دنلود پایان نامه ارشد : تاثیر قرآن و حدیث در دیوان جمال¬الدین محمد¬بن عبدالرزاق

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : ادبیات و زبان فارسی

عنوان : تاثیر قرآن و حدیث در دیوان جمال¬الدین محمد¬بن عبدالرزاق 

دانشکده ادبیات و علوم انسانی

 

پایان‌نامه کارشناسی ارشد در رشته ی زبان و ادبیات فارسی

 

عنوان:‌

تاثیر قرآن و حدیث در دیوان جمال­الدین محمد­بن عبدالرزاق اصفهانی

استاد راهنما:

دکتر حسن سلطانی­کوه بنانی

استاد مشاور:

دکتر علی گراوند

 

بهمن ماه 1392

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

قرآن، حدیث و ادبیات ارتباط نزدیکی با هم دارند. از نیمه قرن سوم هجری که سرودن شعر پارسی آغاز شد، کم کم و به مرور زمان، اندیشه های دینی و قرآن و حدیث بر شعر نیز تأثیر گذاشت به طوری که در قرن های بعد، کسانی چون سنایی، شعرشان آمیخته با قرآن و عرفان بود. از رهروان سبک سنایی، می توان از جمال­الدین اصفهانی نام برد. هرچند که زیاد به او پرداخته نشده است، اما شعرش سراسر از تأثیر قرآن و حدیث است. جمال­الدین بیشتر از قرآن تأثیر پذیرفته تا از احادیث. بیشترین تأثیرات را می­توان در قصاید او مشاهده نمود. اعتقادات دینی در اشعار او موج می­زند. وی از شیوه های تأثیر پذیری، بیشتر از اقتباس و تلمیح و در مواردی از حل و تضمین استفاده کرده است. بسامد اشعار جمال، راجع­به صفات خدا، پیامبر اسلام (ص)، معراج ایشان، سایر پیامبران الهی، روز قیامت، رزق و روزی و چندین موضوع دیگر است. موضوع این رساله تأثیر قرآن و حدیث در دیوان جمال­الدین است که در پنج فصل بررسی وتنظیم شده است: فصل اول شامل کلیات و تعاریف می باشد که به؛ شرح و بیان مسئله، ضرورت و اهمیت موضوع، اهداف تحقیق، کاربرد نتایج تحقیق، پیشینۀ تحقیق، سؤال های تحقیق و شرح روش تحقیق پرداخته شده است. فصل دوم با عنوان؛ زندگی، آثار و روزگار شاعر تنظیم شده است فصل سوم شامل؛ پیشینه و شیوه های تأثیر قرآن و حدیث در ادبیات فارسی. فصل چهارم که قسمت اصلی رساله را در بر می گیرد، شامل: بررسی محتوایی تاثیر قرآن و حدیث در شعر جمال­الدین که موضوعاتی مثل توحید، صفات خدا،  صفات پیامبر اسلام و معراج ایشان، سایر پیامبران الهی، روز قیامت و موضوعات دیگر را در بر می­گیرد. فصل پنجم نیز با عنوان سایر موضوعات به موضوعات گوناگونی که شاعر به آنها پرداخته است اختصاص دارد. مهمترین مسئله ای که در دیوان استاد به چشم می خورد، تأثیر زیاد قرآن در اشعار اوست که شاعر مسائل دینی واعتقادی خود را در اشعارش تأثیر داده است. همان طوری که در اندیشه های جمال خواهید خواند، وی فردی مسلمان ومقیّد به دین اسلام می باشد، هرچند که در اشعارش به مدح افراد نیز پرداخته است. بیشتر قصاید استاد، مدحی هستند که در بعضی موارد اغراق نیز نموده است. دیوان جمال الدین اصفهانی از مهمترین کتب اشعار مذهبی می باشد که آیینۀ تمام نمای جامعۀ عصر شاعر، ویکی از ارزشمند ترین آثار ادبی – مذهبی جامعۀ ایران در قرن ششم محسوب می شود.

واژه های کلیدی: جمال­الدین اصفهانی، دیوان اشعار، تأثیر قرآن و حدیث، شیوه­های تأثیر پذیری، قرن ششم.

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                             صفحه

مقدمه…………………………………………………………………………………………………….1

فصل اول: کلیات وتعاریف

1-1- شرح وبیان مسئله……………………………………………………………………………..5

1-2- ضرورت واهمیت موضوع…………………………………………………………………6

1-3- اهداف تحقیق…………………………………………………………………………………6

1-4- کاربرد نتایج تحقیق………………………………………………………………………….6

1-5- پیشینه تحقیق…………………………………………………………………………………..6

1-6- سؤال های تحقیق…………………………………………………………………………….7

1-7- شرح روش تحقیق……………………………………………………………………………8

فصل دوم: زندگی، آثار و روزگار شاعر

2-1- تولد و مرگ شاعر…………………………………………………………………………10

2-1-1- مذهب جمال الدین………………………………………………………………….13

2-1-2- فقر و تنگدستی جمال­الدین……………………………………………………….14

2-2- شیوۀ شاعری و آثار او…………………………………………………………………….15

عنوان                                                                                                             صفحه

2-2-1- سبک اشعار و وضع شعر در عصر شاعر……………………………………….19

2-3- اندیشه و تفکرات شاعر…………………………………………………………………..23

2-3-2- نکوهش از مردم اصفهان………………………………………………………….25

2-3-3- نکوهش فضل وستایش زر………………………………………………………..28

فصل سوم: پیشینه و شیوه های تأثیر قرآن و حدیث در ادبیات فارسی

3-1- پیشینۀ تأثیر پذیری از قرآن وحدیث در ادبیات فارسی…………………………..30

3-2- شیوه های تأثیر پذیری ادبیات فارسی از قرآن وحدیث………………………….33

3-2-1- اقتباس…………………………………………………………………………………..33

3-2-2- تلمیح……………………………………………………………………………………33

3-2-3- تضمین………………………………………………………………………………….34

3-2-4- ارسال­المثل…………………………………………………………………………….34

3-2-5- اشاره…………………………………………………………………………………….35

3-2-6- درج……………………………………………………………………………………..35

3-2-7- عقد……………………………………………………………………………………..35

عنوان                                                                                                             صفحه

3-2-8- ترجمه…………………………………………………………………………………..36

3-2-9- حل………………………………………………………………………………………36

فصل چهارم: بررسی محتوایی تاثیر قرآن و حدیث در شعر جمال­الدین

4-1- صفات خدا…………………………………………………………………………………..39

4-1-1- بی نیازی خدا……………………………………………………………………….39

4-1-2- بخشش گناهان…………………………………………………………………….39

4-1-3- بشارت خدا………………………………………………………………………….40

4-1-4- بی عیب و بی همتا بودن حق…………………………………………………..40

4-1-5- بیهوده نبودن خلقت………………………………………………………………40

4-1-6- تسبیح خدا…………………………………………………………………………..41

4-1-7- تسلیم در برابرخدا…………………………………………………………………41

4-1-8- جاودانگی خدا………………………………………………………………………42

4-1-9- نقش بندجان………………………………………………………………………….43

4-1- 10- حمد خدا…………………………………………………………………………….43

عنوان                                                                                                          صفحه

4-1-11- حلم و علم خدا……………………………………………………………………..43

4-1-12- خواست خدا…………………………………………………………………………44

4-1-13- خشم خدا…………………………………………………………………………….44

4-1-14- خلل در آفرینش……………………………………………………………………44

4-1-15- دعوت خداوند……………………………………………………………………..45

4-1-16- سوگند خدا …………………………………………………………………………46

4-1-17- سایۀ خدا …………………………………………………………………………….46

4-1-18- صنع خدا……………………………………………………………………………..46

4-1-19- خالق مطلق…………………………………………………………………………..47

4-1-20- عروه الوثقی………………………………………………………………………….47

4-1-21- عالم الغیب……………………………………………………………………………48

4-1-22- عا لم السّر…………………………………………………………………………….49

4-1-23- فَضل خدا…………………………………………………………………………….49

4-1-24- قادر و عالم ………………………………………………………………………….50

عنوان                                                                                                          صفحه

4-1-25- یاری طلبیدن از حق……………………………………………………………….50

4-1-26- کلمات خدا پایان ناپذیر است ………………………………………………….50

4-1- 27-کمال خداوند……………………………………………………………………….51

4-1-28- نصرت خدا…………………………………………………………………………..51

4-1- 29- هدایت خدا…………………………………………………………………………52

4-1- 30- یاد ونام خدا…………………………………………………………………………52

42اشاره به پیامبر اسلام(ص)……………………………………………………………….52

4-3- اشاره به دیگر پیامبران ……………………………………………………………………61

4-3-1- آدم (ع)…………………………………………………………………………………61

4-3-2- ابراهیم (ع)……………………………………………………………………………..63

4-3-3- اسحاق (ع)…………………………………………………………………………….63

4-3-4- خضر (ع)……………………………………………………………………………….64

4-3-5- داود (ع)………………………………………………………………………………..65

4-3-6- سلیمان (ع)…………………………………………………………………………….65

عنوان                                                                                                          صفحه

4-3-7- صالح (ع)………………………………………………………………………………66

4-3-8- عیسی (ع)………………………………………………………………………………66

4-3-9- موسی (ع)……………………………………………………………………………..68

4-3-10- موسی(ع) و ابراهیم(ع) …………………………………………………………..73

4-3-11- هارون (ع)……………………………………………………………………………73

4-3-12- یحیی (ع)…………………………………………………………………………….74

4-3-13- یونس (ع)…………………………………………………………………………….74

4-3-14- یعقوب (ع)…………………………………………………………………………..75

4-3-15- یوسف (ع)…………………………………………………………………………..76

4-4- قیامت و حشر و نشر……………………………………………………………………….77

4-5- بهشت و دوزخ……………………………………………………………………………..95

4-6- کعبه………………………………………………………………………………………….104

4-7- فتنه­های مختلف زندگی انسان………………………………………………………..107

4-7-1- فتنۀ آخر زمان ………………………………………………………………………107

عنوان                                                                                                        صفحه

4-7-2- جادوی بابل………………………………………………………………………….108

4-7-3- یأجوج وسدّ سکندر……………………………………………………………….108

4-7-4- دیو رجیم و شهاب ثاقب ………………………………………………………..109

4-7-5- چشم زخم …………………………………………………………………………..109

4-7-6- نفخ صور …………………………………………………………………………….112

4-7-7- قضا و قَدَر……………………………………………………………………………116

4-7-8- دنیا……………………………………………………………………………………..123

فصل پنجم: سایر موضوعات

5-1- اصلاب………………………………………………………………………………………131

5-2- بندگی انسان……………………………………………………………………………….131

5-3- پی نبردن عقل به ذات خدا…………………………………………………………….131

5-4- تنزیل ………………………………………………………………………………………..133

5-5- توکّل ……………………………………………………………………………………….133

5-6- جوشن ومغفر ……………………………………………………………………………..134

عنوان                                                                                                           صفحه

5-7- جود………………………………………………………………………………………….134

5-8- حسودان…………………………………………………………………………………….135

5-9- خلقت انسان ………………………………………………………………………………136

5-10- دوستی با خدا……………………………………………………………………………136

5-11- رنج…………………………………………………………………………………………137

5-12- سخاوت ………………………………………………………………………………….138

5-13- شب قدر ………………………………………………………………………………….138

5-14- صبر ……………………………………………………………………………………….138

5-15- صبر وتقوی………………………………………………………………………………139

5-16- حلم ……………………………………………………………………………………….139

5-17- تلخی صبر و شیرینی ظفر…………………………………………………………….140

5-18- ضایع شدن عمر در مادیات………………………………………………………….140

5-19- طور………………………………………………………………………………………..140

5-20- علم علی- عدل عمر ………………………………………………………………….141

عنوان                                                                                                          صفحه

5-21- علم- جود………………………………………………………………………………..141

5-22- عفو…………………………………………………………………………………………142

5-23- عنکبوت…………………………………………………………………………………..143

5-24- عرش………………………………………………………………………………………143

5-25- عرجون……………………………………………………………………………………144

5-26- فرعون……………………………………………………………………………………..145

5-27- فقر………………………………………………………………………………………….145

5-28- قاصر بودن انسان………………………………………………………………………..146

5-29- قناعت……………………………………………………………………………………..147

5-30- کاشتن عمل……………………………………………………………………………..147

5-31- کبر و فخر………………………………………………………………………………..148

5-32- کر وکور بودن دشمنان……………………………………………………………….148

5-33- کرم………………………………………………………………………………………..148

5-34- گرامی داشتن و برتری انسان………………………………………………………..149

عنوان                                                                                                          صفحه

5-35- گمراهان…………………………………………………………………………………..149

5-36- لا نگفتن…………………………………………………………………………………..150

5-37- لوح محفوظ……………………………………………………………………………..150

5-38- مشورت……………………………………………………………………………………151

5-39- نفس امّاره و لوّامه………………………………………………………………………151

5-40- نبی- طاها…………………………………………………………………………………151

5-41- نکوهش تضییع حقوق دیگران……………………………………………………..152

5-42- نیکی به والدین………………………………………………………………………….152

5-43- والضحی…………………………………………………………………………………..153

5-44- یتیم ومظلوم………………………………………………………………………………153

5-45- رزق و روزی…………………………………………………………………………….154

نتیجه­گیری………………………………………………………………………………………….157

منابع و مآخذ……………………………………………………………………………………….159

مقدمه

شعر زاییدۀ ذوق بشر است. همۀ افراد استعداد سرودن آن را ندارند. زیباترین احساسات بوسیله شعر بیان می شود. گاهی یک بیت، معنایی به وسعت یک کتاب دارد. چه بسیار دانشمندانی که علاوه بر علم ودانش، بر فن شاعری نیز مسلط بودند که سرایش شعر توسط این افراد، بر زیبایی و غنای شعر می­افزاید. سید جمال­الدین اسد آبادی می گوید: عجیب قریحه و غریب خاصیتی وذوقی در بعضی انسانها یافت می شود که آن قریحه، قریحۀ شعر وآن ذوق، ذوق نظم است. اصحاب این قریحه، گاهی معانی بدیعه را به عالم ظهور می رسانند و اختراع افکار جدیده می­نمایند که عقول انسان ها در او حیران می ماند (اسد آبادی، 1358: 156). از زمانی که قرآن مجید نازل شد، ادب دوستان و شاعران نگاه ویژه­ای به این کتاب آسمانی داشتند تا جایی که برای تبرک و زیبا کردن شعر و نوشتۀ خود از آن استفاده می­کردند. در کنار این کتاب عظیم، نسبت به حدیث نیز بی­توجه نبودند. قرآن و حدیث دو منبع ارزشمندی بودند که تأثیر بسزایی بر شعر و شاعران گذاشتند. رونق زبان عربی در سراسر جهان اسلام به ویژه ایران، روز به روز گسترده­تر شد که این گسترش به خاطر نزول قرآن به آن زبان بود. قرآن سرشار از نکات بلاغی و هنری است که هر شاعر و هنرمندی را به سوی خود جذب می کند. استفاده از قرآن و حدیث در شعر شاعران، علاوه بر اینکه نشانۀ علم اندوزی و روشنفکری آنان بود، نوعی افتخار برای شاعر نیز به شمار می­آمد. به­خاطر قداست و حرمت قرآن و حدیث، کاربرد آنها به شعر شاعر نیز قداست و حرمت می­بخشید و سخن شاعر برای مردمی که این اشعار را می خواندند به دیدۀ احترام نگاه می­کردند. از نیمۀ قرن سوم هجری قرآن و حدیث بر ادبیات به ویژه شعر تأثیر گذاشت، که این تأثیر گذاری در قرن پنجم درخشش قابل توجهی پیدا کرد و در قرون ششم تا هشتم به اوج کمال خود رسید. در عصرهای گذشته، نویسندگان ایرانی که در مکتب ها و مدرسه­ها تربیت می­شدند، ابتدا قرآن را فرامی­گرفتند و آن را حفظ می­کردند. این یادگیری و حفظ قرآن باعث می­شد که به طور مستقیم و غیر مستقیم در آثار شاعر یا نویسنده رسوخ نماید. این تأثیر پذیری به صورت تضمین، تلمیح، اقتباس، حل و … نمود پیدا می­کرد. همانطور که گفته شد بسیاری از شاعران از قرآن و حدیث در شعر خود بهره گرفته اند که یکی از این شاعران جمال­الدین اصفهانی است. جمال­الدین شاعر توانای قرن ششم از این قافله عقب نماند و اشعار خود را به آیات و احادیث آراسته نمود. شاهکار جمال­الدین، ترکیب­بند معروف اوست که در وصف پیامبر اکرم(ص) سروده شده است. این ترکیب­بند، نهایت ارادت قلبی شاعر را نسبت­به پیامبر اسلام نشان می دهد. دکتر سید محمد دامادی کتابی را با عنوان؛ شرح بر ترکیب بند جمال­الدین اصفهانی نوشته، که کتابی پر بار و ارزشمند برای دانش پژوهان و ادب دوستان می­باشد که تا کنون کسی مانند آن را ننوشته است. این ترکیب­بند مشحون از آیات و احادیث می­باشد که شخصیت پیامبر اسلام را توصیف نموده است. جمال الدین در اشعار خود، بیشتر از قرآن بهره برده و این تأثیر پذیری بیشتر در قصاید او دیده می­شود. شاعر، در تأثیرپذیری از قرآن و حدیث، از اقتباس، تضمین، تلمیح و حل استفاده کرده است. در عصر شاعر، عرفان رواج داشت و عرفای معروفی زندگی می کردند، از جمله: عین القضات همدانی، سنایی غزنوی، احمد جامی، عبدالقادر گیلانی و شیخ روزبهان بقلی شیرازی، از همه مهمتر، سنایی غزنوی که هم شاعر بود وهم عارف. «سنایی غزنوی شاعر معروف. اشعار او از عرفانی عمیق برخوردار است. مولوی در مثنوی، گفته های او را طرح و شرح می کند. در نیمۀ اول قرن ششم در گذشته است» (مطهری، 1367: 126). «یکی از علومی که در دامن فرهنگ اسلامی زاده شد و رشد یافت و تکامل پیدا کرد، علم عرفان است. عرفا با سایر طبقات فرهنگی اسلامی از قبیل مفسرین، محدثین، فقها، متکلمین، فلاسفه، ادبا، شعرا، یک تفاوت مهم دارند و آن این که علاوه بر اینکه یک طبقۀ فرهنگی هستند، علمی به نام عرفان به وجود آوردند و دانشمندان بزرگی در میان آنها ظهور کردند و کتب مهمی تألیف کردند.» (همان: 83). جمال­الدین در کنار چنین عارفانی و در چنین مکانی پرورش یافت و این هم نشینی و هم عصر بودن، تأثیر بسزای در فکر و اندیشه و شعر آن استاد گرانقدر داشته است. جمال­الدین هر چند که عارف کاملی نبوده اما به نظر می­رسد که مقامی کمتر از عرفا ندارد. زیرا شعرهایش این مطلب را ثابت می کند. موضوعات متنوعی در اشعار او دیده می شود، از جمله؛ صفات خدا، صفات پیامبر اسلام و معراج ایشان، سایر پیامبران الهی، روز قیامت و موضوعات دیگر. دیوان جمال­الدین یکی از ارزشمند­ترین کتب شعر مذهبی قرن ششم هجری است که احوال و اوضاع قرن خود را منعکس می­سازد. برای انجام این رساله، دیوان شاعر اساس کار قرار گرفته و پژوهش در پنج فصل بررسی وتنظیم شده است: فصل اول شامل کلیات و تعاریف می باشد که به؛ شرح و بیان مسئله، ضرورت و اهمیت موضوع، اهداف تحقیق، کاربرد نتایج تحقیق، پیشینۀ تحقیق، سؤال های تحقیق و شرح روش تحقیق پرداخته شده است. فصل دوم با عنوان؛ زندگی، آثار و روزگار شاعر تنظیم شده است فصل سوم شامل؛ پیشینه و شیوه های تأثیر قرآن و حدیث در ادبیات فارسی. فصل چهارم که قسمت اصلی رساله را در بر می گیرد، شامل: بررسی محتوایی تاثیر قرآن و حدیث در شعر جمال­الدین که موضوعاتی مثل توحید، صفات خدا،  صفات پیامبر اسلام و معراج ایشان، سایر پیامبران الهی، روز قیامت و موضوعات دیگر را در بر می­گیرد. فصل پنجم نیز با عنوان سایر موضوعات به موضوعات گوناگونی که شاعر به آنها پرداخته است اختصاص دارد. مأخذ نگارنده برای ارجاع به ابیات جمال­الدین، کتاب دیوان او به تصحیح و مقدمۀ وحید دستگردی است که البته ابیات آن در این رساله، با نثر معیار امروز نگارش شده است. برای ارجاع به ابیات دیوان جمال، به ترتیب؛ شماره صفحه وشماره بیت ذکر شده است. مانند: (152/2) یعنی صفحۀ 152، بیت دوم. اشعار مولانا نیز بر اساس؛ شماره دفتر وشماره بیت ذکر شده، ودر مورد سایر شعرا، فقط شمارۀ صفحه آمده است. ارجاع آیات قرآنی نیز به صورت (نام سوره (شماره سوره)، شماره آیه) می باشد.دیگر یاداشت ها و توضیحات به شیوۀ پی نوشت وبا شماره های پیاپی در پایان هر فصل آمده است. امید می رود که این پژوهش در شناخت بیشتر جمال الدین اصفهانی وعصر او وهمچنین تأثیر قرآن وحدیث در شعر شاعر به عنوان یک اثر ادبی – مذهبی مفید واقع شود ومورد قبول واستفادۀ ادب دوستان قرار بگیرد.

تعداد صفحه : 184

قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09199970560        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید