دانلود پایان نامه : الگوی نقد نظام سیاسی در سیره امیرالمؤمنین علیه السلام

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عربی

عنوان : الگوی نقد نظام سیاسی در سیره امیرالمؤمنین علیه السلام

دانشگاه علامه طباطبایی

دانشکده حقوق وعلوم سیاسی

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته اندیشه سیاسی اسلام

با عنوان:

الگوی نقد نظام سیاسی در سیره امیرالمؤمنین علیه السلام

استاد راهنما:

دکتر عباسعلی رهبر

استاد مشاور:

دکتر مصطفی کواکبیان

زمستان1390

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)چکیدهمسئله نقد نظام سیاسی در جامعه اسلامی به عنوان موتور محرک اصلاح دستگاه سیاسی و معیار پویایی سیاسی واجنماعی اقشار مختلف جامعه اسلامی یکی از مهم ترین مولفه های مورد توجه در اندیشه سیاسی ونظام حکومتی اسلام به شمار می رود.آنچه بر اهمیت این موضوع می افزاید نحوه حضور معترضان و منتقدان نظام سیاسی در جامعه  وفضای مناسبی است که برای سوءاستفاده دشمنان از عملکرد این دسته علیه نظام سیاسی وجود دارد.از طرفی هم وظیفه تذکر و امر به معروف ونهی از منکر به عنوان یکی از ارکان اعتقادات مسلمانان جایگاه ویژه ای در بین متدینین دارد ونقد دولت به خاطر دور شدن ازمعروف ها ونزدیک شدن به منکرات وظیفه عمومی همه مسلمانان  است.گفتنی است معیار ها وموازینی که انتقاد از دولت و  اعتراض به عملکرد آن باید تابع آنها باشد‏‏، موضوع اصلی این تحقیق است.از میان الگو ها وچارچوب های مختلفی که برای انتقاد از نظام های سیاسی وجود دارد باید الگویی انتخاب شود که حداقل دارای سه مولفه ذیل باشد:ا- چار چوب آن با ارزش ها وموازین اصیل اسلامی همسو باشد.به همین  دلیل نمی توان از الگوهای غربی انتقاد از نظام سیاسی استفاده کرد.٢- از نظر خلوص و تطابق حداکثری با آموزه ها ومعارف اصیل اسلامی در حدقابل قبولی باشدومورد اتفاق طیف بیشتری از مسلمانان در مذاهب مختلف باشد.فلذا نمی توان از آثار وآراءدانشمندان مسلمان  و یا اسلام شناسان وبه عبارت بهتر از منابع دسته دوم وسوم استفاده کرد.٣-الگوی مورد نظر باید از جنبه های مختلف قابل استناد بوده و به اصطلاح در تمامی عرصه های سیاسی حرفی برای گفتن داشته باشد.پس نمی توان الگویی را انتخاب کرد که صرفا از منظر یک نقش سیاسی یا اجتماعی به مسئله نقد نظام سیاسی پرداخته است.   به نظر می رسد تنها گزینه ای که در راستای اهداف این تحقیق می توان آن را بررسی کرد والگوی قابل اتکایی از آن استخراج کرد تا معیار عملکرد همه مسلمانان قرار گیردالگوی رفتاری امیر المومنین ( علیه السلام ) است.جایگاه فکری ،سیاسی واز همه مهمتر دینی ایشان در نظام سیاسی صدر اسلام  ونقش های مختلفی که ایشان در قالب آن ها در عرصه های مختلف جامعه اسلامی حضور داشته اند به هر محققی این امکان را می دهدتا با مطالعه سیره عملی ایشان به الگوی جامع ومانعی از یک نظام منسجم برای نقد دستگاه حکومتی اسلامی دست یابد.به طور خلاصه می توان زندگی سیاسی امیرالمومنین (علیه السلام )رابه ۵ دوره مشخص تقسیم کرد:١- در نقش جانشینی مطمئن و ماموری امین برای راس هرم حکومت اسلامی٢- در نقش سربازی فداکار و سرداری از جان گذشته برای لشگر اسلام٣- در نقش حاکم مغصوب الملک۴- در نقش یک نخبه دینی ،فکری وسیاسی دغدغه مند و فعال در عرصه های مختلف جامعه اسلامی۵- در نقش خلیفه مسلمین وامیر المومنینآنچه که در این تحقیق مورد بررسی قرار می گیردرفتار ایشان در قبال حکومت گران اسلامی در ۴ دوره نخست است ودر واقع هدف توصیف وتحلیل رفتار اعتراض آمیزیک نخبه دینی ،فکری وسیاسی دور از راس حکومت است در حالی که  ایشان در مرحله پنچم در راس حکومت اسلامی قرار دارندواین دوره  از محدوده موضوع تحقیق خارج است.کلید واِژه ها:سیره،االگو،نقدنظام سیاسی ،امیرالمؤمنین علیه السلام critisim to political system -imam Ali(a)-behavior-model  فهرستفصل اول : کلیات .........................................................................................................الف ) طرح موضوع...............................................................................................................1ب ) ضرورت موضوع ..........................................................................................................6ج) سابقهی تحقیق................................................................................................................8د ) تعـریف مفاهیم...............................................................................................................9ه ) سوالات تحقیق..............................................................................................................12و ) فرضیه ها.....................................................................................................................12ز ) اهداف تحقیق...............................................................................................................13ح ) روش تحقیق................................................................................................................13ت ) سازماندهی تحقیق........................................................................................................13فصل دوم: مبانی ومفاهیم نظری.............................................................................16  الف ) نقد وانتقاد از نظام سیاسی در قرآن کریم..........................................................................16 الف -1 ) نحوه انتقاد از نظام سیاسی در قرآن کریم .............................................................................16الف - 2 ) مصادیق انتقادات مردم به حاکمان سیاسی در قرآن کریم ...............................................................40 الف - 2 - 1 ) دلسوزان...........................................................................................................40  الف - 2 – 2 ) جهال..............................................................................................................52الف -2 - 3 ) منافقان..............................................................................................................65  الف 2- 4 ) معاندان..............................................................................................................75الف -3 ) بررسی کلی محتوای آیات ذکر شده................................................................................. 85  الف -3 - 1)  اطاعت از ولی امر در قرآن کریم................................................................................ 85  الف -3-1-1) بررسی آیات  مصرح به اطاعت از خدا ورسول صلی الله علیه وآله وسلم ....................................................85  الف -3-1-1-1) دسته اول ؛ امر به اطاعت در تمام شئون تعامل با خدا ورسول صلی الله علیه وآله وسلم.................................... 85  الف -3-1-1-2) دسته دوم ؛ شاهد مثال اطاعت از خدا ورسول صلی الله علیه وآله وسلم...................................................89الف-3-1-2)  نحوه اطاعت از رسول مکرم اسلام صلی الله علیه وآله وسلم در قرآن کریم...................................................91الف -3 – 2 ) مشورت در قرآن کریم..........................................................................................102  الف -3 2 - 1 ) امر به پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم برای مشاوره در قرآن کریم................................................102   الف -3 2 - 2 )  امر به مردم برای استفاده از مشاوره دیگران  در قرآن کریم...........................................................102الف - 4 ) مضامین مشابه در بازه زمانی پیامبران پیشین بویژه انبیای بنی اسرائیل در قرآن کریم............................109ب ) نقد وانتقاد از نظام سیاسی در سیره پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم...............................111    ب – 1 ) مصادیق انتقاد از شخص پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم  و یا کارگزاران ایشان ..........................112ب 2 )تکلم براساس میزان عقل افراد........................................................................................114   ب -2 – 1 )مسلمانان............................................................................................................114   ب -2 – 2 )غیرمسلمانان........................................................................................................114ب 3 ) توضیح چند نکته......................................................................................................118   ب 3 1 ) توضیح احادیثی که در باره ضرورت مشاوره وجود دارد با تعابیر گفته شده.................................118ب 3 2 ) تحلیل سفارشات پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم مبنی بر پاسخگویی دولتمردان.....................119     ب 3 3 ) دستور ولی امر  مخالف دستور الهی............................................................................  119 ب 3 4 ) روایات نهی از پیروی کور کورانه .............................................................................121    ب 3 5 ) توضیح پذیرش  برخی انتقادات  ویا پیشنهادات توسط پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم............. 121    ب 3 6 ) تفاوت سوال برای دانستن  وتقویت ایمان با اعتراض و سوال برای پیش بردن اهداف خود................124   ب 3 7 ) ولی امر و دیکتاتورمستبد........................................................................................125فصل سوم : اندیشه وسیره سیاسی کلی امیرالمؤمنین علیه السلام..................126 الف ) موقعیت سیاسی امیر المؤمنین علیه السلام دردوره پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم................. 126

ب ) موقعیت سیاسی امیر المؤمنین علیه السلام پس ازنبی اکرم صلی الله علیه وآله وسلم تاتثبیت خلیفه اول.. 130

ج ) موقعیت سیاسی امیر المؤمنین علیه السلام دردوره قبل از خلافت..........................................131

ج-1 ) فتنه های این دوره.......................................................................................................131  ج- 2 ) حضور و سکوت.......................................................................................................132د ) موقعیت سیاسی امیر المؤمنین علیه السلام دردوره خلافت....................................................136     د - 1 ) نوع نگرش به حکومت.................................................................................................138     د 1 1 ) تقوا و پارسایی.....................................................................................................   139 د 1 2 )  عدالت و دادگری.................................................................................................139     د  – 1 – 3 ) حق مداری و باطل ستیزی........................................................................................140    د – 1 – 4 )  انسان محوری و مردم داری..................................................................................140     د – 1 – 5 ) کنترل ونظارت بر سلامت حکومت..............................................................................  141   د 1 5 - 1 ) تقویت نظارت درونی..  ..........................................................................................142       د 1 5 - 2 ) لزوم تأسیس دستگاه نظارتی بیرونی..................................................................................142د – 1 – 6 ) راه کارهای عملیاتی نظارت.......................................................................................143د 2 ) آزادی بیان  در سیره امیر المؤمنین علیه السلام.......................................................................146      د – 2 – 1 ) اهمیت آزادی بیان در اندیشه امیرالمؤمنین علیه السلام..........................................................146     د – 2 – 2 ) نمونه هایی از سیره عملی امیرالمؤمنین علیه السلام در زمینه آزادی بیان......................................148      د – 2 – 3 )  مرزهای آزادی بیان از دیدگاه امیرالمؤمنین علیه السلام........................................................148د 3 ) مرز انتقاد و توطئه در حکومت علوی.................................................................................150د – 3 – 1 ) انواع پرسش وانتقاد در دوره حکومت علوی از خلیفه..........................................................150      د – 3 - 2 ) علل فراخوانی علی علیه السلام به نقد حکومت خود ..........................................................151د 4 ) جایگاه دشمنان و مخالفان در نگرش سیاسی امیرالمؤمنین علیه السلام..............................................155فصل چهارم : جلوه های نقد و الگوی انتقاد از نظام سیاسی در سیره عملی ونظری امیر المؤمنین علیه السلام.....................................159بخش اول جلوه های نقد در سیره امیرالمؤمنین علیه السلام..................................159الف ) انتقادات امیر المومنین علیه السلام دردوره پیامبراعظم صلی الله علیه وآله وسلم......................159ب ) انتقادات امیرالمؤمنین علیه السلام پس از نبی اکرم صلی الله علیه وآله وسلم تا استقرار خلیفه اول.161ج ) انتقادات  امیر المومنین علیه اسلام دردوره قبل از خلافت....................................................165    ج 1 ) دوره خلیفه اول........................................................................................................165     ج - 2 ) دوره خلیفه دوم........................................................................................................  167 ج-3) دوره خلیفه سوم..........................................................................................................170د ) انتقادات  امیر المؤمنین علیه السلام دردوره خلافت.............................................................177    د - 1 )نکته اول................................................................................................................178     د 2 ) نکته دوم...............................................................................................................179      د - 3 )نکته سوم...............................................................................................................182ه ) توضیح سه نکته..............................................................................................................184      ه 1 ) سفارشات امیر المؤمنین علیه السلام به منصوبین خود برای مشاوره گرفتن از اشخاص با صلاحیت..............184      ه 2 ) نظارت مردم بر کار های مسئولین وامرای حکومتی در بیان امیرالمؤمنین علیه السلام .............................185      ه 3 ) امر به معروف و نهی از منکر ..........................................................................................187بخش دوم  : الگوی نقدنظام سیاسی درسیره امیرالمؤمنین علیه السلام..................192 الف ) نقد نظام سیاسی......................................................................................................192ب ) جامعه اسلامی...........................................................................................................192 ج ) حکومت اسلامی.......................................................................................................192د ) انسان .......................................................................................................................193   د- 1) شرایط منتقد سالم........................................................................................................194    د - 2 ) انسان والگو............................................................................................................194       د – 2 – 1 )  مسلمانان..........................................................................................................194    د – 2 – 2 )  غیر مسلمانان.....................................................................................................198فصل پنجم : نتیجه گیری.........................................................................................200منابع ومآخذ...............................................................................................................204کتاب ها.........................................................................................................................204مقالات...........................................................................................................................210سایت ها........................................................................................................................210  فصل اول : کلیاتالف ) طرح موضوع  مسئله نقد نظام سیاسی در جامعه اسلامی به عنوان موتور محرک اصلاح دستگاه سیاسی و معیار پویایی سیاسی واجتماعی اقشار مختلف جامعه اسلامی یکی از مهم ترین مولفه های مورد توجه در اندیشه سیاسی ونظام حکومتی اسلام به شمار می رود. آنچه بر اهمیت این موضوع می افزاید نحوه حضور معترضان و منتقدان نظام سیاسی در جامعه  وفضای مناسبی است که برای سوءاستفاده دشمنان از عملکرد این دسته علیه نظام سیاسی وجود دارد.از طرفی هم وظیفه تذکر و امر به معروف ونهی از منکر به عنوان یکی از ارکان اعتقادات مسلمانان جایگاه ویژه ای در بین متدینین دارد ونقد دولت به خاطر دور شدن ازمعروف ها ونزدیک شدن به منکرات وظیفه عمومی همه مسلمانان به شمار می رود.انتقاد در واقع عامل اصلاح و رشد است و بدون آن جامعه اصلاح نمى‏شود. وسیله شناخت و نشانه آزادى در اسلام و نشانه سوز فرد و عدم بى تفاوتى اوست. انتقادمنصفانه وسالم نشانه نظارت ملى است ویکی از مهمترین ضمانت های اجرای قوانین به حساب می آید.امیر المومنین علیه السلام مى‏فرماید: «النُّصْحُ ثَمَرَهُ الْمَحَبَّهِ» (ابن اسحاق قمی ،1378، 429) کسى که محبت دارد انتقاد مى‏کند. «لا خیر فى قوم لیسوا بناصحین و لا یحبون الناصحین» (ابن محمدآمدی ،1378،  225) جامعه‏اى که هر چه مى‏بیند چیزى نمى‏گوید جامعه مرده و بى چیزى است.«مَنْ تَرَکَ إِنْکَارَ الْمُنْکَرِ بِقَلْبِهِ وَ یَدِهِ وَ لِسَانِهِ فَهُوَ مَیِّتٌ بَیْنَ الْأَحْیَاءِ» (شیخ طوسی ،1376 ، 181)شخصی که خوبیها را تشویق نکند و بدى‏ها را انتقاد نکند «فَهُوَ مَیِّتٌ بَیْنَ الْأَحْیَاءِ» مرده‏اى بین زنده‏ها است.اما اگر تابع شرایط و قواعد متقن ومطمئن نباشد مثل سم عمل می کند.به اجمال به برخی است از شرایط و قواعدی که در قرآن وسنت برای انتقاد وارد شده است اشاره می شود.اولا باید به اندازه باشد تا موجب لجبازی و عناد طرف مقابل نشود. «الْإِفْرَاطُ فِى الْمَلَامَهِ یَشِبُّ نِیرَانَ اللَّجَاجَه» (مجلسى ،1360، ج 74 ، 212) خود انتقاد کننده باید پاک باشد و آن عیب را نداشته باشد. معروف‏است که به حضرت گفتند بگو خرما نخور گفت برو فردا بیا من امروز خودم خرما خورده‏ام. (قرائتی ، 1368 ، 3)شناخت کامل داشته باشد یعنى انتقاد باید از روى شناخت باشد. کسى امام باقر علیه السلام را در حال کشاورزى در هواى مدینه که بسیار داغ بود دید. گفت امام در این هواى داغ به دنبال پول است و جلو رفت و گفت چرا در این هوا کشاورزى مى‏کنید؟اگر در این حال قبض روح شوید با چه رویی به دنیای دیگر وارد خواهید شد در حالی که در حین تعقیب مال دنیا جان داده اید؟امام علیه السلام فرمود در بهترین حال مرده‏ام(قرائتی ، پیشین، 3). او مى‏خواست انتقاد کند ولى شناخت نداشت. کسى نزد امام صادق علیه السلام آمد و از جنس عمامه و پول عمامه امام از ایشان سؤال کرد و سپس فرمود اسراف نکرده‏اى؟ امام فرمود نه. لباس اسراف نیست به خصوص اگر بخواهى میان مردم بیایى. (محسن قرائتی ،پیشین، 3)یکی از یارات امام صادق علیه السلام به نام  سدیر در خانه امام علیه السلام غذای خوبى خورد.سپس این آیه را خواند که‏ «ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعیمِ» (تکاثر/ 8) یعنى روز قیامت از نعمت‏ها سؤال مى‏شود ولى امام علیه السلام فرمود از این غذا سؤال نمى‏شود بلکه مى‏پرسند تو چه رهبرى و حکومتى را پذیرفتى و تأیید کردى (فرات کوفی، 1410،606 )امام صادق علیه السلام در شهرها نماینده داشت . نماینده امام در مدینه مفضل نام داشت و با آدم‏هاى به ظاهر نا باب رفیق شده بود. زراره یکى از شاگردان خوب امام به ایشان گفت مى‏شود این نماینده را عوض کنید چون با افراد ناباب رفیق است و صلاح نیست. امام علیه السلام  نامه‏اى نوشت و به زراره داد تا ببرد براى مفضل. زراره گمان مى‏کرد امام نوشته است با آنها کارى نداشته باش ودوری کن .ولى وقتى نامه را دید فهمید چنین خبرى نیست بلکه نوشته است مفضل 100 پتو و اینقدر بخارى و عدس و غیره مى‏خواهیم. زراره هم به مدینه رفت و نامه را به مفضل داد. مفضل هم نامه را گرفت و به لات‏ها داد و آنها نامه را بوسیدند و گفتند امام صادق علیه السلام  از ما تقاضا کرده است. تا زراره نشسته بود و احوالپرسى مى‏کرد تمام نیازهاى امام را فراهم کردند، بعد مفضل فرمود اگر من با این افراد رفیق هستم اینها مرد هستند. (قرائتی ،پیشین، ص  3) قرآن مى‏فرماید: «وَ قالُوا ما لَنا لا نَرى رِجالًا کُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ» (صاد/ 62).پس نباید زیاد انتقاد کرد چون قَالَ عَلِىُّ بْنُ الْحُسَیْنِ علیه السلام : «کَثْرَهُ النُّصْحِ تَدْعُو إِلَى التُّهمه» (مجلسی،1360، ج 72،  66)اگر زیاد انتقاد شود این شبهه پیش می آید که هدف تخریب طرف مقابل است نه اصلاح او.. انتقاد کننده باید بر اساس سوز و اخلاص و قصدقربت انتقاد کند. امام کاظم علیه السلام فرمود: «إِنَّ مِنْ وَاجِبِ حَقِّ أَخِیکَ أَنْ لَا تَکْتُمَهُ شَیْئاً تَنْفَعُهُ بِهِ لِأَمْرِ دُنْیَاهُ وَ آخِرَتِهِ» (کلینی،1365، جلد 8 ، 125) از واجب‏ترین سفارشات این است که وقتى دیدى برادرت نقطه ضعفى دارد به او بگویى.امام صادق علیه السلام  فرمود در بین دوستان من آن کسى را که بیشتر از همه از من انتقاد مى‏کند او را دوست دارم.. «أَحَبُّ إِخْوَانِى إِلَىَّ مَنْ أَهْدَى إِلَىَّ عُیُوبِى» (کلینی،1365، ج 2 ، 639) بهترین دوستان من کسى است که عیب‏هاى من را به من هدیه بدهد.امیرالمؤمنین علیه السلام به مالک اشتر مى‏فرماید در حکومت چند نفر را مسؤول قرار بده تا از تو انتقاد کنند. جامعه مثل یک کشتى است که حیات همه به هم وابسته است. یک گران فروش باید بداند که‏ «إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِکُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها» (اسراء/ 7) امام کاظم علیه السلام فرمود: «اجْتَهِدُوا فِى أَنْ یَکُونَ زَمَانُکُمْ أَرْبَعَ سَاعَاتٍ سَاعَهً لِمُنَاجَاهِ اللَّهِ وَ سَاعَهً لِأَمْرِ الْمَعَاشِ وَ سَاعَهً لِمُعَاشَرَهِ الْإِخْوَانِ وَ الثِّقَاتِ الَّذِینَ یُعَرِّفُونَکُمْ عُیُوبَکُمْ وَ یُخْلِصُونَ لَکُمْ فِى الْبَاطِنِ وَ سَاعَهً تَخْلُونَ فِیهَا لِلَذَّاتِکُمْ فِى غَیْرِ مُحَرَّمٍ» (ابن علی بن شعبه،1404،  409) عمر خود را برنامه ریزى کنید و ساعتى را براى‏ «لِمُعَاشَرَهِ الْإِخْوَانِ وَ الثِّقَاتِ الَّذِینَ یُعَرِّفُونَکُمْ عُیُوبَکُمْ» رفیق خوب بگیرید و روزى چند دقیقه کنار کسى بنشینید و بگویید کسى اشکال من را بهم بگوید و انتقاد کردن را دوست داشته باشید.وقتی به منافقین گفته می شود‏ «لا تُفْسِدُوا فِى الْأَرْض» (اعراف/ 56) مى‏گویند «إِنَّما نَحْنُ مُصْلِحُونَ» (بقره/ 11)، «زُیِّنَ لَهُمْ سُوءُ أَعْمالِهِمْ» (توبه/ 37) قرآن مى‏فرماید: «وَ کَذلِکَ زُیِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ» (غافر/ 37) یعنى جنایت مى‏کرد ولى اینقدر بله قربان مى‏گفتند گمان مى‏کرد همه کارهایش درست است. «أَخَذَتْهُ الْعِزَّهُ بِالْإِثْمِ» (بقره/ 206) قرآن مى‏فرماید تا به گروهى مى‏گویى این کار را نکن، جوش مى‏آورد. «وَ إِذا قیلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ أَخَذَتْهُ الْعِزَّهُ بِالْإِثْمِ» (بقره/ 206) یعنى متکبر هستند و وقتى به اینها انتقاد مى‏کنى با حالت متکبرانه‏اى دست از گناهشان برنمى دارند. ریشه بدبختى این است که عده‏اى دوست دارند افراد متملق باشند.گاهى انتقاد از روى سوز و محبت است مثل انتقاد پدر و مادر از فرزند. اما گاهى هم انتقاد از روى حسادت است.مثلا چون به شخص مناصب حکومتی نمی دهند زبان  به انتقاد ازمسئولین در رده های مختلف می گشاید. قرآن کریم می فرماید برخى که انتقاد مى‏کنند ناخالصی در نیت وعمل دارند. «وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِى الصَّدَقاتِ» (توبه/ 58) به پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم مى‏گفتند تو با این صدقات چه مى‏کنى؟ یعنى نیش مى‏زدند. «وَیْلٌ لِکُلِّ هُمَزَهٍ لُمَزَهٍ» (همزه/ 1) صدقات یعنى مالیات یعنى نیش مى‏زدند که پول‏ها کجا مى‏رود. «فَإِنْ أُعْطُوا مِنْها رَضُوا» (توبه/ 58) البته اگر پول به او بدهى راضى است. یعنى انگیزه‏اش این است که چرا به من ندادی.گاهى هم از روى سوء ظن و بدبینى است. یعنى به طرف مقابل بدبین است. برخى هم که انتقاد مى‏کنند واقعیت این است که چیزى را غلط مى‏بینند و طبق دید خودشان قضاوت مى‏کنند.گاهى هم انتقاد مى‏کنند تا راه براى خودشان باز شود. على علیه السلام فرمود: «ذوو العیوب یحبون إشاعه معایب الناس لیتسع لهم العذر فى معایبهم» (ابن محمد آمدی ،1378، 421) انتقاد مى‏کند که فلانى و فلانى خراب کردند تا بگوید اگر خودش هم خراب کرد طورى نیست و همه همین طور هستند.عیبهاى جزئى و فردى و شخصى باید کتمان بماند و افشاگرى گناه است و غیبت است اما گاهى مسأله حکومت است و اگر افشا نشود،  در سمت وزیر ونماینده حقوق مردم را پایمال مى‏کند. پس افشاگرى در مسائل شخصى گناه و در مسائل اجتماعى و حکومتى جایز است.در مسائل علمى رسم علما انتقاد است و خود فقیه به فقیه اشکال مى‏کند.نقل شده است امام (ره) در نجف درس مى‏گفت و اشکال نمى‏کردند و ایشان فرمود مگر روضه است که اشکال نمى‏کنید. بیان انتقاد باید با صفا و محبت همراه باشد. حضرت رسول صلی الله علیه وآله وسلم فرمود: «الْمُؤْمِنُ مِرْآهُ الْمُؤْمِنِ» (ابن علی بن شعبه ،پیشین، 171) آنقدر آینه جلا دارد از روى صفا و صافى عیب تو را نشان مى‏دهد و مؤمن هم باید همین طور باشد چون على علیه السلام فرمود: «فَأَعِینُونِى بِمُنَاصَحَهٍ خَلِیَّهٍ مِنَ الْغِشِّ» (انصاریان،1388، خ 118 ، 269) کمکم کنید طورى که در انتقادتان غش و حیله و کلک نباشد.یکی دیگر از ملزومات انتقاد سالم انصاف است. انتقاد بایددر برخی مواقع مخفیانه باشد. على علیه السلام فرمود: «النصح بین الملأ تقریع» (ابن‏ابى‏الحدید،1404، ج 20 ، 341) اگر روبروى جمعیت انتقاد کنى طرف را شکسته‏اى. «الْقارِعَهُ مَا الْقارِعَهُ» (قارعه/ 2- 1) یعنى کوبنده. آینه داد نمى‏زند.اینجا این سوال مطرح می شود که چرا برخى انتقادهای نا بجا به جامعه و روزنامه و رسانه ها کشیده می شوند؟همچنین برخی انتقادات باید با اشاره گفته شود و به اسم وبا صراحت و بدون رعایت شرایط لازم ابراز نشود. رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم ناراحت شد فرمود نروید بگویید فلانى فلان کار را کرده است بگویید بعضى یا برخى. «ما بال أقوام یفعلون کذا و کذا و لا یعین» (شهید ثانی،1413، 15) اقوامى هستند که چنین کارى مى‏کنند.همچنین باید زیبایى‏ها را هم ملا حظه کرد. آینه اگر مى‏گوید این طرف صورت سیاه است مى‏گوید آن طرف صورت هم زیباست. نباید مثل مگس فقط روى زخم نشست یا مثل زنبور عسل فقط روى گل خوشبو نشست و نه مثل آجر بى تفاوت بود و اگر این طور باشد اثر نمى‏کند.در انتقاد نباید تجسس کرد«إِنَّ الَّذینَ یُحِبُّونَ أَنْ تَشیعَ الْفاحِشَهُ» (نور/ 19) قرآن مى‏فرماید کسانى که دوست دارند اشکالات دیگران را به رخ بکشند عذاب دردناکى دارند.امام باقر علیه السلام فرمود :نزدیکترین راه کفر این است که مسلمان با مسلمان دیگر رفیق شود و زیر پایش را بکشد و عیبهایش را بیرون بکشد و نگهدارد تا یک زمان آبرویش را بریزد. «أَقْرَبُ مَا یَکُونُ الْعَبْدُ إِلَى الْکُفْرِ أَنْ یُوَاخِىَ الرَّجُلَ عَلَى الدِّینِ فَیُحْصِىَ عَلَیْهِ عَثَرَاتِهِ وَ زَلَّاتِهِ لِیُعَنِّفَهُ بِهَا یَوْماً مَا» (کلینی،1365، ج 2، 354).مسأله دیگر این است که انتقادباید عیب عمل شخص را بررسی کند و شخصیت وهویت انسانی شخص باید حفظ شود. درباره انسان قرآن مى‏فرماید: «وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً» (فرقان/ 63) نسبت به جاهل خوب است و با جهل بد است.یکى از مهمترین نکته ها این است که طورى انتقاد شود که سوژه در دست دشمن نشده وموجبات سوءاستفاده دشمن فراهم نگردد.رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم بالاى منبر بود و در حالى که به مردم مى‏نگریست مشغول سخنرانى بود. کسى پاى منبر نشسته بود و رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم به او نگاه نمى‏کرد. گفت: یا رسول الله «راعِنا، راعِنا» به ماهم نگاه کن. راعنا یعنى مراعات کن ما را ولى به زبان عبرى یعنى ما را خر کن. یهودى‏ها گفتند مسلمانان به پیامبر پاى منبر مى‏گویند ما را خر کن. آیه نازل شد: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَقُولُوا راعِنا وَ قُولُوا انْظُرْنا وَ اسْمَعُوا وَ لِلْکافِرینَ عَذابٌ أَلیمٌ» (بقره/ 104) یعنى مسلمانان این لفظ را به کار نبرید چون اگر این طور انتقاد کنید یهودیان اینگونه مى‏گویند. «وَ قُولُوا انْظُرْنا» یعنى به ما نظر کن. پس باید در انتقاد کلماتى به کار ببرید که دشمن سوء استفاده نکند. انتقاد غیر مستقیم  در بسیاری از مواردمؤثرتر است‏ امام حسن و امام حسین علیهما السلام بچه بودند ولى براى این که پیرمرد از گفتن آنها ناراحت نشود،گفتند ما وضو مى‏گیریم و تو ببین و با نمایش به پیر مرد گفتند وضوى تو غلط است. پس انتقاد غیر مستقیم باشد.باید توجه داشت که انتقاد نباید همراه با توهین باشد.یکی از ظریف ترین مسائل انتقاد این است که انسان از خودش انتقاد کند چه  بسیار مسائل و مشکلاتی که به خاطر کم کاری یا سست بود خود شخص متوجه مخاطبین  وجامعه می شود وانسان از این غفلت از تکلیف بی خبر است.گفتنی است معیار ها وموازینی که انتقاد از دولت و  اعتراض به عملکرد آن باید تابع آنها باشد‏‏، موضوع اصلی این تحقیق است وبه تفصیل شرایط وقواعد آن رامورد بررسی قرار داده است.برای تحقق اهداف  این تحقیق  دراستخراج الگوی نقد نظام سیاسی در سیره امیر المومنین علیه السلام موارد ذیل مورد توجه قرار دارد:از میان الگو ها وچارچوب های مختلفی که برای انتقاد از نظام های سیاسی وجود دارد باید الگویی انتخاب شود که حداقل دارای سه مولفه ذیل باشد:
  1. چار چوب آن با ارزش ها وموازین اصیل اسلامی همسو باشد.به همین دلیل نمی توان از الگوهای غربی انتقاد از نظام سیاسی استفاده کرد.
  2. از نظر خلوص و تطابق حداکثری با آموزه ها ومعارف اصیل اسلامی در حدقابل قبولی باشدومورد اتفاق طیف بیشتری از مسلمانان در مذاهب مختلف باشد.فلذا نمی توان از آثار وآراءدانشمندان مسلمان و یا اسلام شناسان وبه عبارت بهتر از منابع دسته دوم وسوم استفاده کرد.
  3. الگوی مورد نظر باید از جنبه های مختلف قابل استناد بوده و به اصطلاح در تمامی عرصه های سیاسی حرفی برای گفتن داشته باشد.پس نمی توان الگویی را انتخاب کرد که صرفا از منظر یک نقش سیاسی یا اجتماعی به مسئله نقد نظام سیاسی پرداخته است.
به نظر می رسد تنها گزینه ای که در راستای اهداف این تحقیق می توان آن را بررسی کرد والگوی قابل اتکایی از آن استخراج کرد تا معیار عملکرد همه مسلمانان قرار گیرد الگوی رفتاری امیر المومنین ( علیه السلام ) است.جایگاه فکری ،سیاسی واز همه مهمتر دینی ایشان در نظام سیاسی صدر اسلام  ونقش های مختلفی که ایشان در قالب آن ها در عرصه های مختلف جامعه اسلامی حضور داشته اند به هر محققی این امکان را می دهدتا با مطالعه سیره عملی ایشان به الگوی جامع ومانعی از یک نظام منسجم برای نقد دستگاه حکومتی اسلامی دست یابد.به طور خلاصه می توان زندگی سیاسی امیرالمومنین (علیه السلام )را به ۵ دوره مشخص تقسیم کرد:
  1. در نقش جانشینی مطمئن و ماموری امین برای راس هرم حکومت اسلامی
  2. در نقش سربازی فداکار و سرداری از جان گذشته برای لشگر اسلام
  3. در نقش حاکم دور از حکومت
  4. در نقش یک نخبه دینی ،فکری وسیاسی دغدغه مند و فعال در عرصه های مختلف جامعه اسلامی
  5. در نقش خلیفه مسلمین وامیر المومنین
آنچه که در این تحقیق مورد بررسی قرار می گیرد رفتار ایشان در قبال حکومت و جامعه اسلامی در  دوره های مذکور است ودر واقع هدف توصیف وتحلیل رفتار اعتراض آمیز یک نخبه دینی ،فکری وسیاسی دور از راس حکومت است در حالی که  ایشان در مرحله پنجم در راس حکومت اسلامی قرار دارند.ب ) ضرورت موضوعدین مبین اسلام با توجه به قیود ومعیار هایی که برای حاکم مسلمین بیان می کند اورا در قالبی از باید ها ونباید های الهی و فطری مسئول جان ومال و ناموس  امت می کند، فرصت ها و موقعیت های بی نظیری را برای امت بوجود می آورد که زمینه رشد وتعالی همه اعضای آن را فراخور استعداد ذاتی و سعی و تلاش جسمی وروحی  فراهم کند.این باید ها ونباید ها که از آن به عنوان نظام سیاسی اسلامی یاد می شود درصورتی که مورد بی مهری عده ای از مسلمانان بی تقوا ویا ناآگاه قرار گیردمی تواند معبر مناسبی برای دشمن باشد تا از آن به درون جامعه اسلامی نفوذ کرده و با ایجاد فضای غبارآلود وناسالم زمینه ضربه زدن به نظام اسلامی و جامعه مسلمین  ودرنهایت استیلا برآنها را فراهم کند.اما از آنجاکه دین مبین اسلام کامل ترین نسخه الهی برای سعادت کامل بشر الی الابد است با بیان نکات ظریفی ازاین سوء استفاده جلوگیری می کند.بهترین منبع مطالعه و فهم این نکات ظریف حکومت های اصیلی است که دردو دوره کوتاه در صدر اسلام برپایه اسلام ناب دردوره حکومت پیامبر اعظم صلی الله علیه واله وسلم و امیرالمؤمنین علیه السلام شکل گرفته است.که مهمترین منبع نظام یابی سیاسی اسلامی می باشد.مسئله ای که شاید امروزه بهره گیری از آن سیره حسنه را مشکل می کند نبود مجموعه ای منسجم و قابل تحقیق است که با چکش کاری های ظریف این مقوله ضروری را به صورت مفید دراختیار مسلمانان قرار دهد.پردازش و دقت دراین سیره حسنه است که می تواند حقوق متقابل حاکم اسلامی و  امت را در راهبری صحیح جامعه اسلامی در عصر غیبت امکان پذیر  کند.هیچ شکی نیست که درنبود معصوم علیه السلام رهبر جامعه اسلامی که در طول تاریخ با عناوین مختلف مسئولیت جامعه اسلامی رابرعهده داشته است مصون از مطلق خطا و اشتباه  نیست . البته باید توجه داشت که درصد خطا ها  واشتباهات رهبر جامعه اسلامی با معیار هایی که در انتخاب او ملاک است به حداقل کاهش می یابد. اما همین در صد پایین هم  در سنجه افکار عمومی مومنین مورد نظارت وارزیابی قرار می گیرد تا درنهایت بنیان جامعه اسلامی و کیان دین از هرگونه آسیب  در امان باشد. این نظارت مردمی باید درقالبی منسجم از قوانین ومعیار هایی باشد که اولا مانع  از ناکارآمدی این مقوله مهم در نظام سیاسی اسلام (انتقاد از حاکم مسلمان)شود -که یکی از مترقی ترین ظرفیت های این حوزه اندیشه سیاسی برای اصلاح و جلوگیری از انحراف  حرکت اصیل مسلمین  درجهت رشد وتعال دنیوی واخروی است.-ازسوی دیگر باید به گونه ای باشد که مانع از سوءاستفاده معاندان ،مخالفان،منافقان ودشمنان کیان مسلمین وبیضه الاسلام گردد. آنچه مسلم است این است که تا کنون الگوی منسجم ،کامل،جامع ومانع در زمینه نحوه نقد از نظام سیاسی وجود ندارد.حتی می توان ادعا کرد در هیچ زمینه ای در باره نحوه انتقاد  وجود ندارد.مثلا الگویی برای نقد نظام اداری ،روابط اجتماعی،علمی و....وجود ندارد.البته درمنابع گوناگون حسب مورد می توان مثال ها و راهنمایی های کلی برای انتقاد وجود دارد اما خلا وجود الگویی که بتوان بر اساس آن انتقاد را ارزیابی کرد را به هیچ وجه پر نکرده اند.درتحقیق حاضر سعی شده است اولین گام های تولید وتدوین این الگوی اصیل اسلامی برداشته شود وبا مراجعه به منابع دست اول قدمی هر چند ناچیز در یکی از شاخه های این حوزه برداشته شودو درآینده اگر برای شخص محقق امکان پذیر بود آن را پیش ببرد واگر این امکان نبود آجری  را بر این بنای نو پا ودژ مورد نیاز جامعه اسلامی  افزوده باشد.تعداد صفحه : 225قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09309714541 (فقط پیامک)        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  -- --

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید