دانلود پایان نامه ارشد: نقد و بررسی مرجعیت اهل کتاب در بین صحابه در نقل روایات و تفسیر قرآن

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث

عنوان : نقد و بررسی مرجعیت اهل کتاب در بین صحابه در نقل روایات و تفسیر قرآن

دانشگاه قم

دانشکده الهیات و معارف اسلامی

پایان‌نامه دوره کارشناسی‌ارشد رشته علوم قرآن و حدیث

عنوان:

نقد و بررسی مرجعیت اهل کتاب در بین صحابه در نقل روایات و تفسیر قرآن

استاد راهنما:

دکتر سیده وحیده رحیمی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)فهرست مطالب:مقدمه................................................ 1فصل اول: کلیات1-1- بیان مسئله............................................... 71-2- ضرورت و اهمیت انجام تحقیق................................................ 91-3- سوالات تحقیق................................................ 91-3-1- سوال اصلی................................................ 91-3-2- سوالات فرعی................................................ 91-4- فرضیات................................................ 101-5- سابقه وپیشینه­ی تحقیق................................................ 101-6- اهداف وکاربردهای تحقیق................................................ 111-7- روش تحقیق................................................ 111-8- اصطلاحات................................................ 121-8-1- صحابه.............................................. 121-8-2- اهل کتاب................................................ 131-8-3- مرجعیت علمای اهل­کتاب............................................... 13فصل دوم2-1- بررسی دلایل موافقان مراجعه به اهل کتاب.............................. 172-1-1- نجم الدین طوفی................................................ 172-1-2-ابن­تیمیه............................................... 192-1-3- ابن­کثیر............................................... 202-1-4- ابن­حجر............................................... 242-1-5- ذهبی................................................ 262-1-5-1-مراجعه به علت تشابه مطالب برای تکمیل جزئیات......................... 262-1-5-2-عدم حضور پیامبرp، عامل مراجعه­ی صحابه به اهل­کتاب.................. 292-1-5-3- بی اهمیتی حجم یا محتوای مراجعات صحابه به اهل­کتاب................. 302-1-5-4- اخذ مطالب موافق با عقاید اسلامی از اهل کتاب........................... 322-1-5- 5- استقرار احکام و دفع خوف اختلاط................................................ 352-1-6- رشیدرضا و نقش پیامبرpدر نقل حدیث جساسه.............................. 372-2- بررسی نظریات مخالفان قاطع مراجعه به اهل کتاب......................... 382-2-1- ابن خلدون............................................... 382 -2-2- ابوریه ..............................................412-2-3- رمزی نعناعه ................................................................... 432-2-4- محمد هادی معرفت................................................ 44خلاصه ............................................................................ 46فصل سوم:3-1- صحابه وچگونگی موضع­گیری آنان درقبال مراجعه به اهل کتاب............... 513-1-1-گروه اول............................................... 523-1-1-1-ابوذرغفاری (م:32 هق).............................................. 523-1-1-2- عبدالله بن مسعود(م: 32هق).............................................. 553-1-1-3- حذیفه بن یمان(م: 36 هق).............................................. 57خلاصه ............................................................... 583-1-2-گروه دوم............................................... 583-1-2-1- ابن­عباس (69 هق).............................................. 58خلاصه ................................................................. 693-1-3-گروه سوم............................................... 693-1-3-1-عمربن خطاب ...........................................713-1-3-2-کعب الاحبار.............................................. 733-1-3-2-1- مخالفان وثاقت کعب­الاحبار ..............................................763-1-3-2-2- موافقان وثاقت کعب................................................ 81خلاصه .............................................................. 873-1-3-3-عثمان بن عفان ...........................................873-1-3-4- عبداللّه بن سلام(43 هق).............................................. 883-1-3-5- ابوهریره (58 هق) ..............................................90خلاصه .......................................................... 973-1-3-6- زید بن­ثابت (45ق)  .............................. 98خلاصه ................................................... 1023-1-3-7- عبداللّه بن­عمروبن عاص (55 هق)..................................... 102خلاصه.............................................. 105فصل چهارم:4-1- شواهد مراجعات صحابه به اهل­کتاب و تاثیر گذاری تازه مسلمانان از مسند احمد، موطأ مالک و صحاح سته.....1114-1-1- سوالات حاوی حکم از اهل­کتاب................................................ 1114-1-1-1- کعب­الاحبار.............................................. 1124-1-1-2- ابوهریره.............................................. 1124-1-1-3- زید بن ثابت................................................ 1144-1-1-4- عبدالله عمروبن­عاص................................................. 1144-1-2- سوالات تفسیری از اهل­کتاب................................................ 1154-1-2-1- کعب­الاحبار.............................................. 1154-1-3- سوالات صحابه از اهل کتاب درباره­ی بلاد.................................. 1164-1-3-1-کعب­الاحبار.............................................. 117خلاصه ...................................................... 1184-2- استخراج شواهد از دیگر کتب اهل­سنت..................................... 1184-2-1- سوالات تفسیری از اهل­کتاب................................................ 1204-2-1-1- کعب­الاحبار.............................................. 1204-2-1-2- ابن­عباس................................................. 1224-2-1-3- عبد الله بن عمر و عاص ..................................... 1244-2-2- سوالات حاوی افعال و اعمال............................................... 1244-2-2-1- کعب­الاحبار.............................................. 1264-2-2-2- زیدبن­ثابت................................................ 1314-2-3- سوالات حاوی مسائل اعتقادی و فکری ............................1314-2-3-1- کعب­الاحبار.............................................. 1314-2-3-2- عبدالله بن عمر............................................... 1334-2-4- رفع اختلاف قرائات قرآن توسط رأی اهل­کتاب.............................. 1334-2-4-1- کعب الاحبار ............................................. 1344-2-5- شواهد در توصیف پیامبرp و امت ایشان................................... 1354-2-5-1- کعب­الاحبار.............................................. 1354-2-6- انذار و نصیحت­های در خواستی عمر از کعب­الاحبار............................ 1354-2-7- نقل­های مستقل و بدون مقدمه­ی کعب­الاحبار ..................................1364-2-8- اعطاء برخی مقامات ازجانب کعب­الاحبار ........................................1374-2-9- غیبگویی­های کعب­الاحبار نسبت به خلیفه عمر و تأیید او......................... 1394-2-10- اعلم مردم ازدیدگاه کعب الاحبار.............................................. 1424-2-11- آموزه­های اخلاق عملی کعب الاحبار برای صحابه............................ 1424-2-12- بزرگداشت شهرهای خاص توسط کعب الاحبار................................ 1454-2-13- نمونه هایی ازداستانسرائی های کعب الاحبار................................ 150خلاصه ................................................................. 155نتیجه گیری نهایی................................................ 159منابع و مواخذ .................................................................. 168چکیده:این پژوهش به نقد و بررسی مرجعیت اهل­کتاب در بین صحابه پرداخته است. وجود پژوهش­های بسیار در حیطه­ی منقولات اهل­کتاب و در عین حال نبود مجموعه­ای جمع آوری شده در زمینه محتوای سوالات پرسیده شده از اهل کتاب، انگیزه­ی انجام این پژوهش را فراهم آورد. برای دستیابی به چگونگی مرجعیت اهل­کتاب، جمع­آوری سوالات از آن­ها، توسط صحابه و دیگران در دستور کار قرار داده شد. بدین منظور، به  مطالعه و بررسی منابع مختلف و فراوان، اعم از کتب روایی متقدّم، شروح، کتب تاریخی، مسانید، کتب رجال و... پرداخته شد. البته لازم به ذکر است، به علت کم بودن این گزارشات در کتاب­های منتخبِ اولیه، خود را ملزم به مراجعه به دیگر کتاب­های اهل­سنت کرده تا نتیجه­ی حاصله، با دستیابی به شواهد بیشتر، از دقت بالاتری برخوردار شود، زیرا رد سخنان صاحب­نظران در حیطه­ی پذیرش مراجعه به اهل کتاب نیازمند دلایل و شواهد متقن بود. در مرحله بعد اطلاعات لازم جمع­آوری و تدوین گشت. نتیجه این که، موضوع مراجعات صحابه به اهل­کتاب حوزه­های با اهمیت و متعددی را در بر می­گیرد، از جمله سوالاتی که حکمی را در بر دارد، و یا پرسش­هایی که مربوط به تفسیر قرآن و یا پرسیدن سوالاتی مربوط به آینده است؛ با بررسی محتوای سوالات پرسیده شده دلایل توجیه­گران مراجعه­ی صحابه به اهل­کتاب دلایلی بدون سند می شود زیرا سوالات پرسیده شده نه تنها به لحاظ محتوا که به لحاظ حجم جزئی نبوده، و صحابه در غالب موارد در مواجهه با این منقولات، شخصیتی منفعل داشته و کمترین نقدی از طرف آنها در مقابل این منقولات وجود ندارد. با اطمینان می­شود گفت، بهانه استقرار احکام به عنوان مجوزی برای این قبیل مراجعات، نتایج سوال برانگیزی را به وجود آورد. که امروزه اغلب تفاسیر اهل­سنت از این گزارشات انباشته شده است.مقدمه:پدیده­ی مراجعه­ی برخی صحابه به اهل­کتاب از زمان پیامبر p وجود داشته است که می­توان آن را با روایاتی که از پیامبر p به ما رسیده اثبات کرد. کلیتِ مراجعه­ی صحابه به اهل­کتاب مورد واکاوی برخی از علما و صاحب­نظران شیعه و سنی قرار گرفته است؛ هر یک از این بزرگان دلایلی را برای این قبیل مراجعات مطرح کرده­اند که بسته به رضایت یا عدم رضایت آن­ها، دلایل هم متفاوت شده است. از جمله این بررسی­ها می­توان به کتاب­های " اضواءعلی­السنه­المحمدیه­اودفاع­عن­السنه" نوشته­ی محمودابوریه، "التفسیروالمفسرون" نوشته­ی محمدحسین­ذهبی، "التفسیروالمفسرون" محمدهادی­معرفت و "الاسرائیلیات­واثرها­فی­کتب­التفسیر" نوشته­ی رمزی نعناعه اشاره کرد که هر کدام بر اساس شواهد و مصادیق موجود و پیشینه­های اعتقادی خود، موضوع را بررسی و نتیجه­گیری کردند. آن­ها عاملان گسترش اقوال اهل­کتاب را شناسایی و سپس مراجعه­کنندگان به آن­ها را مورد سرزنش قرار می­دهند. همچنان­که آقای معرفت نیز در بخش­هایی از کتاب "التفسیروالمفسرون" خود به پدیده رجوع صحابه به اهل­کتاب و گرفتن پاسخ از آن­ها پرداخته است و فقط برخی صحابه را متخلف معرفی می­کند. بررسی اقوال این علما در مورد اهل­کتاب، به کلیتِ ممنوع بودن یا توجیه کردن این مراجعات باز می­گردد و کمتر کسی به محتوای سوالات پرسیده شده، توجه کرده است. حتی موافقان مراجعه به اهل­کتاب محتوای این تعاملات و پرسش­ها را مورد بررسی قرار نداده­اند. در مجموع می­توان گفت آنچه توسط نویسندگان مورد بررسی قرار گرفته است کلیتِ مراجعه به اهل­کتاب و نهی یا جواز آن را در بردارد و در حیطه محتوای این مراجعات به صورت تخصصی ورود نکرده­اند. از آنجایی که برخی موافقان مراجعات برای جوازی که صادر کرده­اند دلایلی را مطرح می­کنند که این دلایل نیاز به شواهد و بررسی دارد، از این رو نگارنده لازم دیده است تا با بررسی محتوای مراجعات، جواز صادر شده را مورد واکاوی قرار دهد.به نظر می­رسد برای زدودن احادیث از لوث اسرائیلیات، انجام چنین پژوهش­هایی در قالب موضوعات اسرائیلیات ضروری است. در مجموع این حقیقت قابل انکار نیست که بحث پیرامون اهل­کتاب و اخذ مطالبِ تفسیری از آنان، پیشینه­ای دیرینه دارد و در کتاب­های متعدد این مطلب به شکل تکراری و مستند بر شواهد جزئی مورد بحث قرار گرفته است. اما تا­کنون مستند بر همه­ی موارد و شواهد در جوامع حدیثی اهل سنت این نکته مورد تأمل و بررسی قرار نگرفته و  چگونگی منبع قرار گرفتن اقوال اهل­کتاب توسط بسیاری از صاحب­نظران مورد بحث و نقادی واقع نشده است. بیشتر این بحث ها حول نظریه­پردازی مقدماتی و گرفتن یک نتیجه­ی کلی بوده است؛ به عبارت دیگر این نکات در توجیه مراجعات مطرح می­شود که برخی از صحابه در مطالب جزئی و یا در مطالب موافق با قرآن به اقوال اهل­کتاب مراجعه کرده­اند؛ اما در هیچ کدام از این نظریه­پردازی­ها به شکل مستند مصادیق مراجعه به اهل­کتاب مورد ارزیابی و بررسی قرار نگرفته است. چون با این بررسی­ها و استخراج شواهد، بسیاری از توجیهات قبلی به شکل جدی زیر سوال می رود و حتی می­توان گفت از حوزه توجیهات خارج می­شود.اما آنچه نگارنده را به دقت نظر بر روی محتوای سوالات ترغیب کرد اقوال موافقان مراجعه به اهل­کتاب بود. زیرا آن­ها در عین نقاد بودن در قبال اسرائیلیات و عاملان گسترش آن، باز هم برای این مراجعات و موجه نشان دادن برخی افراد مراجعه کننده، سعی در کم اهمیت جلوه دادن محتوای "سوالات­پرسیده­شده" داشته و دلایلی از قبیل نقاد بودن این افراد در قبال این مراجعات و تثبیت و استقرار احکام در زمان مراجعات را مطرح می­کنند. همین امر اسباب کنجکاوی و انجام این تحقیق را فراهم آورد. از طرفی نبود چنین پژوهشی برای اقامه در مقابل موافقان مراجعه به اهل­کتاب، جدّیت انجام این کار را دو چندان کرد.پایان نامه ­ی حاضر در چهار فصل سامان یافته است. فصل اول: کلیات؛ فصل دوم: بررسی ادله موافقان و مخالفان مراجعه به اهل­کتاب؛ فصل سوم: صحابه و دیگران و چگونگی موضع­گیری آنان در قبال مراجعه به اهل­کتاب؛ فصل چهارم: ارائه شواهد و قرائن دال بر ارتباطات با اهل­کتاب از منابع اهل سنت؛ و در انتها به نتیجه گیری کلی پرداخته شده است.قصد ما استخراج شواهد از متون دسته اول اهل سنت بود؛ اما در برخی از این متون مانند صحیح­مسلم، سنن­دارمی، سنن­ترمذی، مسنداحمد و مستدرک حاکم­نیشابوری شواهد کمی وجود داشت. طبق بررسی­های انجام شده در هر کدام از کتاب­های نام برده شده تنها یک حدیث وجود داشت. در موطأ مالک بیست و دو گزارش از مراجعه به اهل­کتاب وجود داشت. در کتاب­های صحیح­بخاری، سنن­ابن ماجه و سنن نسائی، گزارشی از مراجعه به علماء اهل­کتاب نبود. لذا به کتاب­های دیگر اهل سنت مراجعه کرده و آن­ها را مورد بررسی قرار دادیم و به مقدار قابل توجهی از شواهد دست یافتیم. در طول کار از نظرات و تحقیقات صورت گرفته توسط نویسندگان متأخر بهره­های فراوانی برده شده است. مراجعه به کتاب­های رجالی و تاریخی نیز به عنوان مکملی برای تکمیل پژوهش بکار رفته، زیرا همه­ی سعی نگارنده بر این بود تا محتوای سوالاتِ پرسیده شده از اهل­کتاب و میزان اهمیت آن­ها، بر اساس مستنداتِ بدست آمده، بررسی شود. در راستای رسیدن به هدف تعیین شده، موفق به بررسی عملکرد صحابه و چگونگی موضع­گیری آنان در قبال این مراجعات شدیم و توانستیم نظر صاحب­نظران موافق و مخالفِ این مراجعات را مطرح و مورد بررسی قرار دهیم. فصل اول: کلیات1-1- بیان مسئلهآنچه که در این پژوهش مورد بررسی و تأمل قرار گرفته است، محتوای سوالاتی است که برخی صحابه از اهل­کتاب یا تازه مسلمانان اهل­کتاب پرسیده­اند. علت اهمیت چنین پژوهشی، آراء و نظرات بسیاری از صاحب­نظران اهل سنت است که اعتقاد به بی­اهمیت بودن محتوای این سوالات دارند و همچنین، پیشرفتِ پژوهش­هایی است که بر مبنای چنین نظریه­ی بدونِ سند و مدرکی پایه­ریزی شده است. البته چنین تفکری در میان صاحب­نظران اهل­سنت وجود دارد. همانطور که می­دانیم نص صریح سنت رسول اکرمp بر عدم مراجعه به اهل­کتاب است و صراحت بیان رسول­اکرمp در این نهی، کار را به بی اهمیت یا با اهمیت بودن مراجعات نمی­کشاند. البته گزارش­های رسیده از رویه و منش صحابه­ی وفادار رسول­اکرمp نیز بر درستی مدعای ما، صحه می­گذارد. با این حال در کتاب­های متقدمان به خصوص در جوامع اهل سنت، از جمله موطأ مالک، مسند احمدحنبل، صحیح مسلم و. . شاهد گزارش­هایی از مراجعات برخی صحابه به اهل­کتاب بوده­ایم. در این پژوهش سعی به بررسی اسناد و مدارک قائلان این نظریه داشته تا صحت گفتار ایشان معلوم شود.مرجعیت اهل­کتاب برای صحابه، از جهات گوناگون قابل بررسی است. اولین نکته­ی قابل بررسی این است که در زمان پیامبرp این مراجعات، اختصاص به چه افرادی داشت؟ آیا همه صحابه این مرجعیت اهل­کتاب را پذیرفته بودند؟ در تاریخ، این مراجعات ثبت شده است و عموماً موضع­گیری پیامبرp نیز در قبال این ارتباطات، مذکور است. اما براستی چرا دیگر صحابه با این ارتباطات عجین نشده­اند؟ این پژوهش با در نظر گرفتن این مهم که از موضوع مطرح شده خارج نشود، سعی در پاسخگویی مختصری به این چراها دارد.با مطالعه و بررسی اقوال صاحب­نظران متأخر، برای توجیه و تأیید این مراجعات، ادله­ی مختلفی یافت می­شود. برخی از ایشان مراجعات به اهل­کتاب را چه به لحاظ محتوایی و چه به لحاظ حجمی قابل توجه نمی­داند و جزئی بودن آن­ها را مطرح می­کند؛[1] همچنین ابن­کثیر استفاده از این موارد را به طور کلی رد نکرده و بکار گرفتن اسرائیلیات را به عنوان شاهد، مفید دانسته است؛[2] البته دیگر دلایلی از این قبیل، از سمت صاحب­نظران اهل سنت مطرح شده است.سعی شده در طول انجام کار این نظریات مطرح، نقد و بررسی شوند تا در مقام عمل، این موارد با آن دلایل مقایسه و میزان حقیقی بودن آن­ها سنجیده شود. البته با بررسی و اثبات این­که، مراجعات و سوالات در مسائل جزئی و برای گرفتن مؤید نبوده است، صاحب­نظران باید در ادله خود تجدید نظر کنند.محدوده­ای که در این تحقیق مد نظر است، استخراج نظریات مخالف و موافق در مورد نحوه، کیفیت و حجم مراجعات به اهل­کتاب می­باشد.پژوهش ا­نجام شده با در نظر گرفتن چهار فصل، کار خود را شروع و به پایان می­رساند.فصل اول تحت عنوان کلیات، مباحث ضروری مطرح می­شود.فصل دوم که جانمایه و هدف اصلی پژوهش در آن قرار دارد، به بررسی ادله­ی صاحب­نظران اهل­سنت و شیعه پرداخته است و سعی در دسته­بندی موافقان مراجعه و مخالفان مراجعه به اهل­کتاب شده است.فصل سوم سعی بر آن بوده است که به صحابه و دیگران و چگونگی موضع­گیری آنان در قبال مراجعه به اهل­کتاب پرداخته شود.فصل چهارم، سعی در استخراج مصادیق مراجعاتِ صحابه به علمای اهل­کتاب در بیش از20  کتاب اهل سنت شده است. در این فصل شاهد دسته بندی این سوالات و یا حتی اقوال اهل­کتاب هستیم.در انتها با اختصاص به نتیجه گیری کلی، سعی در پاسخ­گویی به سوالاتِ مطرح شده در بیان مسئله پرداخته شده است.2-1- ضرورت و اهمیت انجام تحقیقبه نظر می­رسد با توجه به توضیحاتی که متأخران اهل سنت نسبت به دلیل مراجعات بزرگان اهل سنت به اهل­کتاب یا وجود چنین روایاتی در جوامع خود ارائه داده­اند، استخراج و بررسی مصادیق و شواهد از مراجعات به علماء اهل­کتاب از جوامع حدیثی اهل سنت نکته ای ضروری است که در این پژوهش به آن توجه شده است، تا ادعای مطرح شده از جانب علمای اهل سنت با واقعیات موجود در کتاب­های اهل سنت بررسی و مقایسه شوند.آشکار شدن میزان اهمیت سوالات پرسیده شده تا حد زیادی می­تواند راه گشا و پاسخی مستدل به دلایل مطرح شده از طرف متأخران اهل سنت باشد.[1].محمد حسین ذهبی، التفسیر و المفسرون، بی چا، (بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی تا)، ج1، صص 61-62 .[2]. ابو الفداء حافظ­ عماد الدین­ إسماعیل ­بن­کثیر دمشقی، عمده­التفسیر، (اختصار و تحقیق: احمد شاکر محمد) بی چا، (مصر: دارالمعارف، 1376ق)، ج1، ص14.تعداد صفحه : 195قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09309714541 (فقط پیامک)        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  -- --

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید