3-پیدایش و قدمت تاریخی استان یزد.........................................................................533-2-1-4-ویژگی‌های باستانی استان یزد.................................................................................543-2-2-شهرستان اردکان.......................................................................................................543-2-2-1-وجه تسمیه‌ی اردکان..............................................................................................543-2-2-2-اردکان در دوره‌ی قاجار .........................................................................................553-2-2-3-وضعیت اقتصادی اردکان در عهد قاجار....................................................................553-2-2-4-معماری اردکان در عهد قاجار..................................................................................563-2-2-5-وضعیت اجتماعی اردکان در عهد قاجار....................................................................563-2-2-6-وضعیت فرهنگی اردکان در عهد قاجار.....................................................................56فصل چهارمخانه‌تقدیری و تزئینات وابسته به معماری آن4-1معرفی خانه‌ی تقدیری.................................................................................................584-2 معرفی هنرهای سنتی وابسته به معماری خانه‌‌ی تقدیری .......................................614-2-1- طاقچه‌های خانه‌ی تقدیری..........................................................................................614-2-2-شمشیری‌ها ..............................................................................................................624-2-3-تزیینات آجری..........................................................................................................634-2-4-تزئینات بادگیرها........................................................................................................644-2-5-تزیینات سنگی..........................................................................................................654-2-6-گره چینی و قواره‌بری.................................................................................................654-2-7-شباک...................................................................................................................... 674-2-8-چلنگری ..................................................................................................................674-2-9-ابزار زنی چوب...........................................................................................................694-2-10- تزئینات هشتی.........................................................................................................694-3-صنایع‌دستی شاخص خانه تقدیری..........................................................................714-3-1-چلنگری، (آهنگری سنتی) .........................................................................................714-3-1-1 چلنگری در یزد......................................................................................................714-3-1-2-تولیدات چلنگری ..................................................................................................724-3-1-3-ابزارهای مورد استفاده............................................................................................734-3-1-4- روش کار..............................................................................................................794-3-1-5-نشان‌دار کردن.......................................................................................................794-3-1-6-دلایل منسوخ شدن هنر چلنگری............................................................................804-3-1-7-فورجینگ، چلنگری صنعتی....................................................................................804-3-2-گره‌سازی..................................................................................................................814-3-2-1-تاریخچه گره‌سازی ...............................................................................................834-3-2-2-ابزارهای لازم برای ساخت گره‌چینی.......................................................................844-3-2-3- اتصالات گره‌چینی................................................................................................854-3-2-4-مراحل ساخت گره‌چینی .......................................................................................854-3-3-هنر قواره بری...........................................................................................................864-3-3-1-ابزار و تجهیزات ....................................................................................................874-3-3-2-روش کار..............................................................................................................87فصل پنجمنتیجه‌گیری و پینهادهانتیجه‌گیری..........................................................................................................................89پیشنهادات..........................................................................................................................91منابع و مؤاخذ.....................................................................................................................92منبع تصاویر.......................................................................................................................96پیوست‌ها............................................................................................................................97مقدمهمعماری سنتی از دیر باز از فرهنگ و اقلیم متأثر بوده و این در حالی است که در مناطق مختلف ایران آب و هوا متغیر است و شهرستان اردکان با آب و هوایی گرم و خشک از معماری خاص اقلیم این منطقه برخوردار است و هنر‌های سنتی وابسته به معماری سنتی شهرستان، با تأثیری که از این اقلیم گرفته است؛ در پی فراهم آوردن شرایطی مناسب برای زندگی مطلوب‌تر است. همچنین فرهنگ هر منطقه بر معماری و هنرهای سنتی وابسته به آن تأثیر بسزایی دارد، که با تغیر فرهنگ و بخصوص اعتقادات مذهبی در هر دوره، معماری و هنرهای سنتی وابسته به آن نیز تغیرکرده و از آن تأثیر می‌پذیرد.در فصل اول این پژوهش به کلیات تحقیق و در فصل دوم به تعریف و آشنایی با مبانی نظری تحقیق پرداخته و در پی آن در فصل سوم به آشنایی با موقعیت تاریخی موضوع که دوره‌ی قاجار است و به دلیل این‌که دوره‌ای اسلامی است و تا عصر حاضر فاصله‌ی چندان طولانی ندارد و همچنین از این دوره خانه‌های زیادی در شهرستان اردکان به جا مانده است برای بررسی در این پژوهش انتخاب گردید .در همین فصل در ادامه به موقعیت جغرافیایی موضوع که شهرستان اردکان می‌باشد پرداخته و موقعیت اردکان در عهد قاجار  مورد بررسی قرار می‌گیرد.شهرستان اردکان در استان یزد واقع شده، در تزئینات وابسته به معماری عهد قاجار گره‌چینی‌ها و قواره‌بری‌هایی با چوب انجام شده و با شیشه‌های رنگی مزین شده است. تا میزان عبور نور را به داخل بنا کنترل نماید و دید را کنترل نماید بدین صورت که ناظر از بیرون داخل حریم بنا را نمی‌تواند ببیند و این در صورتی است که افراد خانه بر کل خانه اشراف کامل داشتند و به خاطر وجود در- پنجره‌ها حتی می‌توانند به حالت نشسته نیز کل خانه را کنترل کنند. چلنگری یکی دیگر از این هنرها است که در این منطقه و در ردیف هنرهای وابسته به معماری شاهد آن هستیم. این هنرها در خانه تقدیری که یکی از منازل شاخص بازمانده از این عهد است قابل مشاهده می‌باشد که در فصل چهارم با تأکید بر خانه تقدیری به معرفی کامل این تزئینات پرداخته شده است. 1-1 تعریف موضوع (تعریف مسأله، هدف از اجراء و کاربرد نتایج تحقیق)معماری و تزیینات از دیر باز باهم پیوندی دیرینه داشتند و معماری خانه‌های عهد قاجار شهرستان اردکان، که خانه‌ی تقدیری شاخص‌ترین آن‌هاست؛ از این امر مستثنی نبوده و به وضوح تأثیر اقلیم بر تزئینات وابسته به معماری سنتی آن را شاهد هستیم. معماری شهرستان اردکان یزد با شرایط اقلیمی گرم و خشک دارای عناصر و فضاهایی است که ساکنین، برای سازگاری خود با اقلیم گرم و کویری آن ایجاد کرده‌اند. چلنگری شاخه‌ای از این هنر‌های سنتی است؛ که هنرمند صنعت‌گر با زدن ضربات چکش بر آهن تافته، محصولاتی مانند کوبه، چفت، پا چفت، حلقه‌های ریز و... را تولید می‌کند؛ که درفرم و نقوش آن‌ها تأثیرات فرهنگ قجری به وضوح مشاهده می‌شود.گروهی دیگر از این تزئینات که شامل گره‌چینی، شیشه‌بری و قواره‌بری می‌باشد و محل اجرای آن‌ها پنج دری‌ها، پنجره‌ها و نورگیرهای بالای آن‌ها است. معماران سنتی با استفاده از این هنرها قدرت نور (و سایه) را در اختیار می‌گرفتند. بخصوص به این موضوع توجه داشتند که فضاهای کوچک را طوری روشن کنند که نور زیاد، به‌ویژه در محیط‌های گرم سبب بالا رفتن دمای محیط نشود؛ استفاده از شیشه‌های کوچک رنگی و چوب، با تزیینات خاص خود به عنوان مصالح ساختمانی در معماری قاجاریه این شهرستان، نشانه‌ی توجه معماران سنتی این دوره به شرایط اقلیمی است. با توجه به اصل پرهیز از بیهودگی در سبک معماری ایرانی؛ همه‌ی این هنرها دارای کاربرد‌هایی هستند و تنها به صرف تزئینات اجرا نشده‌اند.فرهنگ دوره قاجاریه بر انتخاب و اجرای تزیینات وابسته به معماری سنتی این دوره از تاریخ، تأثیر فراوان داشت که در صنایع دستی وابسته به معماری باز مانده از این دوره به خوبی مشاهده می‌شود. این تأثیر در چلنگری، در شکل کوبه‌ها و در گره‌چینی در شیشه‌های رنگی و در پنجره‌های بلندی که حتی به حالت نشسته هم می‌توان محیط خانه را کنترل کرد، خود را نشان داده است.در این پژوهش سعی بر شناخت و بررسی تأثیر اقلیم منطقه و فرهنگ جامعه‌ی قجری بر تزئینات وابسته به معماری دوره قاجاریه شهرستان اردکان با تأکید بر خانه‌ی تقدیری می‌باشد و در پایان این پژوهش به روش ساخت و اجرای صنایع‌دستی مذکور اشاره می‌شود. امید است با آشنا شدن هرچه بیشتر علاقه‌مندان به هنرهای سنتی، گامی در حفظ و احیای این هنرها برداشته شود.1-2- ضرورت انجام تحقیقضرورت زیر سبب شد تا در پی بررسی‌های انجام شده، این پژوهش به انجام رسد: با توجه به شهرنشینی و مدرنیته شدن اکثریت مردم این روزها کم‌تر شاهد تلفیق صنایع‌دستی با معماری هستیم و شاخه‌هایی از صنایع‌دستی که زینت‌بخش معماری سنتی بوده است، امروزه در حال منسوخ شدن می‌باشد و این در صورتی است که فرهنگ اسلامی هنوز در میان مردم جایگاه خود را حفظ کرده است.1-3 سابقه تحقیقدر پی بررسی‌های انجام شده در زمینه‌ی موضوع تحقیق، کتاب، مقاله و پایان‌نامه‌هایی موجود است که درباره‌ی این مقوله به بحث و بررسی نشسته‌اند. در این‌جا چند نمونه از این پژوهش‌ها معرفی شده است.در زمینه مصنوعات چوبی ایران ، در مقاله‌ای به قلم مجید ساریخانی که در مجله‌ی شماره‌ی 55 ماه هنر با عنوان «شیوه‌ی ساخت مصنوعات چوبی ایران در دوران اسلامی» به چاپ رسیده است درمورد در-پنجره‌های شیشه‌داری که به صورت مشبک در دوره‌ی قاجار ساخته می‌شد می‌خوانیم؛ ولی به معرفی انواع آن نپرداخته و اشاره‌ای به طرز ساخت و کارکرد آن در ساختمان و رابطه‌ی آن با فرهنگ آن دوره نکرده است.دکتر محمد خزایی و دکتر قباد کیامهر در مقاله‌ای باعنوان «مفاهیم و بیان عددی در گره چینی دوره‌ی صفویه» به بررسی گره‌چینی ایرانی از این دیدگاه می‌پردازند (ماه هنر، فروردین و اردیبهشت 1385).در مقاله‌ای با عنوان «ارسی در معماری سنتی» از آسیه شفیع‌پور به معرفی ارسی‌ها پرداخته و از گره چینی و کاربرد و عملکرد آن صحبت می‌کند.معصومه تهرانی در مقاله‌ی خود با عنوان «معرفی نورگیرهای گره‌چینی در معماری سنتی» به معرفی انواع و کارکرد پنجره‌ها به صورت کلی می‌پردازد و پنجره‌ها را از لحاظ نوع اقلیم و فرهنگ بررسی نکرده است و فقط به صورت کلی به معرفی پنجره‌ها می‌پردازد (رشد آموزش هنر، دوره‌ی پنجم/ شماره‌ی1،1386).«بررسی تطبیقی ارزش‌های ویژه گره چینی به کار رفته در خانه‌های قاجار تهران و صفویه اصفهان» عنوان پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد یاسر قاسمی که در سال 1387 و با موضوع هنر- صنایع‌دستی می‌باشد. در این پژوهش به شناخت ویژگی‌ها و ارزش‌های بصری، کمی و کیفی آثار گره پرداخته است.پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد دانشجو :آرزو خانپور با عنوان «مطالعه تاثیر واردات شیشه بر تولیدات شیشه دوران قاجار» در سال 1390 به انتشار رسیده است که موضوع آن هنر؛ واردات شیشه است و این پژوهش به بررسی شیشه‌های وارداتی و تولید داخلی، به این هدف که چرا تلاش‌های ایران برای تبدیل کارگاه‌های شیشه‌گری سنتی به کارخانه‌های صنعتی ناموفق بوده است؛ می‌پردازد.در تحقیقات انجام شده در زمینه چلنگری، مریم کیان در مقاله‌ای با عنوان «چلنگری در هنرهای سنتی» در کتاب ماه هنر خرداد و تیر 1381 درباره‌ی چیلان و چلنگری توضیح داده است. مریم کیان در این نوشتار به شرح تولیدات چلنگری و عملکرد آن ها پرداخته و در مورد عملکرد و ابزار و ادوات کار چلنگر توضیحی نداده است.همچنین دانشجو سمیه خسروی، پایان نامه‌ی کارشناسی ارشدی با عنوان «تحلیل مردم شناختی صنایع دستی چکشی شهرستان بروجرد (ورشوکاری، آهنگری، چلنگری)» را در سال 1387 ارائه نموده است که موضوع علوم انسانی-مردم شناسی دارد و به معرفی صنایع دستی چکشی شهرستان بروجرد، شامل ورشوسازی، آهنگری و چلنگری می‌پردازد.در زمینه تزئینات معماری نیز موارد زیر به دست آمد.«مروری بر تزیینات معماری مسکونی ایران (قاجار و اوایل پهلوی)» عنوان پایان‌نامه‌ای با موضوع هنر تزیینات معماری مسکونی از دانشجو : مهناز صفی صمغ آبادی است که همان‌طور که از عنوان آن بر‌ می‌آید به معرفی تزیینات معماری مسکونی ایران در ادوار قاجار و اوایل پهلوی می‌پردازد.مجتبی یزدان پناه در پایان نامه‌ای با موضوع هنر- پژوهش و توسعه (هنر) و عنوان «بررسی تزئینات در معماری با نگاهی به کاشی‌های هفت رنگ تصویری در کرمان» به بررسی کاشی‌های هفت رنگ تصویری که از اواخر دوران صفویه بر بناهای ایرانی نصب شده، و پیوند نقاشی ایرانی؛ خصوصا نقاشی قهوه خانه‌ای با این هنر اصیل ایرانی می‌پردازد.با توجه به تحقیقات انجام شده در مورد معماری سنتی و هنرهای وابسته به آن، این نتیجه حاصل شد که در مورد تأثیر فرهنگ و اقلیم بر هنرها و معماری سنتی دوره‌ی قاجار در شهرستان اردکان که یکی از شهرستان‌های مهم استان یزد است و در ناحیه گرم و خشک و کویری واقع شده است پژوهشی انجام نشده است.1-4 سؤالات پژوهشیدر این قسمت سؤالاتی که این پژوهش در پی پاسخ آن‌ها است چنین مطرح می‌شود:
  • آیا اعتقاد دینی مردم در عهد قاجار بر صنایع‌دستی به کار رفته درمعماری سنتی تأثیر گذاشته است؟
  • آیا اقلیم منطقه بر انتخاب صنایع‌دستی به کار رفته در معماری سنتی مؤثر بوده است؟
  • آیا صنایع‌دستی دوره قاجاریه بر معماری سنتی شهرستان اردکان تأثیر داشته است؟
تعداد صفحه : ۱۱۶قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09309714541 (فقط پیامک)        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  -- --

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید