دانلود پایان نامه ارشد: غرور در اخلاق؛ گزارش تحلیلی آراء فیلسوفان اسلامی و غربی

متن کامل پایان نامه با فرمت ورد

پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته الهیات، فقه و فلسفه 

دانشگاه قم

دانشکده الهیات و معارف اسلامی

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد رشته اخلاق-فلسفه اخلاق

  

عنوان:

غرور در اخلاق؛ گزارش تحلیلی آراء فیلسوفان اسلامی و غربی

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***

 

چکیده:

برخی ویژگی‌های اخلاقی وجود دارد که هم جنبه مثبت دارند و هم جنبه منفی. یکی از این ویژگی‌ها غرور است. غرور از نظر فیلسوفان اسلامی، اغلب به عنوان رذیلت اخلاقی و گناه دینی محسوب می‌شود. فیلسوفان اسلامی، معمولاً غرور را به معنای آرامش نفس به آنچه موافق هوی و هوس باشد بیان کرده‌اند، اما برخی از آن‌ها مانند ابن مسکویه غرور را در معنای مثبت «کبَر نفس» بیان کرده‌اند. فیلسوفان غربی نیز به تبع دیدگاه اخلاقی یا دینی خود، تعریفی مشابه از غرور منفی دارند و آن را به لحاظ اخلاقی قابل تقبیح دانسته و به لحاظ دینی، گناه تلقی می‌کنند. با این‌حال، از نظر آن‌ها غرور در معنای مثبت و به عنوان فضیلت نیز به‌کار رفته است. به عنوان مثال ارسطو در اخلاق نیکوماخوس غرور را «زینت فضائل» معرفی کرده است، بطوری‌که بدون آن، انسان هیچ انگیزه‌ای برای زندگی ارزشمند ندارد. بررسی معانی مختلف غرور با توجه به عملکردهای متنوع آن، تصمیم درباره‌ی حکم اخلاقی آن را تا حدی با دشواری مواجه می‌کند. ارزیابی اخلاقی غرور، به عنوان رذیلت یا فضیلتی مطلق و یا امری نسبی می‌تواند نتایج مهمی در حوزه‌های مختلف زندگی از جمله روابط اجتماعی، سیاسی، تعلیم و تربیت داشته باشد و تحلیل آن به عنوان رذیلتی اخلاقی یا عقلانی می‌تواند راه‌های متفاوتی را برای اصلاح نفس پیشنهاد کند. پژوهش حاضر، با عنوان «غرور در اخلاق؛ گزارش تحلیلی آراء فیلسوفان اسلامی و غربی» که با گردآوری، تحلیل و تلخیص آثار فیلسوفان اسلامی و غربی و به روش کتابخانه‌ای تنظیم شده است، در صدد است تا این موضوع را براساس آثار فیلسوفان مسلمان و غرب مورد بررسی قرار دهد و پس از مقایسه‌ی معنا و حکم اخلاقی آن و نقش شرایط تأثیرگذار در خوبی یا بدی این احساس و تفسیر آن بر اساس متون دینی، راهی برای شیوه‌ی صحیح زندگی در ارتباط با این مسئله بیاید.

کلمات کلیدی: غرور- اخلاق- فضیلت- رذیلت- فیلسوفان اسلامی- فیلسوفان غربی.

 

 

فهرست

عنوان                                                                              صفحه

فصل اول: کلیات… 1

1-1 مقدمه. 2

1-1-1 تعریف مسأله و سؤال‌های تحقیق.. 2

1-1-1-1 سؤالات اصلی.. 5

1-1-1-2 سؤالات فرعی.. 5

1-1-2 فرضیه‌های تحقیق.. 6

1-1-3 ضرورت انجام تحقیق.. 6

1-1-4 پیشینه تحقیق.. 7

1-1-5 روش تحقیق.. 7

1-2 مفهوم شناسی.. 8

1-2-1 تعریف لغوی غرور 8

1-2-2 تعریف اصطلاحی غرور 10

1-2-2-1 غرور منفی.. 10

1-2-2-2 غرور مثبت… 12

1-2-3 تعریف لغوی اخلاق.. 13

1-2-4 تعریف اصطلاحی اخلاق.. 14

1-3 اصطلاحات مربوط به غرور 16

1-3-1 واژه‌های مرتبط با غرور 16

1-3-1-1 تکبر. 16

1-3-1-2 عجب… 17

1-3-2 واژه‌های متضاد غرور 18

1-3-2-1 تواضع.. 18

1-3-2-2 ذلت و خواری نفس…. 19

1-3-3 تفاوت غرور با عجب و کبر. 19

1-3-4 تفاوت غرور با رجاء 20

1-4 تاریخچه مبحث غرور 21

1-4-1 فلسفه‌ غرب… 21

1-4-2 فلسفه‌ اسلامی.. 28

فصل دوم: غرور از نظر فیلسوفان اسلامی… 30

2-1 ریشه‌های مذهبی غرور در آراء فیلسوفان اسلامی.. 31

2-1-1 غرور در آیات… 31

2-1-1-1 تعریف غرور 32

2-1-1-2 ماهیت غرور 32

2-1-1-3 عوامل غرور 33

2-1-1-4 واژه‌های مترادف با غرور 34

2-1-1-5 انواع غرور در قرآن.. 40

2-1-2 غرور در روایات… 45

2-1-3 جایگاه تواضع در روایات… 53

2-1-4 حکم اخلاقی غرور 53

2-1-5 مصادیق غرور مثبت… 54

2-1-5-1 تکبر در برابر متکبر. 54

2-1-5-2 تکبر زن در مقابل مرد نامحرم. 55

2-2 غرور از نظر فیلسوفان.. 55

2-2-1 تعریف غرور 57

2-2-1-1 ابن مسکویه. 58

2-2-1-2 خواجه نصیر الدین طوسی.. 59

2-2-1-3 غزالی.. 59

2-2-1-4 فیض کاشانی.. 60

2-2-1-5 محمد مهدی نراقی.. 61

2-2-2 ماهیت غرور 61

2-2-2-1 غرور مثبت… 62

2-2-2-2 غرور منفی.. 62

2-2-3 حکم اخلاقی غرور 64

2-2-4 درجات غرور 65

2-2-4-1 غرور کافران.. 65

2-2-4-2 غرور عاصیان.. 69

2-2-5 اقسام غرور 72

2-2-5-1 اهل علم.. 72

2-2-5-2 زاهدان و عابدان.. 76

2-2-5-3 متصوّفان.. 78

2-2-5-4 توانگران.. 79

فصل سوم: غرور از نظر فیلسوفان غربی… 81

3-1 ریشه‌های مذهبی غرور در آراء فیلسوفان غربی.. 82

3-1-1 کبر و غرور در عهد جدید. 84

3-1-1-1 تعریف غرور 84

3-1-1-2 حکم غرور 86

3-1-2 عوامل کِبر و غرور در عهد جدید. 86

3-1-2-1 شیطان.. 86

3-1-2-2 اعتماد به عبادت خود. 87

3-1-2-3 اکتفا به خرد و حکمت انسانی خود. 88

3-1-3 جایگاه تواضع در عهد جدید. 88

3-1-4 کبر و غرور از نظر آبای کلیسا 89

3-1-5 آگوستین.. 91

3-1-5-1 تعریف غرور 91

3-1-5-2 جایگاه تواضع.. 91

3-1-6 آکویناس…. 93

3-1-6-1 تعریف غرور 93

3-1-6-2 ماهیت غرور 94

3-1-6-3 جایگاه تواضع.. 94

3-2 غرور از نظر فیلسوفان.. 94

3-2-1 افلاطون.. 96

3-2-1-1 تعریف غرور 96

3-2-1-2 دلایل غرور 96

3-2-1-3 عاقبت غرور 97

3-2-1-4 جایگاه تواضع.. 98

3-2-2 ارسطو. 99

3-2-2-1 تعریف غرور 99

3-2-2-2 ویژگی‌های فرد مغرور 100

3-2-2-3 تعریف انسان خودبین و بی‌همّت… 102

3-2-2-4 رابطه‌ غرور و افتخار 103

3-2-2-5 حکم غرور 105

3-2-2-6 عوامل ایجاد غرور 107

3-2-2-7 جایگاه تواضع.. 107

3-2-3 دیوید هیوم. 108

3-2-3-1 موضوع غرور 109

3-2-3-2 تعریف غرور 110

3-2-3-3 ماهیت غرور 110

3-2-3-4 حکم غرور 112

3-2-4 ریچارد تیلور 114

3-2-4-1 تعریف غرور 114

3-2-4-2 ماهیت غرور 116

3-2-4-3 تفاوت غرور با تکبر، خودبینی و خودخواهی.. 116

3-2-4-4 ویژگی‌های افراد مغرور 118

3-2-4-5 حکم اخلاقی غرور 119

فصل چهارم: مقایسه آراء فیلسوفان اسلامی و غربی… 121

4-1 تعریف غرور 122

4-1-1 غرور مثبت… 122

4-1-2 غرور منفی.. 122

4-2 ماهیت غرور 123

4-3 حکم غرور 125

4-3-1 غرور به عنوان فضیلت… 125

4-3-2 غرور به عنوان رذیلت… 125

نتیجه گیری… 127

فهرست منابع.. 130

الف. منابع فارسی.. 130

ب. منابع عربی.. 135

ج. منابع انگلیسی.. 136

 

فصل اول: کلیات

 

1-1 مقدمه

1-1-1 تعریف مسأله و سؤال‌های تحقیق

فیلسوفان اخلاق درباره‌ ویژگی‌های اخلاقی بسیار سخن گفته‌اند، و از آن‌ها به عنوان فضائل و رذائل تعبیر کرده‌اند. فضیلت، ویژگی مثبت منشی است که به رفتارهای صحیح می‌انجامد و در مقابل، رذیلت ویژگی منفی منشی است که فاعل را به کار خطا وا می‌دارد. اما در بین این ویژگی‌ها، ویژگی‌هایی نیز وجود دارد که هم به عنوان فضیلت تلقی می‌شوند و هم به عنوان رذیلت، از این‌جهت که این ویژگی‌ها هم دارای جنبه مثبت‌اند و هم جنبه‌ منفی. یکی از این ویژگی‌ها غرور است که در آثار فیلسوفان و تعابیر اجتماعی گاه به عنوان ویژگی مثبت، مورد تحسین قرار می‌گیرد، و گاه به عنوان ویژگی منفی مورد تقبیح.

نوشتار حاضر با عنوان «غرور در اخلاق؛ گزارش تحلیلی آراء فیلسوفان اسلامی و غربی» در سه فصل تنظیم شده که در فصل اول به کلیاتی درمورد موضوع، پرداخته شده است. در این فصل تعاریف و اصطلاحات مربوط به غرور و واژه‌های مرتبط با غرور مطرح شده و تاریخچه مبحث غرور در فلسفه اسلامی و غربی بیان شده است.

در فصل دوم نیز موضوع غرور از نظر فیلسوفان اسلامی مطرح شده است. با توجه به اینکه مباحث اخلاق اسلامی و بحث از فضائل و رذئل اخلاقی ارتباط مستقیم با آیات و روایت و مذهب دارد، لذا این فصل به دو بخش اخلاق دینی و اخلاق فلسفی تقسیم شده است، که در بخش اخلاق دینی مباحث مربوط به غرور در آیات و روایات بیان شده و در بخش اخلاق فلسفی نظرات فیلسوفان مسلمان مطرح شده است.

اما مراد از فیلسوفان مسلمان نیز، فیلسوفان و متفکرانی است که در حوزه اخلاق کار فلسفی کرده و در مورد غرور نظراتی ارائه کرده‌اند. در کتاب ماجد فخری رویکردهای اخلاق اسلامی بیان شده است. با توجه به اینکه این رویکردها کلامی، فلسفی، دینی و تلفیقی هستند، به لحاظ منطقی باید بحث محدود به رویکرد فلسفی می‌شد، اما از آن‌جا که بحث غرور در اخلاق اسلامی محدود به رویکرد فلسفی نیست، حتی رویکردهای دینی، تلفیقی و کلامی مباحث غرور را بیشتر مطرح کرده‌اند، بنابراین در این فصل از هر رویکرد نظریه یک فیلسوف یا متفکر بیان شده است.

به این دلیل که بحث ما در حوزه فلسفه اخلاق است، لذا مباحث مربوط به غرور را محدود به فیلسوفان اخلاق می‌کنیم؛ اولاً به این علت که به لحاظ تقدم، حق با کسانی است که در حوزه فلسفه اخلاق کار کرده‌اند، مانند ابن مسکویه، خواجه نصیرالدین طوسی، غزالی، فیض کاشانی و … که کتاب اخلاقی دارند. دلیل دوم این است که فیلسوفان اسلامی که رویکردهای مشائی و اشراقی و حکمت الهی دارند، این رویکردها تأثیر مستقیمی در بحث غرور نداشته و نظر خاصی نیز در مورد غرور نداشته‌اند. مثلاً فیلسوفانی همچون ملاصدرا و یا شیخ اشراق مباحث مربوط به غرور را به صورت مجزا مطرح نکرده‌اند.

در فصل سوم غرور از نظر فیلسوفان غربی مطرح شده است. در این فصل نیز با توجه به فصل دوم که مبحث غرور در دو بخش اخلاق دینی و اخلاق فلسفی مطرح شده، در بخش اخلاق دینی مباحث مربوط به غرور در عهد جدید و آبای کلیسا بیان شده است. در بخش اخلاق فلسفی نیز با توجه به نظراتی که در مورد غرور وجود دارد، برخی از فیلسوفان غربی مانند افلاطون غرور را به صورت کاملاً منفی و به عنوان رذیلت مطرح کرده‌اند، برخی دیگر نیز مانند ارسطو غرور را به عنوان فضیلت مطرح کرده‌اند، و برخی دیگر نیز غرور را به صورت نسبی مطرح کرده‌اند و در برخی موارد غرور را فضیلت و در برخی موارد غرور را رذیلت می‌دانند، مانند هیوم و تیلور.

برای تبیین فلسفی غرور از نظر فیلسوفان اسلامی در هر فصل ابتدا به تعریف غرور از نظر هر یک از این فیلسوفان پرداخته شده است. سپس ماهیت غرور بیان شده است، که آیا غرور رفتار بیرونی است و یا یک احساس درونی. در این بخش مشخص می‌کنیم که غرور  با کدام یک از قوای انسان در ارتباط است. با توجه به قوای نفس، که قوای نباتی، حیوانی و انسانی است، ما می‌خواهیم مشخص کنیم که غرور آیا جزء قوای حیوانی انسان است، که همان قوه غضبیه و شهویه است، و یا جزه قوای انسانی که همان قوه عاقله است. وقتی جایگاه غرور به لحاظ ماهیت مشخص شد، سپس حکم اخلاقی غرور را بیان می‌کنیم، که وظیفه انسان در هر یک از این موارد چیست. ما در اینجا به دنبال این نیستیم که بگوئیم آیا غرور مثبت است یا منفی، بلکه قصد داریم نظراتی که در این مورد وجود دارد را بررسی کنیم، همچنین به دنبال راه‌های درمان غرور منفی نیز نیستیم، چرا که بحث وارد مسائل تربیتی می‌شود که خارج از حوزه این پایان نامه است.

در میان متفکران دینی و غیر دینی، در این مورد که آیا غرور یک رذیلت اخلاقی و گناه دینی است، و یا فضیلت اخلاقی اختلاف نظر وجود دارد. بعضی آن را مطلقاً سزاوار سرزنش دانسته و به عنوان یک رذیلت اخلاقی یا گناهی دینی تلقی می‌کنند، اما برخی دیگر آن را امری ستودنی دانسته و برای شخصیت انسان لازم و ضروری می‌دانند.

در ادبیات دینی اسلامی، غرور معمولاً به ‌معنای کبر و خودپسندی در نظر گرفته شده و آیات و روایات اسلامی نیز آن را تقبیح می‌کند. در قرآن، غرور به عنوان نخستین گناه که توسط شیطان صورت گرفته است، معرفی می‌شود. از نظر قرآن، غرور شیطان مانع از سجده‌ او در برابر انسان و اطاعت امر الهی گردید. اکثر فیلسوفان و متفکران اسلامی نیز تحت تأثیر آموزه‌های اسلامی خود، غرور را به عنوان رذیلتی اخلاقی در نظر گرفته و آن را این‌گونه تعریف می‌کنند: «غرور عبارت است از مطمئن شدن به آنچه موافق هوى و هوس باشد، و طبع آدمى به سبب شبهه و خدعه‌ی شیطان به آن میل کند. پس هر کس معتقد باشد که در دنیا و آخرت بر راه خیر است و این پندار از روى شبهه نادرست باشد او مغرور و فریفته است.»[1]

متفکران مسیحی و فیلسوفان غربی نیز در تعریف غرور به عنوان رذیلتی دینی و یا فضیلتی اخلاقی اختلاف نظر دارند. غرور در مسیحیت، به عنوان یکی از هفت گناه کبیره در نظر گرفته شده که انسان را از خداوند دور کرده و مانع از خیر و رحمت الهی می‌گردد. همان‌گونه که در کتاب آسمانی آمده است: «خدا به شخص فروتن قوت می‌بخشد، اما با شخص متکبر و مغرور مخالفت می‌کند.»[2]

متفکران دینی و آبای کلیسا در غرب، غرور را به عنوان نخستین گناه و رذیلتی اساسی در نظر می‌گیرند، اما فیلسوفان غربی، در تعریف غرور به عنوان فضیلت یا رذیلت اخلاقی نظرات متنوعی دارند، برخی از آن‌ها مانند ارسطو، نه تنها غرور را تقبیح نمی‌کنند بلکه آن را به عنوان «زینت فضائل» در نظر می‌گیرند. ارسطو در کتاب اخلاق نیکوماخوس غرور را «بزرگ‌منشی» تعریف کرده، که حدوسط بین دو رذیلت بی‌همتی و تواضع بیجاست. از نظر ارسطو یکی از ویژگی‌های فرد فضیلت‌مند این است که فضایل خود را به دیگران نشان دهد و این همان غرور مناسب است. در مقابل، گروهی دیگر غرور را تنها به عنوان رذیلت در نظر می‌گرفتند، و برخی دیگر نیز موضوع غرور را به صورت نسبی بیان می‌کردند.

[1] . مهدی نراقی، جامع السعادات، بیروت: منشورات الفجر، 2008م، ج3، ص471.

[2] . یعقوب، 4: 6.

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)

ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود است

تعداد صفحه : 149

قیمت : 14000 تومان

 

 

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود به شما نشان داده می شود

و به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09199970560        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید