دانلود پایان نامه ارشد: هنجارگریزی در رخدادهای فرهنگی واجتماعی از منظر نهج البلاغه

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :معارف نهج البلاغه

عنوان : هنجارگریزی در رخدادهای فرهنگی واجتماعی از منظر نهج البلاغه

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

دانشگاه معارف قرآن وعترتo

معاونت پژوهشی

پایان نامه کار شناسی ارشد رشته معارف نهج البلاغه

عنوان :

هنجارگریزی در رخدادهای فرهنگی واجتماعی از منظر نهج البلاغه

استاد راهنما:

دکتر رضا سعادت نیا

 

استاد مشاور :

جناب آقای سید علی اصغر دادگر

زمستان1391

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

آنچه که فرهنگ یک جامعه را پاس می دارد وسبب رشد وتعالی و انتظام زندگی انسان می گردد؛ پایبندی به هنجارها وسنتهای حکیمانه ای است که دین برای انسان تعیین کرده است.ولی از آنجایی که ممکن است بنا به عوامل مختلف  (امیال نفسانی، زمان و مکانهای مختلف، نوع حکومتها وگوناگونی فرهنگ ها…) هنجارهای الهی تغییر کند؛ به طوری که منجر به گسترش انحرافات و بی تعهدی ها گردد، لذا باید به تقویت هنجارها پرداخت تا بدین وسیله فرهنگ اسلامی در جامعه حاکم گردد. بدین منظور  این پژوهش با روشتحلیلی توصیفی، بانگاهی به بیانات  ورفتارهای عملی امیرالمؤمنین علیه السلام در نهج البلاغه می باشد.در پیغنی- سازی فرهنگو انتقال ارزشها وهنجارها، به نقش دین وارکان آن  اشاره دارد. لذا به ذکر پیامدهای ویرانگر هنجار گریزی وعوامل مؤثر در ایجاد آن می پردازد. بر این اساس باز شدن راه گناه، بی محتوا شدن دین، کاهش انسجام اجتماعی وتحریف فرهنگ از جمله آثارهنجارگریزی است.همچنین انواع محرومیتها (اعم از جسمی وروحی، عدم سلامت خرد وبصیرت ) وفشارهای ناشی از محیطهای آلوده(رفتارهای تضاد آمیز، ظلم وتجاوز به حقوق مادی ومعنوی انسان ها…)به عنوان مهمترین عوامل زمینه ساز ناهنجاری ها معرفی شده است که این مسأله سبب می شود افراد حساسیت خود را نسبت به رعایت هنجارها از دست بدهند ویا با کراهت آنها را انجام دهند ونهایتا خود را از قید هنجارها رها کنند وهنجارگریز گردند. لذا می بایست در مقابل ناهنجاریها برخورد نمود. در این راستا موضع گیری امیرالمؤمنین علیه السلام استفاده از دو شیوه و رفتار سازگارانه وقاطعانه می باشد. نتیجه آنکه برای مصون ماندن جامعه از آسیب و پایبندی ومرزبانی از هنجارها،بایدانگیزهی عمل به هنجارها را تقویت نمود  ونیز با نظارت های مؤثر در ابعاد مختلف در جهت تداوم بخشیدن به هنجارها تلاش کرد.

کلید واژه ها:هنجار، سنت، هنجارگریزی، فرهنگ، جامعه

 

 

 

 

 

 

 

فهرست مطالب

فصل اول:کلیات

1-1.تبیین موضوع تحقیق و اهمیت آن………………………………………………………………………………………………..4

1-2.بیان سؤالات اصلی و فرعی تحقیق……………………………………………………………………………………………….6

1-2-1.سؤالات اصلی……………………………………………………………………………………………………………………..6

1-2-2.سؤالات فرعی……………………………………………………………………………………………………………………..6

1-3.فرضیات…………………………………………………………………………………………………………………………………6

1-4.پیشینه و تاریخچه موضوع تحقیق………………………………………………………………………………………………..7

1- 5 .روش تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………….7

1-6. محدودیت های تحقیق……………………………………………………………………………………………………………..8

1-7 . واژه ها و اصطلاحات مهم و کاربردی………………………………………………………………………………………….8

1-7-1.هنجار……………………………………………………………………………………………………………………………….8

1-7-2.تعریف جامعه………………………………………………………………………………………………………………………9

1-7-3.فرهنگ…………………………………………………………………………………………………………………………….10

1-7-4.هنجارهای اجتماعی……………………………………………………………………………………………………………12

1-7-5.هنجارهای دینی………………………………………………………………………………………………………………….13

1-7-6.مفهوم هنجار از دیدگاه نهج البلاغه………………………………………………………………………………………..13

1-7-6-1.سنت……………………………………………………………………………………………………………………………13

1-7-6-2.آداب…………………………………………………………………………………………………………………………..16

1-7-6-3.عرف……………………………………………………………………………………………………………………………16

1-7-6-4.خیر……………………………………………………………………………………………………………………………..17

1-7-7. نابهنجاری، کجرو و کجروی……………………………………………………………………………………………….17

1-7-8.مفهوم هنجارگریزی از دیدگاه قرآن وامیرالمؤمنین علیه السلام…………………………………………………..19

فصل دوم:رابطه ی جامعه، فرهنگ وهنجارها

2-1.ضرورت زندگی اجتماعی………………………………………………………………………………………………………..22

2-2.فرهنگ زیر بنای جامعه……………………………………………………………………………………………………………25

2-3.تأثیر عوامل فرهنگی بر دگرگونی اجتماعی…………………………………………………………………………………27

2-4.دین عامل تغییرات فرهنگی اجتماعی………………………………………………………………………………………….28

2-5.ارتباط هنجار با فرهنگ……………………………………………………………………………………………………………29

2-6.غنی سازی فرهنگ وجامعه……………………………………………………………………………………………………..31

2-6-1.تشکیل حکومت دینی…………………………………………………………………………………………………………31

2-6-1-1. اعتقادات………………………………………………………………………………………………………………………33

2-6-1-2.رفتار به عدالت……………………………………………………………………………………………………………….34

2-6-1-2-1.درک زمان و نیازهای متغیر انسان………………………………………………………………………………….35

2-6-1-2-2. شناخت انسان…………………………………………………………………………………………………………..36

2-6-1-2-3 .اجرای عدالت زمینه ساز ارتباط انسان با خدا……………………………………………………………………38

2-6-1-3. ایجادامنیت …………………………………………………………………………………………………………………..38

2-6-1-3-1.رابطه ی امنیت و عدالت اجتماعی………………………………………………………………………………….40

2-6-2.معیار و سنجش هنجارها………………………………………………………………………………………………………41

2-6-3.شناخت منشأ هنجارها…………………………………………………………………………………………………………41

2-6-3-1. رابطه بین ارزشها و هنجارها……………………………………………………………………………………………..42

2-6-3-2.جایگاه ارزشها……………………………………………………………………………………………………………….42

الف)ارزشهای فطری……………………………………………………………………………………………………………………..43

ب) ارزشهای غیرفطری و اجتماعی…………………………………………………………………………………………………..44

2-6-4.شیوه های شناخت هنجارهای مطلوب اجتماعی و ارزیابی آنها…………………………………………………….44

2-6-4-1.عقل سلیم……………………………………………………………………………………………………………………..45

2-6-4-1-1.به حکم عقل، ترجیح حکم الهی بر حکم جاهلیت…………………………………………………………….45

٢-6-4-2.تجربه و عبرت پذیری……………………………………………………………………………………………………..46

2-6-4-3.الگوهای صحیح دینی……………………………………………………………………………………………………..46

2-6-4 -4.مطابق با فطرتِ حیات بخش…………………………………………………………………………………………….48

2-6-5.معیار گزینش برای متصدیان فرهنگ وهنجار آفرینان………………………………………………………………..53

2-6-6.پیامد و آثار هنجارگریزی……………………………………………………………………………………………………55

2-6-6-1.باز شدن راه گناه و فساد در جامعه………………………………………………………………………………………56

2-6-2-2.بی محتوا شدن دین و رشد و تربیت ناکارآمد……………………………………………………………………….58

2-6-2-3.سلب اعتماد عمومی………………………………………………………………………………………………………..59

2-6-2-4.کاهش انسجام اجتماعی و گسیخته شدن قواعد و رسوم اجتماعی……………………………………………60

2-6-2-5.پدید آمدن فتنه………………………………………………………………………………………………………………61

2-6-2-6.تحریف و تخریب فرهنگ……………………………………………………………………………………………….63

2-6-2-7.عذاب الهی وهلاکت جامعه……………………………………………………………………………………………..64

نتیجه…………………………………………………………………………………………………………………………………………..65

فصل سوم:ریشه ها وعوامل هنجارگریزی

3-1.محرومیت از سلامت جسم وجان.……………………………………………………………………………………………..67

3-1-1.تفاوتهای فردی وتأثیر متقابل جسم وروح……………………………………………………………………………….68

3-1-1-1. تفاوتهای جسمانی وارتباط آن باوراثت………………………………………………………………………………69

3-1-1-2.بیماریهای جسمی و روحی………………………………………………………………………………………………71

3-1-1-2-1.غذاهای  غیرطیب……………………………………………………………………………………………………….72

3-1-1-2-2. برآورده نشدن نیازهای روانی  واختلالات شخصیتی…………………………………………………………73

الف) نبود احترام و توجه کافی…………………………………………………………………………………………………………74

ب) تمسخر گرفتن افراد…………………………………………………………………………………………………………………74

ج) نسبتهای ناروا دادن……………………………………………………………………………………………………………………75

د)عدم توجه به  تفاوتهای زیستی و روانی زن ومرد……………………………………………………………………………….76

3-1-1-3.به ظهور رسیدن استعداد های منفی…………………………………………………………………………………….77

3-1-1-3-1.رذائل اخلاقی و خصلت های ناپسند………………………………………………………………………………78

الف) هواپرستی…………………………………………………………………………………………………………………………….78

ب) عجب و خودپسندی…………………………………………………………………………………………………………………79

ج) لجاجت…………………………………………………………………………………………………………………………………..80

د)حسد……………………………………………………………………………………………………………………………………….81

ه)دروغگویی………………………………………………………………………………………………………………………………..82

و) خشم و غضب…………………………………………………………………………………………………………………………..82

ز)حرص و طمع……………………………………………………………………………………………………………………………82

3-2.محرومیت از سلامت خرد وبصیرت.………………………………………………………………………………………….83

3-2-1.عدم تفکرصحیح……………………………………………………………………………………………………………….84

3-2-2.  شتابزدگی……………………………………………………………………………………………………………………….85

3-2-3. اکتفا به شنیده ها………………………………………………………………………………………………………………..85

3-2-4.معیار قرار دادن خویش……………………………………………………………………………………………………….86

3-2-5.عادت به خرافه گرایی و عقاید بی اساس…………………………………………………………………………………87

3-2-6.شک وگمان……………………………………………………………………………………………………………………..87

3-2-7.حب وبغض………………………………………………………………………………………………………………………88

3-2-8 . دلیل تراشی و نپذیرفتن واقعیات…………………………………………………………………………………………..88

3-2-9.عدم شناخت کافی از دین…………………………………………………………………………………………………….89

3-2-9-1.رابطه میان عقل ودین………………………………………………………………………………………………………89

3-2-9-2.اختلاف وبرداشتهای ناصحیح از دین………………………………………………………………………………….90

3-2-9-2-1.نبود معرفت توحیدی………………………………………………………………………………………………….91

3-2-9-2-2.گمراهی و لغزش خواص……………………………………………………………………………………………93

3-2-9-2-3. برداشت اشتباه عموم مردم ازمتدینین……………………………………………………………………………..94

3-2-10.عدم شناخت کافی از دنیا…………………………………………………………………………………………………..95

3-2-10-1.دنیا صحنه ی تضاد………………………………………………………………………………………………………..97

3-2-10-2 تشابه امور دنیوی………………………………………………………………………………………………………….97

3-2-10-3 .دنیا میدان امتحان و آزمایش…………………………………………………………………………………………..98

3-2-10-4.دنیا میدان گول زدن و گول خوردن………………………………………………………………………………….99

3-3 . اجتماع آلوده و بی بهره از مناسبات حکیمانه.……………………………………………………………………………...99

3-3-1.رفتارهای تضاد آمیز در جامعه…………………………………………………………………………………………….101

3-3-1-1.تضاد خواسته های  مردم ورهبری…………………………………………………………………………………….102

3-3-1-2.تضاد در رفتارها در قالب های مختلف نفاق………………………………………………………………………..103

3-3-2. بی تفاوتی………………………………………………………………………………………………………………………104

3-3-2-1.عوامل بی تفاوتی………………………………………………………………………………………………………….105

الف) بی برنامگی و اندازه نداشتن……………………………………………………………………………………………………105

ب) یأس و ناامیدی از اصلاح…………………………………………………………………………………………………………105

ج)عادت پذیری و خو گرفتن به رفتارها…………………………………………………………………………………………..106

……………………………………………………………………………………………………………………………….107 د ) بی دینی

ه ) بی حیایی و بی شرمی……………………………………………………………………………………………………………….108

و)سستی و مسامحه در امر به معروف ونهی از منکر……………………………………………………………………………108

ز)ذلت پذیری…………………………………………………………………………………………………………………………….109

ح) نبود نظام پاداش وجزا و تساوی نیکوکار و بدکار ………………………………………………………………………….109

3-3-3.روش حکومتداری……………………………………………………………………………………………………………110

3-3-3-1. دلایل ناپایداری حکومت ها ………………………………………………………………………………………….111

3-3-3-1-1.عدم مشروعیت………………………………………………………………………………………………………..111

3-3-3-1-2.عدم مقبولیت…………………………………………………………………………………………………………..112

3-3-3-1-3. ظلم وتجاوز به حقوق مادی ومعنوی انسانها………………………………………………………………….113

الف) قوانین ناعادلانه……………………………………………………………………………………………………………………114

ب) نبود جایگاه اجتماعی مناسب برای انسانهای باکفایت……………………………………………………………………115

ج) گسترش فقر و اختلاف طبقاتی…………………………………………………………………………………………………116

3-4 . فشار و جبر حوادث وپیروی اکثریت از شیوه ی رفتارهای اجتماعی.……………………………………………..120

3-4-1.تأثیرات رسانه بر رفتارهای اجتماعی…………………………………………………………………………………….121

3-4-2. بهره گیری رهبر جامعه از روشهای زورمدارانه و اجبار…………………………………………………………….121

3-4-2-1. زور واجبار روشی برای کسب قدرت……………………………………………………………………………..122

3-4-3.همشکلی با اکثریت برای کسب رضایت عموم جامعه …………………………………………………………….126

3-4-3-1.انتخاب نادرست الگوها…………………………………………………………………………………………………127

3-4-3-2.عدم رعایت حد و مرزها………………………………………………………………………………………………..128

3-4-3-2-1.ترویج فر هنگ قوم گرایی وشخصیت پرستی……………………………………………………………….129

3-5 .تغییرات ناگهانی………………………………………………………………………………………………………………….130

3-5-1.تغییر رژیم و حکومت ها……………………………………………………………………………………………………131

3-5-2. نوآوری ها……………………………………………………………………………………………………………………..131

3-5-3. مهاجرت ها وتقابل فرهنگ و اعتقادات مختلف……………………………………………………………………..132

نتیجه………………………………………………………………………………………………………………………………………..135

فصل چهارم:سیره امام علی علیه السلام در برخورد با ناهنجاری ها

4-1.سازگاری..………………………………………………………………………………………………………………………….137

4-1-1.جایگاه سازگاری ومدارا……………………………………………………………………………………………………138

4-1-1-1.مدارا جلوه ای از رحمت الهی…………………………………………………………………………………………138

4-1-1-2. رفق و مدارا و افزایش ایمان……………………………………………………………………………………………138

4-1-1-3. مدارا و مأموریت انبیاء…………………………………………………………………………………………………..139

4-1-2. سازگاری و هماهنگی با تغییرات زمان…………………………………………………………………………………139

4-1-2-1. عدم اعتماد مطلق به روزگار و زمان…………………………………………………………………………………140

4-1-2-2. داشتن بصیرت و بینش صحیح نسبت به دنیا………………………………………………………………………140

4-1-2-3. عدم مخالفت با دستورات دین……………………………………………………………………………………….143

4-1-2-4. سازگاری وهماهنگی با توانایی های افراد…………………………………………………………………………144

4-1-2-5. سازگاری و هماهنگی با فرهنگ جامعه…………………………………………………………………………..145

4-1-3 .آثار مثبت هنجارپذیری وسازگاری در جامعه……………………………………………………………………….146

4-1-3-1. سامان دهی امور………………………………………………………………………………………………………….146

4-1-3-2. ایجاد روحیه ی عدالت پذیری و حفاظت از آنها………………………………………………………………..146

4-1-3-3. محبوبیت و دور ساختن اسباب دشمنی

4-1-3-4. تقویت ارتباطات فردی اجتماعی

4-1-3-4-1. رأفت و عطوفت……………………………………………………………………………………………………..149

4-1-3-4-2. تحمل و بردباری…………………………………………………………………………………………………….150

4-1-3-4-3. تغافل وگذشت………………………………………………………………………………………………………151

4-1-3-4-4. حسن ظن به دیگران………………………………………………………………………………………………..153

4-1-3-4-5. همدلى و خیرخواهى………………………………………………………………………………………………154

4-1-3-4-6. فروتنى و احترام به دیگران……………………………………………………………………………………….155

4-2. واکنش و برخورد قاطعانه.…………………………………………………………………………………………………….156

4-2-1. پیکار همه جانبه با اهریمن جهل و بیسوادی…………………………………………………………………………..157

4-2-1-1. وجود عالمان و پیوندمیان علم و عمل……………………………………………………………………………..158

4-2-1-2. شناخت ناهنجاریها……………………………………………………………………………………………………159

4-2-1-3. توجه به نوع علم و دانش………………………………………………………………………………………………160

4-2-2. تغییر وشکستن سنت ها واندیشه های غلط…………………………………………………………………………..160

4-2-2-1. مقابله با فرهنگ رابطه محوری………………………………………………………………………………………160

4-2-2-2. مقابله با فرهنگ  نیرنگ ورزی………………………………………………………………………………………161

4-2-2-3. مبارزه با سنت عیب جویی و نسبت ناروا دادن…………………………………………………………………….162

4-2-2-4. مقابله با سنت تکریم پادشاهان……………………………………………………………………………………….162

4-2-2-5 .مقابله با سنت پذیرش هدیه، در میان کارگزاران………………………………………………………………..163

4-2-2-6. مبارزه با رهبانیت و تحریف زهد…………………………………………………………………………………….163

4-2-2-7. مبارزه با تحریف قضا وقدر……………………………………………………………………………………………164

4-2-3 .ریشه کن ساختن گناهان………………………………………………………………………………………………….165

4-2-3-1. استقامت و پایداری در برابر امیال نفسانی…………………………………………………………………………165

4-2-3-1-1. دگرگونی عادات و خوی های ناپسند………………………………………………………………………….166

4-2-3-1-2.تعصب در صفات شایسته…………………………………………………………………………………………..167

4-2-3-1-3. مداومت به عمل صالح……………………………………………………………………………………………..168

4-2-3-2. تأثیر گذاری در شرایط مختلف جامعه…………………………………………………………………………….168

4-2-4. قاطعیت در اجرای عدالت………………………………………………………………………………………………….172

4-2-4-1. اجرای عدالت بدون درنظرگرفتن مصلحت………………………………………………………………………172

4-2-4-2. اجرای عدالت بدون در نظر گرفتن منفعت طلبی ها…………………………………………………………….173

4-2-4-3. موضع گیری سرسختانه در برابر تضاد طبقاتی و بی عدالتی ها………………………………………………175

4-2-4-4. حساسیت نسبت به بیت المال………………………………………………………………………………………..175

4-2-4-5. مخالفت با خونخواران و مفسدان دولت…………………………………………………………………………..176

4-2-4-6 .کیفر کارگزاران خیانت پیشه………………………………………………………………………………………..177

4-2-4-7. قاطعیت دراجرای حدود و احکام الهی…………………………………………………………………………….177

نتیجه…………………………………………………………………………………………………………………………………………179

فصل پنجم: راهکارها و نتایج

5-1. ایجاد فضای رغبت و انگیزه……………………………………………………………………………………………………181

5-1-1. بهره برداری صحیح از اراده……………………………………………………………………………………………….182

5-1-2. ایمان وانگیزه ی الهی داشتن………………………………………………………………………………………………184

5-1-2-1. راه های تقویت انگیزه های الهی…………………………………………………………………………………….185

الف)محبت وعشق به خداوند………………………………………………………………………………………………………..185

ب)احساس حضورخداوند…………………………………………………………………………………………………………..185

ج)اعتقاد به منجی بشریت……………………………………………………………………………………………………………..186

د)اشتیاق به بهشت وترس از آخرت……………………………………………………………………………………………….186

5-1-3. پاداش وکیفرها ی دنیوی در برانگیختن انگیزه ها……………………………………………………………………187

5-1-3-1. عوامل اثر گذار در پاداش ها و کیفر ها…………………………………………………………………………….189

5-1-4.  قرارگرفتن در مسیر رقابت های سالم همراه با تقوا…………………………………………………………………192

5-1-5. ارائه الگوهای عملی وجهت گیری مطابق آنها………………………………………………………………………193

5-1-5-1. رعایت حد وحدود در الگو پذیری…………………………………………………………………………………194

5-1-5-2. مسئولیت خطیر الگوها…………………………………………………………………………………………………194

5-1-5-2-1. ساده زیستی الگوها زمینه ی عمل به هنجارها………………………………………………………………..194

5-1-5-2-2. هماهنگی گفتار وکردار در الگوها……………………………………………………………………………..195

5-2. نظارت در ابعاد مختلف زندگی………………………………………………………………………………………………196

5-2-1. بازرسی، نظارت و کنترل اجتماعی اثرگذار…………………………………………………………………………..197

5-2-1-1. مقبولیت نظام کنترل و نظارت………………………………………………………………………………………..197

5-2-1-2. رعایت حداعتدال و میانه روی در نظارت…………………………………………………………………………198

5-2-1-3. نظارت مسئولین جامعه بر رفتارهای مردم…………………………………………………………………………198

5-2-1-4. نظارت همگانی و عمومی مردم بر مسئولین………………………………………………………………………199

5-2-2. نظارت وآموزشهای همگانی از سوی نهادهای مختلف اجتماعی………………………………………………201

نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………………………….205

پیشنهادات………………………………………………………………………………………………………………………………….212

فهرست منابع………………………………………………………………………………………………………………………………213

 


 

 

مقدمه

اسلام به عنوان آخرین و کامل‏ترین دین الهی، بهترین سنتها وآداب ورسوم را در جهت رشد و تعالی انسان  ارائه کرده است .پیامبر عظیم الشأن اسلام و ائمه معصومین علیهم‏السلام نیز به عنوان شاخصهای عملی در اجرای دستورات شریعت ، توانسته اند  راه و رسم زندگی سعادتمندی را فراروی مسلمانان قرار دهند. آنها سنتهای حسنه و گرانبهایی را پی ریزی کردند که هر یک به نوبه ی خود، صفابخش کانون زندگی مسلمانان می باشد.

اما در عصر حاضر، راه و رسم زندگی کردن روز به روز در حال تحول ودگرگونی است. به طوری که پیوسته عواملی به صورت آشکار وپنهان  سبب گشته  ارزشها مهجور گردد و سنّتهای راستین  به وادی فراموشی سپرده شود. و انسانها در سردرگمی بین معروفها ومنکرها، هنجارها وناهنجاریها غوطه ور گردند. لذا ممکن است  از عمل باز مانند وزمینه ی هنجارگریزی  فراهم شود واینک خلأهای ناشی از عمل نکردن به این سنّتها و پایبند نبودن به هنجارهای دینی در زندگی اجتماعی مسلمانان به صورت جدّی مشهود است وهمچون یک کلاف سر در گم به پای مردم ومسئولین پیچیده است و بر آنها حکومت می کند.

حال باید انسانها بتوانند در جریان زندگی خلاف فطرت الهی حرکت نکنند واز هنجارهای دینی گریزان نگردند.لذا می بایست بدون تغییر در ارزشهای فطری، خود را با سنتها وهنجارهای جدید هماهنگ سازند تا ضمن برآورده شدن نظام اجتماعی سالم وحکیمانه، سعادت خویش را نیز محقق نمایند.

لذا این رساله بر محور نهج البلاغه وسخنان امیرالمؤمنین علیه السلام با استفاده از منابع کتابخانه ای با عنوان « هنجار گریزی در رخداد های فرهنگی و اجتماعی از منظر نهج البلاغه » نگاشته شده است. و مشتمل بر مقدمه و پنج فصل ونتیجه گیری است. در فصل اول، به کلیات و مفاهیم لغوی و اصطلاحی هنجار و فرهنگ وجامعه از دیدگاه اهل لغت و صاحب نظران ونیز نهج البلاغه می پردازد. در فصل دوم سعی شده به ارتباط میان هنجار و فرهنگ وجامعه بپردازد ونقش هنجارهارا در چگونگی تشکیل یک جامعه با فرهنگ غنی دینی  متذکر شود.  واز طرفی با ذکرپیامدهای ناشی از هنجارگریزیها، ملاکهای لازم برای مطلوب و نامطلوب بودن هنجارهای جدید را بیان نموده  است.

در فصل سوم نیز به واکاوی علتها وریشه هایی که موجب به وجود آمدن این جریان شده پرداخته است.  اساسی ترین عوامل فردی واجتماعی که سلامت انسان و جامعه را به خطر انداخته و موجب تضعیف وناپایبندی انسان به هنجارها  گشته مورد بحث قرار می گیرد. از جمله ی این امور می توان به انگیزه های روانی واحساس محرومیتها، جهل نسبت به دین و دنیا و عدم شناخت کافی از آن ها ونیز فشار و قدرت عوامل محیطی، اجتماعات آلوده و روشهای حکومتی ناسالم (فشار هنجاری) اشاره نمود. لذا استخراج این ریشه ها و عوامل در توسعه و تعمیق هنجارها  نقش چشمگیری دارد.

در فصل چهارم نیزبه نحوه ی برخورد با ناهنجاریها، با توجه به سیره ی امیرالمؤمنین علیه السلام می پردازد. لذا با توجه به شرایط، دو روش سازگاری و قاطعیت را به عنوان  دو روشی برای درونی کردن هنجارها و حذف هنجارهای نامطلوب وغلط مورد بحث قرار می دهد. به عبارتی به  احیا ارزشها وسنتهای فراموش شده به وسیله ی این دو روش می پردازد.

چنانکه ملاحظه خواهید کرد در فصل پنجم  به ارائه ی راهکارهای عملی از سیره ی امیرالمؤمنین علیه السلام در جهت حفظ ورعایت هنجارها پرداخته است. در این راستا  برای پایبندی وتعهد بیشتر نسبت به هنجارها، دومعیار اساسی یکی ایجاد انگیزه  ودیگری نظارت های اثر گذار را به عنوان دو راهکار عملی وکلی در دو گستره ی فردی واجتماعی در نظر گرفته شده است. بدین طریق  جامعه  به یک تفکر منسجم وسیستم سازمان یافته ی نظارتی دعوت می گردد وفرهنگ اصیل دینی شکل می گیرد.

در آخر نتیجه گیری و جمع بندی از این بحث صورت گرفته است.

شایان ذکر است که مسلماً در این پایان نامه هیچ گاه ادعا نمی شود که عوامل هنجارگریزی و راهکار های قطعی برای مبارزه با این معضل اجتماعی به طور کامل ارائه گردیده است. لیکن علی رغم اشکالات و نقایص موجود، امید آن می رود که فتح بابی هرچند کوچک برای این امر مهم باشد. والسلام

 

 

  

 

فصل اول

کلیات

 

 

 

 

1-1.تبیین موضوع تحقیق و اهمیت آن

یکی از مباحث بسیار جدی در زمینه ی رفتارشناسی درنهج البلاغه، به ویژه در تحقیقات امروزی دارای ارزش می باشد، درخصوص هنجارگریزی های فرهنگی واجتماعی است.چرا که، تمدن و پیشرفتهای یک ملت از هر نظر، در انعکاس فرهنگ و تعهد نسبت به ارزشها وهنجارها می باشد. بشر نیز بدون داشتن ابعاد فرهنگی اجتماعی صحیح، حیات عقب مانده ای خواهدداشت،که در جوامع امروزی تصور وجود آن مشکل است.

از دیدگاه حضرت علی علیه السلام برای داشتن فرهنگی غنی در یک جامعه، افراد باید در بند مجموعه ای از تعهدات انسانی و اجتماعی قرار گیرند. امیرالمؤمنین علیه السلام در سخنی راهگشا بنیاد زندگی انسان وصلاح و سامان جامعه را، بر پایبندی به هنجارهای الهی و آداب و رسوم وپیوندهای اجتماعی و انسانی استوار می دانند.[1]به طوری که اگر پایبندی به تعهدات در زندگی نباشد، هر گونه فساد و تباهی را به همراه خواهد داشت.

به همین علت حضرت در عهد نامه ی خود به مالک اشتر، ضمن  اشاره به عدم سست شدن تعهدات و شکسته نشدن پیمانها[2]، بهترین توفیقات فردی و اجتماعی را در پایبندی به تعهدات[3] برمی شمرند و سلامت جامعه و فرد را، این گونه تضمین می نمایند.

حال اگر تاریخ زمان سه خلیفه ی قبل از امیرالمؤمنین علی علیه السلام بررسی شود، ملاحظه می گردد تعهد به هنجارها و سنت های پسندیده ی زمان پیامبرصلی الله علیه وآله سلّم به فراموشی سپرده شده بود وناهنجاریها در میان توده های مردم  رواج یافته بود. همین امر موجب بروز اختلافاتی در دین وروش پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم گردید، و فرهنگ اسلام را دستخوش انحرافات گرداند.

از دیدگاه امام علی علیه السلام، شناختن هنجارها وناهنجاریها، از ضروریات می باشد، زیرا در غیر این صورت،  در نظام ارزشی جامعه چنان واژگونی به وجود می آید، که معروف از منکر شناخته نمی شود،[4] افراد جامعه نیز در تاریکی های شبهات گام می زنند؛در حقیقتخود را معیار معروف و منکر قرار می دهند.[5]  به چیزی جز دانسته های خود اکتفا نمی کنند و آنچه را که خود نپذیرند علم به حساب نمی آورند.[6]به عنوان مثالدوران جنگ امیرالمؤمنین علیه السلام با معاویه،که عده ای با وجود شناخت فضل و برتری امام علیه السلام، در حق بودن ایشان تردید داشتند،[7]وبا حاکمیت شیوه ی خود، از هنجارها گریزان گشتند.

بنابراین پیروی و اجرای احکام و قوانین الهی در جامعه، لازم وضروری است. در این راستا امیرالمؤمنین              علیه السلام انگیزه ی خود را از پذیرفتن امر حکومت، برای این می دانند که نشانه های دین را به جای خود بازگردانند و اصلاح را در شهرها  ایجاد کنند، به طوری که احکام رها شده نیز، به اجرا در آیدو ستمدیدگان درکمال امنیت به سر برند.[8]

در حال حاضر نیز بخش اعظمی از جوامع کنونی، بی تعهدی را روش و مبنای خویش قرار داده اند وخود را از قید بسیاری از هنجارها رها ساخته اند، که مسلما این هنجارگریزیها مشکلات زیادی را با خود بههمراه خواهد داشت.

لذا این پژوهش سعی در تحلیل وتنظیم نا هنجاریها دارد،  ضمن آنکه با شناخت قدرت وضعف  افراد، به درمان آنها  نیز می پردازد؛ همچنین این آگاهی را می دهدکه چطوردر برابر فشارهای فرهنگی واجتماعی و پیامدهای ناشی از انواع آنها مقاومت باید نمود.

هدف نهایی و رسالت این پژوهش گامی در جهت آشنایی و ایجاد تعهد در برابر هنجار ها و ارزشهای رفتاری و اجتماعی می باشد تا با جریان انداختن سنت ها و هنجارهای دینی و بکارگیری صحیح عقل، شخصیت و جامعه سالمی بر مبنای فطرت شکل گیرد.

اجرای توصیه های امام علی علیه السلام سبب می شود هنجارها بر قوت خود باقی بمانند و در نهایت فرهنگ در دو بعد مادی ومعنوی غنی گردد وجامعه را از آسیب پذیری مصون بدارد.

[1]آمدی، عبدالواحدبن محمد تمیمی «شرح غررالحکم و دررالکلم»، الشارح جمال الدین محمد خوانساری، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه تهران، 136 ش 0. ج 1، ص   293  «اصل الدین اداء الامانه و الوفاء بالعهود ؛بنیاد دینداری، امانت را به جا آوردن و پایبندی به عهد و پیمان است.»

[2] نهج البلاغه دشتی، نامه 53،«فلا تغدرن بذمتک، و لا تخیسن بعهدک و لاتختلن عدوک فانه لایجتری علی الله الا جاهل شقی؛ هرگز پیمان شکن مباش و در عهد خود خیانت مکن، و دشمن را فریب مده زیرا کسی جز نادان بدکار، برخدا گستاخی روا نمی دارد .»

[3] شرح غررالحکم، ج 1، ص 293، «ألامانه فوز لمن رعاها؛ امانت پیروزی و توفیقی است برای رعایت کننده اش .»

[4] رک : نهج البلاغه ترجمه دشتی، خطبه 17

[5] نهج االبلاغه، خطبه 88 ، « المعروف عندهم ما عرفوا و المنکر عندهم ما انکروا »

[6] رک : نهج البلاغه ، خطبه 17

[7] ابن ابی الحدید ، «شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید »،به تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم ،مصردارالکتب العربیه، اطبعه الاولی ١٣٧٨ ق، ج 3 ، ص 186 ؛« گفتند :ما با شما خارج می شویم و اردوگاه شما را را ترک نمی کنیم اما جداگانه اردو می زنیم پس هر که را دیدیم که می خواهد آنچه را بر او روا نیست ، انجام دهد و یا دانستیم که در پی سرکشی است ، بر ضد او خواهیم بود .»

[8] نهج البلاغه ترجمه دشتی ، خطبه 131

تعداد صفحه : 198

قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09309714541 (فقط پیامک)        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  -- --

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید