دانلود پایان نامه ارشد : غرر در معاملات از دیدگاه فقه امامیه و فقه شافعی

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی

گرایش : زبان و ادبیات فارسی

عنوان : غرر در معاملات از دیدگاه فقه امامیه و فقه شافعی

دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج 

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی 

عنوان :

غرر در معاملات از دیدگاه فقه امامیه و فقه شافعی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)چکیده     در جوامع بشری عمده­ی روابط روزمره­ی آنان به عقود و قراردادهای مالی اختصاص یافته است و قرار دادهای مالی و عقود معاوضی جزو بخش ضروری و اجتناب ناپذیر روابط اجتماعی انسان­ها شده است.لذا در زمینه­ی معاملات، مقررات وقوانین خاصی وضع شده است که خارج ازمحدوده­ی آن مقررات وقوانین، معاملات، باطل و بی اعتبار معرفی شده اند. دراسلام نیز آن بخش ازمعاملاتی را که به دلیل فقدان پاره­ای ازشرایط اساسی صحت معامله، ازاعتبار برخوردار نمی باشند، باطل و بی­اثردانسته شده است.    هدف پژوهش حاضر، پرداختن به حکم معامله­ی غرری ازمنظر فقه امامیه و شافعیه جهت دست­یابی به یک نظریه­ی روشن می­باشدکه آیا معامله­ی غرری موجب عدم نفوذ یا موجب بطلان معامله می شود؟ علیرغم بررسی اجمالی درسابقه­ی موضوع به نظر می­رسد دراین خصوص، مبنا و منبع غرر و مفهوم و گستره­ی آن و نیز اثر آن بر قراردادها یکجا جمع و تجزیه و تحلیل نگردیده است، بنابراین، ضرورت دارد که این نقصان رفع شود و قالبی درخور فروعات و مسایل جدید پدید آید. آن­چه در طول این تحقیق به دست آمد این است که امامیه و شافعیه غرر را مبطل عقد دانسته و آن را صرفاً مخصوص معاملات نمی­دانند، بلکه در سایر عقود معاوضی نیز غرر می­تواند نقش باطل­کننده­ی خود را ایفا کند.   کلید واژه­ها: غرر، معاملات تغابنی، بیع فضولی، عقد غرریمقدمهبا گذشت زمان و توسعه­ی تمدن بشری و همچنین پیچیده­تر شدن روابط اجتماعی و اقتصادی، مبادلات تجاری  نیز توسعه یافته و به سوی کسب منافع بیش­تر و رفاه بهتر سوق پیدا کرده است.    در این میان قراردادها و معاملات اقتصادی در روابط بشری جایگاه ویژه و خاصی برای خود یافته­اند  و از همان ابتدای پیدایش جوامع بشری برای حفظ و برقراری نظم عمومی و ایجاد روابط حسنه به وضع قوانین و مقررات توجه شده است. لیکن این معاملات، معاملاتی تغابنی هستند یعنی برای سود وزیان بر سر آن بحث و گفتگو می شود و حتی ممکن است برای سود بیش­تر دست به کارهای غیر قانونی زده شود. لذا از این نظر که پا از مرز قانون فراتر می­رود این نوع معاملات از درجه­ی اعتبار ساقط می­شوند، چون تضییع حقوق فردی و تجاوز به نظم عمومی صورت می­گیرد.    همان­طور که تمام جوامع بشری معیارهایی برای صحت و درستی معاملات تجاری در میان خودشان در نظر گرفته­اند و خروج از آن معیارها موجب بی اعتباری و عدم نفوذ قراردادهای فی مابین آن­ها می­شود، در جامعه­ی اسلامی نیز پاره­ای از معاملات و قراردادها به علت عدم رعایت شرط اساسی صحت معامله بی­اعتبار و غیرنافذ شمرده شده­اند. از جمله­ی این معاملات، عقد غرری-که موضوع بحث این نوشتار است- می­باشد. عقد غرری که در آن قدرت بر تسلیم و علم به عوضین وجود ندارد احتمال نزاع و کشمکش بین طرفین معامله بسیار است. به عبارتی هر گاه وضعیت قرار داد به گونه ای باشد که در نتیجه، جهل طرفین عقد یا یکی از آن­ها نسبت به مورد معامله، سر نوشت عقد را مجهول و مبهم نماید به طوری که موجب  ضرر و زیان مالی و به تبع آن نزاع و اختلاف بین طرفین گردد، چنین معامله ای غرری و باطل خواهد بود. بنابراین، چون در دین اسلام توجه خاصی به صحت روابط اقتصادی شده است، برای جلوگیری از نزاع و کشمکش بین طرفین معامله ، این نوع معاملات مورد نهی قرار گرفته و در جهت رفع غرر احکام خاصی وضع شده است. در نتیجه می توان گفت مبنای این حکم فقهی حفظ منافع فردی - اجتماعی از طریق جلو گیری از منازعه و کشمکش بین طرفین قرار داد و تحریم اکل مال به باطل و به عبارتی نامشروع دانستن دارا شدن بلا جهت و نیز ارایه­ی راه عادلانه­ی تأمین نظم در روابط مالی مردم به واسطه­ی ممنوع ساختن چنین معاملات احتمالی می باشد.    از طرفی دیگر مصالح اقتصادی و پیچیدگی­های عصر کنونی و تسهیل معاملات تجاری که باعث ترویج برخی از معاملات شده است با احکام دین اسلام سازگاری ندارند، می­توان آن­ها را غرری دانست، در حالی که در تجارت امروزه بسیار متداول شده است و حتی جوامع حقوقی نیر با دیده­ی اغماض به آن می نگرند، مانند آن­چه در تجارت رواج دارد که در بسیاری از موارد معامله بر مبیعی قرار می­گیرد که هنگام معامله وجود خارجی ندارد یا پیش فروش خودرو و... که درجامعه­ی ما رواج پیدا کرده است و این درحالی است که ثمن معامله در هنگام عقد مشخص نیست و معامله به ثمن مجهول واقع می شود. هر چند ممکن است کارشناسان اقتصادی توجیهاتی در این باره ارایه نمایند و مصلحت اقتصادی ایجاب می کند که قرار دادهای مزبور معتبر تلقی گردد . در حالی که در جامعه­ی خود شاهد نتایج منفی در این­گونه معاملات مجهول هستیم که هیچ انسان منصفی نه آن­را می­پسندد و نه در حالت عادی به آن تن می­دهد.1- کلیات و مفاهیم 1-1-طرح تحقیق   طرح تحقیق عبارت است از توضیح و تعریف کامل و مفصل هر یک از مراحل موجود در چار چوب تحقیق.1-1-1-بیان مسأله   در روابط اجتماعی انسان­ها، قراردادها، معاملات و دادوستدها بخشی ضروری و اجتناب ناپذیر نیاز­های بشری محسوب می­شوند. اگرچه از دیر­باز جوامع بشری درجهت برقراری امنیت، صلح اجتماعی و نظم عمومی و نیز تأمین و حفظ منافع افراد به سوی قانون­مند شدن گام برداشته است، لیکن از آن جا که نیازها و خواسته های انسانی به طور طبیعی مشابه یکدیگرند، نزاع بر سر کسب منافع افزون تر و تأمین رفاه بیش­تر، همواره وجود دارد. از این رهگذر در نتیجه­ی انعقاد قرار­دادها و پیمان های غیر معتبر و برخلاف مصلحت فردی – اجتماعی به حقوق افراد تجاوز شده است. در نتیجه ی دارا شدن غیر عادلانه در جهت جلب منافع مادی فزون­تر، تجاوز به صلح اجتماعی، نظم عمومی و معنویت اخلاقی از طریق ایجاد اختلاف و کشمکش میان طرفین قراردادها و معاملات، صورت خواهد گرفت( اسکینی ،1371 ،ص25).    نظام­های اجتماعی که بر مبنای آرمان­های دینی و با هدف عدالت اجتماعی و تنظیم روابط مردم و حفظ نظم در جامعه شکل گرفته­اند، در زمینه­ی آثار شرعی ناشی از تعهدات و روابط قراردادی و انجام معاملات، قواعد و مقررات خاصی وضع نمودند و افزون بر این، برخی از داد و ستدها و معاملات را – اگرچه متعارف و متداول هم باشد- به دلیل رعایت قواعد آمره و حفظ نظم عمومی غیر معتبر و بدون اثر شرعی می­شمارند. در نظام اسلامی نیز برخی از معاملات و قراردادها به دلیل فقدان پاره­ای از شرایط اساسی، غیر قابل پذیرش هستند. از جمله­ی این معاملات می­توان به معاملات غرری اشاره نمود. منظور از معامله­ی غرری قرارداد و عقدی است که وضعیت آن، برای یک  یا دو طرف معامله زیان مالی به دنبال داشته و سبب ایجاد اختلاف و کشمکش میان آن ها خواهد شد(الماسی، 1370، ص 36).   غرر در نزد فقها عبارت است از جهل در خصوص رسیدن شی به دست منتقل­الیه (شهید اول، 1308، ص253).    دربرخی از فرهنگ­های لغت فارسی، غرر به معنای « هلاکت»، « خطر » و « فریب خوردن» آمده است ( عمید، 1356، ص750 ؛ معین،1360، ص874).    برخی قاموس­ها غرر را از مصدر «غرارّه » به معنای « خدیعه» و «غفلت» دانسته اند( الماسی، 1370، ص54 ).شافعیه بیع غرری  را چنین تعریف نموده­اند: بیع چیزی که وجود و عدم آن دانسته نمی شود و یا از نظر کمیت ( قلت و کثرت ) مجهول است و یا قدرت بر تسلیم آن وجود ندارد(ابو جیب، 1402، ص 272 ). در نظام اسلام، توجه خاصی به کسب عادلانه و مشروع و نیز استحکام و اتقان معاملات بین افراد جامعه شده است. به همین خاطر، غرر و خطر در معامله، که ناشی از جهل به مبیع و ثمن ( ارزش و قیمت کالا ) هنگام انعقاد قرار داد می باشد، منع و نهی شده است. لذا از این قاعده ی فقهی، تحت عنوانی مستقل در برخی از آثار بزرگان امامیه و فقهای شافعیه در زمینه ی قواعد عمومی و مبانی کلی قرار دادها بحث شده است.    با توجه به اختلاف نظر فقهای امامیه و شافعیه در برخی از موارد نیاز به بررسی و پژوهش در این زمینه می­باشد. لذا در این پژوهش برای رفع ابهام به بررسی غرر در فقه امامیه و شافعیه خواهیم پرداخت و برای رسیدن به مقصود، نظرات متفاوتی را آورده و آن­ها را  از زوایای مختلف مورد بررسی قرار داده و نتیجه­گیری خواهیم کرد.1-1-2-اهمیت تحقیق    باتوجه به گسترش جامعه­ی بشری و پیچده­تر شدن روابط اقتصادی، مبادلات و معاملات نیز میان انسان­ها گسترش یافته و بشر را به سوی کسب منافع و درآمدهای بیش­تر ترغیب نموده است، لذا قراردادها و معاملات در روابط اقتصادی انسان­ها جایگاه ویژه­ای دارند.  از سوی دیگر بشر برای دست­یابی به منافع و سود بیش­تر ناگزیر به انتخاب راه­های متعددی است که ممکن است در این مسیر به گونه­ای عمل شود که با دستورات شرع منافات داشته باشد.    لذا اسلام  با معاملات و قراردادهای ربوی یا اعمالی چون قمار و نیز معاملات غرری که در واقع معامله بر مجهول و یا شرط مجهول است ، مخالف می باشد؛ زیرا معاملات در اسلام اصولاً تابع « عدالت معاملاتی» هستند و درمعامله­ی غرری چنین تعادلی وجود ندارد اصل دیگری که در نگرش و جهان بینی اسلام مورد نظر است، اصل مساوات و قسط است که اسلام تمام راه­های کسب دارایی بلاجهت را مسدود نموده و مردم را به اجرای عدالت اجتماعی و اقتصادی دعوت نموده است تا سعادت اجتماعی میسر گردد. با توجه به این­که استیفای نامشروع و دارا شدن بلاجهت به ظلم منتهی می شود و نتیجه­ی معامله که همان دارا شدن شی معادل ثمن است حاصل نمی­گردد ضرورت دارد، در مورد چگونگی این موضوع بحث و گفتگو شود تا زوایای امر تا حدودی روشن گردیده و ابهامات بر طرف گردد.1-1-3- پرسش­های تحقیقالف) آیا غرر شامل ایقاعات می­شود ؟ب) آیا غرر صرفا شامل عقود می­شود؟ج) غرر شامل چه نوع معاملاتی می­شود ؟د) آیا نهی در معامله­ی غرری با توجه به حدیث نبوی « نهی النبی (ص) عن الغرر»دلالت بر فساد معامله می­کند یا خیر ؟1-1-4- فرضیه­ها الف) مفهوم غرر عرفی است و باید چارچوب عرف بررسی و شناسایی شود.ب) غرر از نظر فقها قابل توسعه به تمامی عقود و ایقاعات است.ج) ماهیت غرر شامل هر گونه معامله­ی ضرری می شود.د) نهی در معامله ی غرری موجب فساد آن می­شود و در نتیجه، اثری از نوع نقل و انتقال بر آن مترتب نمی­شود.1-1-5-هدف تحقیق   با توجه به اهمیت موضوع و ضرورت تبیین مفهوم آن، و همچنین کاستی­های موجود در پژوهش­های صورت گرفته در این زمینه، پژوهش حاضر برآن است تا با ارایه­ی دیدگاه­های فقهای امامیه و شافعیه به صورت صریح گامی نو در این جهت برداشته و به اهداف ذیل دست یابد:الف) بررسی و تحلیل نظرات فقهای شیعه و شافعیه و استخراج اصول و قواعد کلی و دست یابی به یک نظریه­ی روشن.ب) استفاده و بهره وری از نتایج حاصله در مراکز علمی و فقهی و موسسات مطالعاتی و تحقیقاتی.ج) با توجه به این­که از نقطه­نظر فقهی، غرر درحل بسیاری از مشکلات حقوقی معاملات نقش به سزایی دارد و از طرفی جای آن در نظرات حقوقی ما خالی است و از نظر فقهی دارای ابهام است پرداختن به این موضوع دراین تحقیق ضروری است.1-1-6- پیشینه­ی تحقیق   طی تحقیقات انجام شده تألیفی که به صورت خاص درباره­ی این موضوع بحث کرده باشد مشاهده نگردید، اما در لابه­لای سایر موضوعات به این مطلب پرداخته شده است. مانند کتب فقهی مبسوط شیخ طوسی، ارشاد الاذهان علامه­ی حلّی، البیع امام خمینی(ره) و عوائد الایام نراقی و .... در ضمن بحث مطالب فقهی به موضوع غرر نیز اشاره داشته­اند. لذا بحث پیرامون معاملات و داد ستدهای باطل سابقه­ی طولانی دارد به گونه­ای  که می­توان  سابقه­ی آن را به زمان طلوع دین مبین اسلام و نزول آیات نورانی قرآن در زمینه­ی نامشروع بودن بیع غرری ارجاع داد. احادیث منقول از رسول گرامی اسلام (ص) و نیز ائمه­ی معصومین (ع) نیز مشهود است. اندیشمندان و فقهای شیعه در این خصوص جهد و تلاش زیادی نموده و ابعاد آن را به طور وسیعی بررسی نموده اند و در این زمینه اظهارنظرهای کافی و رسایی دارند، که می­تواند در هنگام بسته شدن راه­های حل مسایل فقهی در این خصوص راهگشا بوده و ادامه­ی روند کار و فعالیت مسلمین را در عرصه­ی اقتصادی تسهیل سازد. ولی فقهای شافعی چندان مطالب کافی و کاملی که بتوان ابعاد موضوع را بصورت جامع بررسی نمود نداشته و در حد اختصار به مطلب اشاره نموده­اند.1-1-7- جنبه ی نو آوری    با توجه به اقتباس مقررات قانون جمهوری اسلامی ایران از فقه امامیه و لزوم بررسی مقررات و مبانی فقهی مربوط به بحث غرر و همچنین  با توجه به اصل 167 قانون اساسی که در صورت سکوت، اجمال  و فقدان نصوص قانونی، قضات محاکم باید با استناد به منابع معتبر اسلامی یا فتاوای معتبر مبتنی بر قواعد فقهی، حکم قضیه را  صادر نمایند، لذا ویژگی رساله­ی حاضر این است که با مطالعه­ی تطبیقی غرر را از نظر ماهیت و شمول مورد بررسی قرار می­دهد، بنابراین، کاری جدید و مفید به نظر می­رسد.1-1-8-روش تحقیق    این تحقیق یک تحقیق نظری است که از نوع توصیفی بوده و به صورت مقایسه­ای و تطبیقی با مطالعه و بررسی دقیق منابع معتبر و قوانین مربوطه در فقه امامیه و شافعیه صورت پذیرفته و بر پایه­ی مطالعات کتابخانه­ای و با استفاده از قرآن و روایات و کتب فقهی و استفاده از سایت­های آموزشی انجام گرفته است.1-1-9-دشواری­های تحقیق الف) عدم دسترسی کافی به کتابخانه­ی تخصصی- فقهی و منابع لازم.ب) عدم دسترسی به استاد راهنما و مشاور جهت استفاده­ی هر چه بهتر از نظرات آن­ها در نگارش پایان نامه .ج) مهم­ترین مشکل، فقدان منابع و نیز عدم ارایه­ی نظرات لازم از سوی فقهای شافعیه، که در نهایت سختی و رنج مجبور شدم تمام دانشکده­های فقه شافعی قم، سنندج و کلیه­ی دانشکده­های دانشگاه­های تهران را به همراه کتابخانه­های آن­ها جستجو نموده ولی متأسفانه فقهای شافعی در این زمینه اطلاعات کافی و لازمی ارایه ننموده­اند که از این بابت دچار دردسر شدم. 1-2-مفاهیم   1-2-1-مفهوم غررمفهوم غرر از دو جهت قابل بررسی است:اول: از نظر لغوی یعنی واضع لغت در هنگام وضع آن،  چه معنایی را آورده است.دوم: از نظر اصطلاح فقهی یعنی فقهای شیعه و شافعی از این واژه چه مراد کرده­اند.1-2-2-تعریف لغوی       غرر(به فتح اول و دوم) واژه‏ای است عربی و دارای معانی گوناگون؛ گزیده‏ای از آن معانی بدین قرار است(صفی­پور، 1218، ص 912) و (الزبیدی، 1306، ص 443) آن­را به معنی«خطر» آورده‏اند. در «اقرب الموارد» (شرتونی، 1365، ص 867) به معنای «در معرض هلاک افتادن» آمده است. بجنوردی می­گوید: آن‏چه پایان و عاقبتش نامعلوم باشد، آن را غرر نامند. در «مغرب» آمده است که غرر خطری باشد که وجود و عدمش مشکوک است. «اساس اللغه»، «مصباح»، «جمل» و «مجمع البحرین» نیز غرر را به «خطر» تفسیر و معنا کرده‏اند.     در برخی از فرهنگ‏های لغت فارسی، غرر به معنای «هلاکت» (دهخدا، 1325، ص 148؛ صفی­پور، 1218، ص 912)، «خطر» و «فریب خوردن» آمده است(معین،1345 ، ص 2400) در تهذیب اللغه ازهری غرر به معنای«خطر» آمده است و همین­طور شهید ثانی غرر را به معنای خطر آورده و آن­را با غرور به یک معنا بکار برده است(شهید ثانی، 1403، ص214) شیخ انصاری معنای «خطر» را برای این لفظ عنوان نموده است(شیخ انصاری، 1367،ص188). مذهب شافعی غرر را از مصدر «غراره» به معنای «خدیعه» و «غفلت» دانسته‏اند( ابوجیب، 1402، ص 272).   شهید اول در کتاب «قواعد»، غرر را چنین تعریف کرده است:غرر در لغت جهل در خصوص رسیدن شی به دست منتقل­الیه (شهید اول، 1308،ص 253).    از نگاه دیگری «غرر» به معنای خطر است و خطر به معنای مصدری؛ یعنی در معرض هلاکت بودن، و «تغریر»؛ یعنی شخصی را مغرور کردن(مراغه‏ای، 1297، ص 29).  «قاموس» در تعریف غرر آورده است:  و «عَرَّضَ للخطر» به معنای «در معرض خطر قرار گرفتن» تحت این عناوین بیان شده است(روحی البعلبکی، 1296، ص 797). محقق نراقی در مورد معنای لغوی غرر چنین آورده است: «غرر» اسم و از ریشه­ی تغریر است و تغریر یعنی در معرض هلاکت قرار دادن. غرر در معنای خطر است و غرر در شکل مصدری به معنای« مشرف بر از بین رفتن» است و «مخاطره» انجام دادن چیزی است که دارای خطر با احتمال بیش­تر یا احتمال مساوی از بین رفتن باشد. وی این معنی را براساس تصریح لغت شناسان، به عنوان معنای غرری دانسته است(نراقی ، 1245، ص31).تعداد صفحه :116قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09309714541 (فقط پیامک)        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  -- --

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید

1 پاسخ

بخش دیدگاه ها غیر فعال است.