دانلود پایان نامه ارشد : مقایسه‌ی محتوایی و ساختاری اشعار حافظ شیرازی و مأذون، شاعر دو زبانه

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی

گرایش : زبان و ادبیات فارسی

عنوان : مقایسه‌ی محتوایی و ساختاری اشعار حافظ شیرازی و مأذون، شاعر دو زبانه

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد یاسوج

 دانشکده ادبیات و علوم انسانی،گروه زبان و ادبیات فارسی

پایان‌نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی «M.A»

گرایش: زبان و ادبیات فارسی

عنوان:

مقایسه‌ی محتوایی و ساختاری اشعار حافظ شیرازی و مأذون، شاعر دو زبانه

(پارسی و ترکی سرا)

استاد راهنما:

دکتر محمدحسین نیکدار اصل

استاد مشاور:

دکتر مهدی فاموری

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

مقدمه  2

فصل اول: کلیات

1- کلیات.. 4

1-1- اهداف تحقیق   4

1-2- بیان مسأله ی تحقیق   4

1-3- پیشینه ی تحقیق   5

1-4- روش تحقیق   7

فصل دوّم: نگاهی کوتاه به تاریخچه ی ادبیات تطبیقی

2-1- ادبیات تطبیقی، تعریف، اهمیّت و حوزه های آن  9

فصل سوم:بررسی احوال و افکار (زندگینامه) حافظ شیرازی و مأذون (شاعر دو زبانهی ایل قشقایی)

3-1- حافظ   12

3-1-1- نام، تخلص و القاب حافظ   13

3-1-1-1- سخنی درباره ی تخلّص شاعر  13

3-1-2- ولادت و زادگاه حافظ   15

3-1-3- نسب و خاندان حافظ   15

3-1-4- ازدواج، همسر و فرزندان حافظ   17

3-1-5- اوضاع اجتماعی- سیاسی عصر حافظ   18

3-1-5-1- حاکمین زمان حافظ و ممدوحین شاعر  21

3-1-6- سخنی در باره ی دیوان حافظ   23

3-1-7- وفات و مدفن حافظ   24

3-2- مأذون  24

3-2-1- نگاهی کوتاه به تاریخچه ی ایل قشقایی (خاستگاه مأذون) 25

3-2-2- معرفی زبان ترکی (زبان مردم ایل قشقایی) 26

3-2-2-1- کاربرد ریشه ها و پسوندها در زبان ترکی   27

3-2-2-2- توضیحی راجع به انواع پسوند در زبان ترکی   29

3-2-3- شعر و شاعری در ایل قشقایی و اولّین شاعر برجسته ی آن  31

3-2-4- نام، تاریخ ولادت، نسب و خاندان مأذون  32

3-2-5- سخنی درباهی تخلّص شاعر  34

3-2-5-1- گزارشی از جایگاه تخلّص در سروده های مأذون  35

3-2-5-1-1- تخلّص در سروده های ترکی   35

3-2-5-1-1-1- تخلّص در قوشمه ها 35

3-2-5-1-1-2-  تخلّص در گرایلیها: 38

3-2-5-1-1-3- تخلّص در شاختاییها: 38

3-2-5-1-2- تخلّص در سروده های فارسی و فارسی آمیخته با ترکی   39

3-2-5-1-2-3-  تخلص در غزلهای فارسی مأذون  40

3-2-5-1-2-3- تخلص در قصیده: 41

3-2-5-1-3- تخلّص در سروده های لری: 41

3-2-6- ازدواج، همسر و فرزندان مأذون  42

3-2-7- اوضاع اجتماعی و سیاسی عصر مأذون  44

3-2-7-1- اوضاع سیاسی جامعه‌ی فارس (محلّ زندگی شاعر) 44

3-2-8- مقام دیوانی، حاکمان زمان شاعر و ممدوحین وی   46

3-2-9- آثار برجای مانده از مأذون  47

3-2-10- وفات و مدفن مأذون  47

3-3-  مقایسهای کوتاه از زندگی حافظ و مأذون  48

3-4- پیوستهای فصل سوم  49

فصل چهارم:تحلیل و بررسی ساختاری (زبانی، سبکی و بلاغی)

4-1- قالبهای شعری به کار رفته در دیوان حافظ شیرازی   55

4-1-1- غزل: 55

4-1-2- رباعی: 55

4-1-3- قطعه: 56

4-1-4- قصیده: 57

4-1-5- مثنوی: 58

4-1-6- ترجیعبند: 58

4-1-7- ترکیب بند: 59

4-2- قالبهای شعری به کار رفته در دیوان مأذون  61

4-2-1- قالبهای سرودههای ترکی مأذون  61

4-2-1-1- قوشمه: 61

4-2-1-2- گرایلی: 62

4-2-1-3- شاختایی: 63

4-2-2- قالبهای سروده‌های فارسی مأذون  63

4-2-2-1- قصیده 63

4-2-2-2- غزل  63

4-2-2-3- مثنوی   65

4-2-2-4- مسمّط   66

4-2-2-5- ترکیب بند  66

4-2-2-6- قطعه  66

4-2-2-7- سبک و قالب نیمایی ‍]بحر طویل] 67

4-2-3- قالب سروده‌های لری مأذون  68

4-3- نتیجه ای کوتاه از بحث قالبهای شعری به کار رفته در دیوان حافظ و مأذون  70

4-4- سبک ادبی   71

4-4-1- سبک ادبی سروده‌های قرون هفتم و هشتم (دوران شاعری حافظ) 71

4-4-2- بازگشت ادبی، سبک شعری دورهی مأذون  72

4-4-3- سبک شخصی حافظ   75

4-4-3-1- ساختاری متضاد و متناقض نما 75

4-4-3-2- ایهام، دیگر خصیصه ی اصلی سبک حافظ   78

4-4-3-2-1- نمونه هایی از ایهام در شعرحافظ   79

4-4-3-3- تشبیهات مضمر (غیرمستقیم ) و عالی   81

4-4-3-4- طنز زبان حافظ   82

4-4-4- سبک شخصی مأذون  84

4-4-4-1- استفاده ی بیشمار از آرایه ی تضاد  84

4-4-4-2- استفاده از واژههای غیر ترکی در سروده های ترکی   86

4-4-4-2-1- برخی واژه های عربی   87

4-4-4-2-2- برخی واژههای فارسی   88

4-4-4-3-  بیپروایی در کلام و تعصب افراطی بر روی ترکها و زبان ترکی   93

4-4-4-4- ذکر بیپرده ی ملزومات عشق زمینی   95

4-4-5- واژگان کلیدی در دیوان حافظ و مأذون  96

4-4-5-1- رند، واژهای کلیدی در دیوان حافظ   96

4-4-5-2- واژه ی کلیدی دیوان مأذون (دل و معادلهای ترکی آن) 100

4-4-5-2-1- نمونه هایی از کاربرد معادلهای ترکی دل در سروده‌های مأذون  100

4-4-6- جدول فراوانی برخی واژههای کلیدی مشترک در دیوان حافظ و مأذون  103

4-4-7- جدول واژگان پرتکرار در دیوان حافظ (بر اساس نسخه ی علامه ی قزوینی به شرح و ترزیح خلیل خطیب رهبر) 103

4-4-8- واژگان پرتکرار در سروده های ترکی مأذون (بر اساس مجموعه ی قشقایی شعری) 104

4-4-9- جلوه های بیان در دیوان حافظ و مأذون  105

4-4-9-1- مجاز و انواع آن در سروده های حافظ و مأذون  105

4-4-9-1-1- علاقه ی کلیّت و جزئیت   105

4-4-9-1-2- علاقه ی حال و محل یا ظرف و مظروف: 106

4-4-9-1-3- علاقه سببیت یا علّت و معلولی   107

4-4-9-1-4- علاقه ی عموم و خصوص: 108

4-4-9-1-5- علاقه ی ماکان و مایکون  109

4-4-9-1-6- علاقه ی جنس: 110

4-4-9-1-7- علاقه ی تضاد: 110

4-4-9-1-8- علاقه ی قوم وخویشی: 111

4-4-9-2- تشبیه و انواع آن در سروده های حافظ و مأذون  111

4-4-9-2-1- تشبیه مرسل: 112

4-4-9-2-2- تشبیه مجمل: 112

4-4-9-2-3- تشبیه بلیغ: 113

4-4-9-2-4- تشبیه مضمر: 114

4-4-9-2-5- تشبیه تفضیل: 114

4-4-9-2-6-  تشبیه ملفوف: 115

4-4-9-2-7- تشبیه جمع: 115

4-4-9-3- استعاره و انواع آن در سروده های حافظ و مأذون  116

4-4-9-3-1- استعاره ی مصرّحه: 116

4-4-9-3-2- استعاره ی مکنیه تخییلیه: 118

4-4-9-4- کنایه و انواع آن به لحاظ مکنی ٌ عنه در سروده های حافظ و مأذون  118

4-4-9-4-1- کنایه از موصوف ( اسم) 119

4-4-9-4-2- کنایه از صفت   119

4-4-9-4-3-  کنایه از فعل (مصدر) 120

4-4-9-4-4- تعریض: 120

4-4-10- جلوه هایی از بدیع معنوی در سروده های حافظ و مأذون  121

4-4-10-1- مراعات النظیر (تناسب، مؤاخات، توفیق، تلفیق و ائتلاف): 121

4-4-10-2- تضاد (مطابقه، طباق، تطبیق، تکافو) 121

4-4-10-3- تلمیح: 122

4-4-10-4- پارادوکس: 122

4-4-10-5- مبالغه، اغراق و غلو: 123

4-4-10-6- ارسال المثل یا تمثیل: 123

4-4-10-7- لفّ و نشر: 124

4-4-10-8- تنسیق الصفات: 124

4-4-10-9- التفات: 125

4-4-10-10- روش ایهام  125

4-4-10-11- ایهام تناسب: 126

4-4-10-12- حسن تعلیل: 126

4-4-10-13- سؤال و جواب: 127

4-4-11- کاربرد موسیقی در سروده های حافظ و مأذون  127

4-4-11-1- اصطلاحات موسیقایی در سروده های حافظ و مأذون  128

4-4-11-2- موسیقی بیرونی ( وزن) در سروده های حافظ و مأذون  130

4-4-11-2-1- اوزان عروضی مشترک در سروده های حافظ و مأذون  133

4-4-11-2-1-1- فاعلاتن فاعلاتن فاعلات (رمل مسدس مقصور) 133

4-4-11-2-1-2- مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف) 134

4-4-11-2-1-3- مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم) 134

4-4-11-2-1-4- مفعول مفاعیل مفاعیل مفاعیل (هزج مثمن اخرب مکفوف مقصور) 134

4-4-11-2-1-5- فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلات (رمل مثمن مخبون مقصور) 135

4-4-11-2-1-6- مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن  (مضارع مثمن اخرب) 135

4-4-11-3- موسیقی کناری (قافیه و ردیف) در سروده های حافظ و مأذون  136

4-4-11-4- موسیقی درونی (بدیع لفظی) در سروده های حافظ و مأذون  139

4-4-11-4-1- روش تسجیح: 139

4-4-11-4-1-1- ترصیع: 139

4-4-11-4-1-2- موازنه یا مماثله: 139

4-4-11-4-1-3- تضمین المزدوج یا اعنات القرینه: 140

4-4-11-4-2-روش تجنیس: 140

4-4-11-4-2-1- جناس تام: 140

4-4-11-4-2-2- جناس مضارع و لاحق: 141

4-4-11-4-2-3- جناس خط یا تصحیف   141

4-4-11-4-2-4- جناس مطرّف یا مزید  141

4-4-11-4-2-5- جناس اشتقاق (جناس کلمات هم خانواده یا جناس ریشه) 142

4-4-11-4-3- روش تکرار 143

4-4-11-4-3-1- تکرار واک یا واج آرایی که بر دو نوع است   143

4-4-11-4-3-2- تکرار واژه در کلام که انواعی دارد  144

فصل پنجم:تحلیل و مقایسه ی محتوایی سروده های حافظ و مأذون

5-1- مضامین سروده های حافظ و مأذون  146

5-1-1- محتوای تعلیمی   147

5-1-1-1- راز دوست را نزد غیر نگفتن   147

5-1-1-2- تأسّف بر عمر گذشته  147

5-1-1-3- همه چیز با سعی ممکن نمیشود! 147

5-5-1-4- دوری گزیدن از هم نشینی با ناجنس    148

5-1-1-5- خواب آلودگی بخت   148

5-1-1-6- تأثیر افلاک بر سرنوشت   148

5-1-1-7- بیهوده گذشتن عمر با خیالهای باطل   149

5-1-1-8- جاودانگی جهان و عمر کوتاه انسان  149

5-1-1-9- در پناه خدا بودن از چشم بد  149

5-1-1-10- حقّ نمک را نگه داشتن   150

5-1-1-11- دعوت به نیکویی   150

5-1-1-12- در بی وفایی دنیا 150

5-1-1-13- گله و شکایت از فلک در نشناختن قدر دانایان و ارج نهادن به نادانان  151

5-1-1-14- ناخشنود نشدن از ناملایمات روزگار و صبر بر آنها 151

5-1-1-15- در پوچی جهان  152

5-1-1-16- دوری از تفرقه و دعوت به اتّحاد  152

5-1-1-17- توصیه به جوانان برای عمل به پند پیران  152

5-1-1-18- تسلیم قضا و قدر الهی بودن  153

5-1-1-19- عیش و خوشگذرانی   153

5-1-2- محتوای دینی   154

5-1-2-1- آیات و احادیث مشترک در سروده های حافظ و مأذون  154

5-1-2-1-1- اشاره به آیه ی 16 از سوره «ق»: 154

5-1-2-1-2- اشاره به آیه ی 102 از سوره ی بقره: 154

5-1-2-1-3- اشاره به آیه ی 76 از سوره ی قصص: 155

5-1-2-1-4- اشاره به آیه ی 51از سوره ی قلم: 155

5-1-2-1-5-  اشاره به آیه ی 18 سوره ی انسان (دهر): 155

5-1-2-1-6- اشاره به آیه ی 143 از سوره ی اعراف: 156

5-1-2-1-7- اشاره به آیه ی 93 سوره ی یوسف: 156

5-1-2-1-8- اشاره به آیات 108 و 107 از سورهی اعراف: 156

5-1-2-1-9- اشاره به آیه ی 60 از سوره ی توبه: 157

5-1-2-1-10- اشاره به آیه ی 23 سوره ی یوسف: 157

5-1-2-1-11- اشاره به آیه ی172 سوره ی اعراف: 158

5-1-2-1-12- اشاره به آیه ی 188 سوره ی اعراف: 158

5-1-2-1-13- اشاره به آیه ی 78 سوره ی نساء: 159

5-1-2-1-14- اشاره به آیه ی22 سوره ی اعراف: 159

5-1-2-1-16- هر دو اشاره به آیه ی 25 سوره ی نساء: 160

5-1-2-1-17- اشاره به آیه ی 12 سوره ی مؤمن: 160

5-1-2-1-18- اشاره به آیه ی 78 سوره ی «یس»: 161

5-1-2-1-19- اشاره به آیه ی 49 سوره حجر: 161

5-1-2-1-20- اشاره به یکی از فرمایشات حضرت علی (ع): 161

5-1-2-1-21- اشاره به کلام امام جعفر صادق (ع) که فرموده اند: 162

5-1-2-1-22- اشاره به حدیث: «لا صَلواه اِلّا بِحُضورِ القَلب: نماز درست نمیشود مگر با حضور قلب.»  162

5-1-2-1-24- اشاره به حدیث معروف رسول اکرم (ص): 163

5-1-2-2- برخی آیات و احادیث موجود در غزلیات حافظ شیرازی   163

5-1-2-2-1- اشاره به آیه ی 10 سوره ی صافات: 163

5-1-2-2-2- اشاره به آیات 29 و 30 سوره‌ی قصص: 163

5-1-2-2-3- اشاره به آیه ی 14 سوره ی  مبارکهی نجم: 164

5-1-2-2-4- اشاره به آیه ی 15 سوره ی مبارکهی نجم: 164

5-1-2-2-5- اشاره به آیه ی 110 سوره ی مبارکهی مائده: 165

5-1-2-2-6- اشاره به آیه ی 99 سوره ی مبارکهی مائده: 165

5-1-2-2-7- اشاره به آیه ی 8 سوره ی مبارکه بیّنه: 165

5-1-2-2-8- اشاره به آیه ی 18 سوره ی مبارکهی فاطر: 166

5-1-2-2-9- اشاره به آیه ی 19سوره ی مبارکهی یوسف: 166

5-1-2-2-10- اشاره به آیه ی 10 سوره ی مبارکهی یوسف: 166

5-1-2-2-11- اشاره به آیه ی 7 سوره ی مبارکهی نمل: 166

5-1-2-2-12- اشاره به آیات 19و 18و 17سوره ی مبارکه نمل که بخشی از داستان حضرت سلیمان میباشد: 167

5-1-2-2-13- اشاره به آیه ی 22 سوره‌ی مبارکه ی نمل: 167

5-1-2-2-14- اشاره به آیات 85 تا 88 سوره‌ی مبارکه ی طه: 167

5-1-2-2-15- اشاره به مضمون آیات 123 تا 120 سوره‌ی مبارکه ی طه: 168

5-1-2-2-16- اشاره به آیه‌ی 44 سوره‌ی مبارکه ی بقره: 169

5-1-2-2-17- اشاره به سخن پیامبر اکرم (ص) درباره ی اویس قرنی: 169

5-1-2-2-18- اشاره به حدیث: « البلاءُ لِلولاءِ: لازمه ی دوستی بلاکشی است.»  169

5-1-2-2-19- اشاره به حدیث: «اَنَا عِندَالمنکسره قلوبهم: 169

5-1-2-2-20- اشاره به حدیث: «نَجَا المخفون و هَلَکَ المثقلون: 170

5-1-2-2-22- تلمیح به سخن امیرالمؤمنین علی (ع): «اللهم زِدنی فیک تحیراً 170

5-1-2-3- برخی از آیات و احادیث موجود در سروده‌های مأذون  170

5-1-3- محتوای غنایی (عشق از نگاه حافظ و مأذون) 172

5-1-3-1- برتری عشق بر عقل: 175

5-1-3-2- جاودانگی عشق   176

5-1-3-3- ازلی بودن عشق   176

5-1-3-4- دردانگی عشق   177

5-1-3-5- غربت گزیدن به خاطر دوست   177

5-1-3-6- ترک و خال هندو 177

5-1-3-7- توصیف زلف (یکی از اجزای عشق زمینی) 178

5-1-3-8- توصیف لب معشوق و برتری دادن آن بر قند و نبات   178

5-1-3-9- لب معشوق مساوی با آب زندگانی   179

5-1-3-10- خوش بودن بوس و کنار با معشوق  179

5-1-3-11- خاطر خوش با خیال معشوق داشتن   179

5-1-3-12- ایثار همه چیز در راه معشوق  180

5-1-3-13- مرگ و زندگی عاشق در دست معشوق  180

5-1-3-14- دست برنداشتن از معشوق حتی در صورت از دست دادن سر  180

5-1-3-15- فدا نمودن جان در برابر یک بوسه‌ی معشوق  181

5-1-3-16- معشوق مسیح دم، قاتل عاشق است   181

5-1-3-17- بیارزش بودن جان در برابر معشوق  181

5-1-3-18- معشوق، غارت گر قرار و هوش عاشق   182

5-1-3-19- فراموش نشدن یاد معشوق  182

5-1-3-20- معشوق، طبیب و مرهم نهنده ی دل مجروح عاشق   182

5-1-3-21- برتری یک تار موی معشوق بر عالم  183

5-1-3-22- دست از دامان معشوق نکشیدن تا لحظه ی مرگ   183

5-1-3-23- بیدرمان بودن درد عشق   183

5-1-3-24- شناخته نشدن درد عشق به وسیله ی طبیبان  184

5-1-4- اصطلاحات نجومی مشترک در دیوان حافظ و مأذون  184

5-1-4-1- قرآن  184

5-1-4-2- جوزا 184

5-1-4-3- برج، یکی از دوازده بخش فلک    185

5-1-4-4- دور قمر  185

5-1-4-5-  منجّم (ستاره شناس) 185

5-1-4-6- زهره (ناهید) 186

5-1-4-7- زحل   186

5-1-4-8- مریخ  186

5-1-4-9- شیر فلک    187

5-1-4-10- دبیر فلک    187

5-1-5- تجلّی اسطوره در سروده‌های حافظ و  مأذون  187

5-1-5-1- اسطورههای تاریخی- حماسی   188

5-1-5-1-1- رستم: 188

5-1-5-1-2- جمشید یا جم: 189

5-1-5-1-3- فریدون: 190

5-1-5-1-4- کیخسرو: 190

5-1-5-1-5- سیاوش: 190

5-1-5-2- اساطیر غنایی   191

5-1-5-2-1- لیلی و مجنون  191

5-1-5-2-2- فرهاد و شیرین   192

5-1-5-2-3- یوسف و زلیخا 192

5-1-5-3- اساطیر دینی، مذهبی و عرفانی   193

5-1-5-3-1- حضرت عیسی مسیح (ع) 194

5-1-5-3-2- اسکندر 195

5-1-5-3-3- حضرت آدم (ع) 195

5-1-5-3-4- حلاج (منصوربن حلاج) 196

5-1-5-3-5- شیخ صنعان  196

5-1-5-3-6- حضرت سلیمان  196

5-1-5-3-7- خضر پیامبر  197

5-1-5-3-8- حضرت موسی(ع) 197

فصل ششم:نتیجه گیری، پیشنهادها، فهرست منابع و جدول آوانگاری

6-1- نتایج حاصل از بحث   199

6-2- پیشنهادها 201

6-3- فهرست منابع و مآخذ  202

چکیده 

دیوان غزلیّات حافظ شیرازی از جمله کتاب هایی است که به خاطر داشتن بار معنایی فراوان ، اثری ماندگار در تاریخ ادب و فرهنگ ایران و ایرانی به شمار می رود و میراثی باارزش است که در اعتلای فرهنگ قومی و ملّی سرزمین مان نقشی به سزا ایفا نموده و حتّی در مواقعی سبب آشنایی اقوام و ملل دیگر با سرزمین ایران و داشته ها و باورهای فرهنگی اش گردیده است . این اثر که بارها مورد واکاوی ساختاری و محتوایی محققین قرار گرفته از جنبه های مختلفی قابل بررسی ، مقایسه و موازنه با آثار منظوم دیگر می باشد . به همین جهت  رساله ی پیش رو  با عنوان ” مقایسه ی ساختاری و محتوایی اشعار حافظ شیرازی و مأذون ( شاعر دو زبانه ی ترکی و پارسی سرا ) ” ، در شش فصل تدوین و تنظیم گردیده است که در فصل اوّل( کلیّات ) مانند همه ی پایان نامه ها به اهداف تحقیق ، بیان مسأله، پیشینه و روش تحقیق پرداخته ایم. در فصل دوّم تاریخچه ای کوتاه از ادبیات تطبیقی، تعریف و اهمیت آن آمده است . فصل سوّم مربوط به احوال و زندگی نامه ی دو شاعر می باشد که در اثنای آن به مواردی همچون : نام، تاریخ ولادت، نسب و خاندان ، اوضاع اجتماعی – سیاسی عصر آن دو، آثار بر جای مانده و وفات و مدفن آن ها اشاره نموده ایم و در پایان مقایسه ای کوتاه از زندگی هر دو ارایه داده ایم . در فصل چهارم نیز مقایسه ی ساختاری میان سروده های حافظ و مأذون را با تکیه بر مواردی همچون : قالب های شعری ، سبک دوره و شخصی ، واژه های کلیدی در دیوان دو شاعر ، بیان و بدیع در سروده های دو شاعر و کاربرد موسیقی و انواع آن ، انجام داده ایم .در فصل پنجم که مقایسه­ی محتوایی سروده‌های دو شاعر است، محتوای تعلیمی، دینی، غنایی، اصطلاحات و باورهای نجومی و تجلّی اسطوره که به سه دسته­ی اساطیر تاریخی- حماسی، غنایی و دینی- مذهبی تقسیم شده­اند، در سروده‌های دو شاعر مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته­اند و نمونه­های مشترکی از دیوان دو شاعر در موارد یاد شده از طریق شواهد شعری ذکر گردیده­اند. فصل ششم و آخر این پایان نامه نیز مانند همه­ی پایان نامه ­ها شامل بخش­های نتیجه­گیری، پیشنهادها و فهرست منابع می­باشد و از آن جا که بیشتر سروده‌های مأذون که در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته، به زبان ترکی بوده و آوانویسی آن­ها در متن صورت گرفته، جدولی با عنوان جدول آوانگاری حروف و واژه­های ترکی در پایان این پژوهش، قرار داده شده است.

واژگان کلیدی: حافظ، ساختار، سروده، مأذون، محتوا، مقایسه.

 مقدمه

تحقیق و تحلیل آثار­گران سنگ ادبی که یا به طور شفاهی در گنجینه­ی ذهن و زبان مردم ادب دوست و ادب­پرور سرزمین آریایی ثبت و ضبط گردیده و یا به صورت مکتوب در خانه­ها و کتاب خانه­های این مرز و بوم نگهداری می­شود، همواره از ارزشی فراوان برخوردار بوده و هست. یکی از این گنجینه­های منظوم، دیوان پربار شاعر پرآوازه­ی شیرازی، حافظ است که حقّی سترگ بر گردن ادبیات به ویژه شاعران زمان خویش و عصر پس از خود دارد. کلام شیوا و دلپذیر وی آن گاه که با صناعات زیبای ادبی آمیخته گردیده، روحی آسمانی در کالبد واژگان زمینی دمیده و هر شنونده­ی صاحب ذوقی را به وجد می­آورد. او که سراینده و پدید آورنده­ی غزل عاشقانه- عارفانه است، آن چنان محبوبیّت و شهرتی دارد که شاعران فراوانی را به تقلید از سخن لطیف و سلیس خویش، وا داشته است و بی­گمان یکی از مهم­ترین و برجسته­ترین ویژگی­های منحصر به فرد شعر حافظ این است که سبک وی در غزل، بیشترین تأثیر را در شعر شاعران پس از خود نهاده و از این جهت با هیچ یک از دیگر شاعران پارسی­گوی قابل مقایسه نیست، به طوری که در شعر شاعران قرن نهم تا شعر شاعران معاصر، کم و بیش نشانه­ای از سبک غزل­های وی به چشم می­خورد. شایان توجه است که شاعران، پیروی از سخن سرایی حافظ را نه تنها عیب و نقص نمی­شمرند بلکه بسیارند شاعرانی که به تقلید و شبیه­سازی سخن خود با حافظ افتخار می­کنند.

یکی از این شاعران، مأذون قشقایی است که در جامعه­ای ایلی زندگی کرده امّا سروده‌های عاشقانه و ترانه­های دلپذیری را پیشکش مردمان ایل نموده که حتّی پس از گذشت سالیان دراز، در سینه­ی دوستداران زبان و فرهنگ ترکی محفوظ مانده و گاه گاه به مناسبت­های مختلف بر زبانشان جاری می­شود.

مأذون شاعری است ایلیاتی که در جای جای دیوانش از عشق و مرگ، خوبی و بدی، اجتماع و سیاست، طبیعت و بهار و … سخن رانده و در برخی مضامین مانند محتوای تعلیمی، غنایی، دینی و قرآنی، باورهای عامیانه، مدح و رثا و باورهای نجومی از سروده‌های حافظ بهره گرفته است.

اشعار این شاعر ترک زبان به عنوان یک میراث فرهنگی از اسلاف به اخلاف رسیده امّا غبار فراموشی بر چهره­ی لطیف سروده‌هایش نشسته و باعث گردیده در جامعه‌ی ادبی ایران ناشناس باقی ماند. بنابراین انجام پژوهش­هایی در زمینه­ی شناسایی و معرفی شاعران و ادیبانی همچون مأذون که آثاری به نظم و نثر از خود بر جای نهاده­اند، جهت اعتلای زبان و فرهنگ ترکی لازم و ضروری است.

1- کلیات

1-1- اهداف تحقیق

  1. آشنایی هر چه بیشتر دوستداران ادبیات با ویژگی­ها، مضامین و سبک­های شعری حافظ و مأذون(به ویژه مأذون).
  2. نشان دادن غنای شعر حافظ و مضامین روح پرور آن در اثرگذاری بر شعر شاعران غیر فارسی زبانی همچون مأذون.
  3. معرفی مأذون (شاعر محلّی سرا) به عنوان هنرمندی توانا به دوستداران شعر و ادب محلّی به ویژه ترکی.
  4. نشان دادن قابلیّت­های زبان ترکی در زمینه­ی سرایش اشعاری با مضامین والای اجتماعی، غنایی، دینی و…
  5. اثبات تأثیرپذیری مأذون از مضامین و مفاهیم سروده‌های حافظ از طریق ذکر همسانی­های موضوعی، زبانی، بلاغی و واژگانی در شعر آن دو.

1-2- بیان مسأله­ی تحقیق

در این پژوهش برآنیم تا با مقایسه­ی ساختاری و محتوایی اشعار حافظ و مأذون، شباهت­های موضوعی، لفظی و معنایی میان دو اثر بر جای مانده از این دو شاعر را تبیین نموده و این مسأله را که شعر حافظ تأثیری شگرف بر آثار شاعران پس از وی داشته به طوری که شاگردانی همچون مأذون حتّی با زبانی به جز فارسی، سالیانی دراز پس از مرگ خواجه با الهام از موضوعات و مفاهیم سروده‌های وی خواسته­اند قدم بر جای پایش نهند و مشق عشق نموده، اشعار آسمانی حافظ را رنگ زمینی زده و چون شهدی شیرین به خورد دوستداران عامی شعر و شاعری دهند.

پس نباید نام مقلّد صرف را بر چنین شاعرانی نهیم چرا که هرچند متأثرین کلام حافظ هیچ گاه هم شأن و پآیه‌ی وی در سرایش قرار نمی­گیرند امّا در مواقعی آن چنان کلام خواجه را آسان و روان بر سفره­ی دل مشتاقان خسته از تکلّف­های شاعرانه قرار داده­اند که نه تنها از ارج و ارزش هنری سروده‌های حافظ نکاسته­اند بلکه بر محبوبیّت و شهرت عالم­گیر او افزوده­اند.   

-3- پیشینه­ی تحقیق

مقایسه­ی میان فکر، شعر، شخصیت و جهان­بینی حافظ و برخی از دیگر شاعران مشهور پارسی­سرا و موازنه­ی بین هنر وی و هنر دیگر شاعران، موضوع پژوهش­های فراوانی قرار گرفته و هر کدام از پژوهشگران مذکور به فراخور حال و اندیشه­شان تأمّلی در سروده‌های وی از لحاظ ساختار و محتوا داشته­اند و از این رهگذر کتاب­ها و مقالات فراوانی در این مورد نگاشته شده که بر همه­ی آن­ها نمی­توان نام پژوهش علمی- ادبی نهاد و فقط تعداد معدودی از این نوشته­هاست که در خور توجه جویندگان علم است.

بهترین و مفصل­ترین کتاب در این زمینه “مکتب حافظ” اثر “منوچهر مرتضوی” است که در قسمت بررسی محتوایی سروده‌های حافظ به کلیاتی در خصوص تصوف و عرفان وی از قبیل: پیر، عشق و مسایلی همچون اشعری مذهب بودن حافظ پرداخته است و سپس تأثرات محتوایی وی از دیگر شاعران، ایمان و اعتقاد الهامی حافظ، اخلاق وی و شباهت­ها و تفاوت­های محتوایی اشعار وی با آثار خیام و… را مورد بحث و بررسی قرار داده است. در این کتاب و در بخش ساختاری سروده‌های حافظ، نگاه نویسنده معطوف است به کنکاش در مورد اصطلاحات و رموز خاص حافظ، واژه­های ویژه­ی دیوان وی که ابعاد گسترده­ی ایهامی پیدا می­کند، همچنین لحن انتقادی، استهزایی خواجه و مهم­ترین خصیصه­ی سبکی وی یعنی ایهام. در راستای بررسی واژ­های خاص موجود در دیوان او نیز به بحث در مورد واژه­های مقبول و مردود از نظر مردم پرداخته و اجمالاً درباره­ی همه­ی آن­ها سخن گفته است .

کتاب دیگری که به بررسی محتوا و ساختار اشعار حافظ شیرازی پرداخته “ذهن و زبان حافظ” از “بهاءالدین خرمشاهی” است که در ضمن بررسی ساختاری به مسأله­ی اعجاز حافظ در خصوص کاربرد ایهام های اعجاز­آمیز می­پردازد و کژتابی در دیوان حافظ را که نخستین بار و تنها جایی است که به آن اشاره شده، مورد مطالعه قرار می­دهد. همچنین به اسلوب هنری حافظ و تطبیق اسلوب آن با قرآن کریم و مقایسه­ی این دو اسلوب با هم در بخش بررسی ساختاری پرداخته می­شود. از لحاظ بررسی محتوایی نیز در این کتاب به مسأله­ی گناه، معاد و دیگر اندیشه­های حافظ اشاره شده و مباحثی روشنگرانه، به طور اجمال ارایه گردیده است.

کتاب دیگری نیز در زمینه­ی بررسی ساختار و محتوای اشعار حافظ توسط “کاووس حسن لی” به رشته­ی تحریر درآمده که در بعد محتوا و معنا، ابتدا اندیشه­ی حافظ از دو جنبه­ی عرفانی و اجتماعی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته و پس از آن به موضوعات دیگری از قبیل: پیر، رندی، عشق و… به صورت مختصر اشاره شده است، در بعد صورت یا ساختار نیز مسایلی از قبیل زیبا­شناسی حافظ، واژه­های خاص دیوان وی، تأثر هنری حافظ از شاعران پارسی­گوی همچون ناصر بخارایی، کمال­الدین اصفهانی، خواجو، سعدی و… را مورد تحلیل و بررسی قرار داده و به بحث درباره­ی تعداد سروده‌های حافظ و پیوند عمودی غزل­های وی پرداخته است.

در زمینه­ی مقایسه­ی اشعار وی با دیگران نیز آثاری به رشته­ی تحریر در آمده که از این میان می­توان به جدیدترین اثر به نام “مست و مستور” اشاره نمود که موضوع آن بررسی مقایسه­ای شعر و اندیشه­ی حافظ و مولاناست. در این کتاب از لحاظ مقایسه­ی محتوایی به جریان­های فکری مولانا و حافظ در آثارشان اشاره گردیده و تأثرات حافظ از مولانا که بیشتر مربوط به اندیشه­ی صوفیانه و نگرش رندانه می­شود، مورد بررسی قرار گرفته سپس به مباحثی همچون: جایگاه و مفاهیم انسان، خدا و عشق پرداخته شده است. از لحاظ مقایسه­ی ساختاری نیز به ساختار بیانی، زبان شاعرانه، موسیقی شعر و ارتباط معنایی عناصر اشاره شده و در همه­ی این زمینه­ها بین دو شاعر مقایسه به عمل آمده است.

در زمینه­ی مقایسه­ی اشعار حافظ با دیگر شاعران کتاب دیگری نیز وجود دارد به نام “دو یار زیرک و باده­ی کهن” که به مقایسه­ی محتوایی اشعار حافظ با مولانا پرداخته و در این حوزه دیدگاه­های آن دو را در مورد آداب و سنن ملی مردم ایران و فرهنگ بومی­شان مورد مقایسه قرار داده است.

همانطور که مشاهده می­شود مباحث یاد شده همگی در زمینه­ی مقایسه­ی اشعار حافظ با دیگر شاعران و بررسی ساختار و محتوای غزلیّات وی بوده اما مأذون و شعرهایش ناشناخته باقی مانده بود و تمامی اطلاعاتی که در مورد وی وجود داشت در حدّ معرفی اجمالی از زندگی این شاعر بود تا اینکه در سال 1379 مجموعه­ی گزیده اشعار وی با عنوان “سیری در بوستان قشقایی” (1) توسط “محمد نادری دره شوری” به چاپ رسید که علاوه بر شرح و توضیحات برخی ابیات ترکی به بعضی از موارد الهام و اقتباس وی از برخی شاعران پارسی­سرا همچون حافظ اشاره نموده بود که البته نمی­توان نام پژوهش علمی بر این اثر هر چند ارزشمند نهاد. بهترین و جدیدترین تحقیقی که درباره­ی مأذون، اشعار وی و برخی تأثیرپذیری­های وی از حافظ صورت گرفته، مربوط به پایان نامه ­ای است که در سال 1388 توسط “رضا ریحان پور” ارایه گردیده که تحقیقی علمی به شمار می­رود و در آن علاوه بر زندگی­نامه­ی شاعر به سبک ادبی دوران شاعری وی، قالب­های شعری دیوان وی، وزن، قافیه و ردیف، بیان و بدیع در سروده‌های وی پرداخته و در بخش تأثیرپذیری وی از حافظ، به تأثیرپذیری واژگانی (واژه­های مشترک به کار رفته در دیوان وی و حافظ) همچنین همسانی­های محتوایی در مفاهیمی همچون عشق، عرفان، جهان­بینی، آیات و احادیث پرداخته که پژوهش جامع و کاملی است و به عنوان منبع در این پایان نامه نیز مورد استفاده قرار گرفته است. البته  وی در زمینه­ی مقایسه­ای فقط به مقایسه­ی محتوایی سروده‌های دو شاعر پرداخته­اند و در باقی فصل­ها، تنها توضیحاتی راجع به مأذون و سروده‌هایش وی داشته­اند و مقایسه­ای ساختاری میان سروده‌های دو شاعر انجام نداده است.

نکته­ی پایانی: از آنجا که در مقایسه­ی بین سروده‌های حافظ و مأذون، مقایسه میان دو زبان مختلف صورت می­گیرد (ترکی و فارسی) با تعریف ادبیات تطبیقی سازگار است و کاری نو به شمار می­رود. 

تعداد صفحه :166

قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09199970560        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید

1 پاسخ

بخش دیدگاه ها غیر فعال است.