پایان‌نامه ارشد رشته فقه و الهیات گرایش علوم قرآن و حدیث: مبانی و روش معناشناسی واژگان قرآن در کتاب التحقیق فی کلمات القرآن الکریم

متن کامل پایان نامه با فرمت ورد

پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته فقه و الهیات

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد علوم و تحقیقات

 

 پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث(M.A)

  

مبانی و روش معناشناسی واژگان قرآن در کتاب التحقیق فی کلمات القرآن الکریم

 

استاد راهنما

حجت الاسلام سید محمد علی ایازی

استاد مشاور

دکتر سید محمد باقر حجتی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

فهرست

 

چکیده 1

مقدمه. 2

 

فصل اول، کلیات… 6

1-1.   مقدمه 7

1-2.   سیر تطور کتاب​های لغت عرب در قرون اولیه اسلام. 7

1-3.   واژه​شناسی قرآن مجید. 9

غریب القرآن و پیدایش علم واژهشناسی قرآن. 10

1-4.   واژه​شناسی و جایگاه آن در کلام مفسرین اصلی قرآن. 11

1-5.   کتاب التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. 13

1-6.   معرفی استاد حسن مصطفوی.. 15

زندگی نامه و ابعاد علمی.. 15

آثار. 17

1-7.   جمع بندی فصل.. 20

 

فصل دوم، مبانی واژه​شناسی واژگان قرآن در کتاب التحقیق.. 22

2-1.   مقدمه 23

تعریف مبانی.. 23

2-2.   مبانی عام و اصول قرآنی استاد مصطفوی.. 25

یکم) إعجاز قرآن کریم. 25

دوم) تحریف ناپذیری قرآن. 31

سوم) جامعیت قرآن. 34

چهارم) هدف قرآن. 37

پنجم) قابل فهم بودن قرآن. 38

ششم) طهارت شرط درک حقایق کتاب هدایت… 39

 

 

هفتم) نسخ.. 41

هشتم) محکم و متشابه. 44

2-3.   مبانی خاص…. 46

یکم) حصر استعمال کلمات قرآن مجید در حقیقت (عدم وجود مجاز در قرآن) 46

دوم) اعتقاد به وجود «اصل الواحد» برای کلمات قرآن. 58

سوم) لزوم توجه به «اشتقاق» در معنای کلمات قرآن. 60

چهارم) عدم وجود اشتراک لفظی و ترادف در قرآن. 62

پنجم) اعتقاد به دلالت ذاتی الفاظ.. 66

ششم) اعجاز الفاظ قرآن. 70

2-4.   جمع بندی بحث مبانی استاد مصطفوی.. 71

 

فصل سوم، روش واژهشناسی واژگان قرآن در کتاب التحقیق.. 72

3-1.   مقدمه 73

3-2.   منابع مورد استفاده در تألیف التحقیق.. 74

3-3.   بررسی روش بیان معانی در التحقیق.. 83

یکم) آوردن استنادات از منابع. 83

دوم) ارایه معنای اصل الواحد، بررسی آن در قرآن و سایر موارد. 85

سوم) واژگان با خصوصیت مطلق بودن. 88

چهارم) واژگان متقابل.. 89

پنجم) واژه​های با شئون مختلف… 90

ششم) فروق لغات… 91

هفتم) خصوصیات صیغه​ها 91

هشتم) سایر مدخل​ها در التحقیق.. 93

3-4.   جمع بندی روش​شناسی کتاب  التحقیق.. 97

 

 

فصل چهارم، بررسی کارآمدی کتاب التحقیق.. 99

4-1.   مقدمه 100

4-2.   تفسیر  100

4-3.   ترجمه قرآن. 108

4-4.   تفسیر روشن.. 111

مقایسه تفسیر روشن و ترجمه​های مشهور. 113

سوره مبارکه حمد(فاتحه الکتاب) 114

سوره مبارکه طور. 118

حاصل مقایسه ترجمه​ها 123

4-5.   تأثیر التحقیق در تفسیر تسنیم و کتاب ادب فنای مقربان. 124

 

نتیجه، جمع بندی و پیشنهاد. 127

فهرست منابع.. 131

چکیده  انگلیسی.. 135

 

چکیده

شناخت بیان و زبان قرآن جهت فهم هر چه بهتر و کامل­تر کلام وحی امری ضروری به شمار می­رود.  در این راستا بحث مفردات واژگان قرآن از جمله اولین و مهم­ترین لوازم برای محقق شدن این هدف است.

کتاب «التحقیق فی کلمات قرآن الکریم»، تألیف علامه حسن مصطفوی از جمله آثاری است که به تحقیق و بررسی در معنای واژگان قرآن کریم پرداخته و به ایجاد نوآوری در مبانی و سبک پرداخته است. در این نوشتار مبانی و روش شناسی این کتاب نفیس و گران­سنگ، مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.

از مهم­ترین مبانی معناشناسی در این کتاب، این نظر است که کلمات، در کلام خدای تعالی، در معنای حقیقی خود به کار رفته­اند. این نظر را به خوبی می­توان در نحوه طرح و به کارگیری مفهوم «اصل الواحد» در این اثر شاهد بود. مؤلف التحقیق، در حقیقت به جای مجاز در به کارگیری واژگان به توسعه معنا قایل شده­ است و به جای توجه به مصادیق کلمات، روح معنا را محور قرار داده است. در نتیجه کار اساسی در التحقیق، کشف اصل الواحد برای کلمات قرآن بوده است و منبع این تحقیق کلام عرب و آیات قرآن است. التحقیق در روش شناسی با مراجعه به منابع اصیل، دست اول و معتبر،  ابتدا معانی حقیقی را از مجازی، تمیز می­دهد و  در گام بعدی، با استفاده از آیات قرآن، معنای جامع و واحدی را حاصل می­کند. محصولی که بلوغ و پختگی آن با بررسی قیود و ویژگی­های مخصوص هر واژه، و نیز بهره گیری از فروق، تقابل و تفاوت کلمات متشابه و ذکر خصوصیات آنها، در غالب موارد، شایستگی ویژه­ای یافته است.

برای فهم میزان کارآیی التحقیق دو روش­ مورد بررسی قرار گرفت. یک روش بررسی تأثیر و کارآمدی التحقیق در دیگر آثار مؤلف است و روش دیگر ملاحظه این کارآمدی در آثار دیگران است. با بررسی هر دو روش، این نتیجه حاصل می­شود که التحقیق بسیار کارآمد و کارگشاست.

 

کلید واژگان:

حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القران الکریم، مفردات قرآن، روح معنا، حقیقت و مجاز، مبانی معناشناسی، روش تحلیل واژگان.

 

مقدمه

 

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ‏* الرَّحْمَانُ* عَلَّمَ الْقُرْءَانَ* خَلَقَ الْانسَانَ* عَلَّمَهُ الْبَیَانَ*…[1]

یکی از ویژگی­های انسان داشتن نعمت بیان است و بیان به معنای پرده­برداری از هر چیز است، مسلم است که با این معنی دیگر منظور از بیان تنها صدا و آوایی نیست که از دهان به گوش می­رسد، بلکه الهام طبیعی و موهبتی الهی است که خداوند نصیب انسان نموده و البته خود نیز از طریق همین بیان با انسان مرتبط گشته و منظور خود را به او رسانده است. چنانکه از امام صادق7 روایت شده که فرمودند «خداوند در کلامش برای مخلوقاتش تجلی کرده است»[2] و از این رو است که قرآن بهترین بیان­ها است که توانسته منظور خداوند را به تمامی منتقل کرده و بدین ترتیب انسان را به سر منزل مقصود برساند.

بر این اساس شناخت بیان و زبان قرآن جهت فهم هر چه بهتر و کامل­تر کلام وحی از لوازمی است که در تمامی تاریخ اسلام به آن توجه شده و جمع کثیری از اندیشمندان و پژوهشگران اسلامی بدان پرداخته­اند.

طبیعتا بحث و بررسی در خصوص نحوه بیان قرآن امری است که خود شامل ابعاد گسترده­ای است، مطالبی چون ساختار بلاغی قرآن، صرف و نحو واژگان، شناخت جایگاه استفاده از حروف و مطالبی از این دست، همگی از ابعاد شناخت ساختار بیانی قرآن به شمار می­رود که هر یک دانشمندان فراوانی را به خود مشغول داشته است.

در این میان بحث مفردات واژگان قرآن از اهمیت و جایگاه ویژه­ای برخوردار بوده است. طبیعتا شناخت ساختار بیانی قرآن مستلزم ارتباط با کلامی است که از مجموعه عبارات و جمله­های درست شده و این عبارات نیز به نوبه خود، از کنار هم آمدن واژگان و لغات سامان یافته، بر این اساس می­توان لغت را به عنوان بنیادی­ترین عنصر کلام مورد نظر قرار داد. با این توضیح دیگر دستیابی به ساختار بیانی کلام وحی مقدور نخواهد بود مگر آنکه ساختار واژگانی قرآن به دقت مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. این مطلبی است که عالمان اسلامی در قالب علم مفردات به آن پرداخته­اند تا بدان حد که نخستین تفاسیر قرآنی را تفسیر مفردات قرآن می­دانند که بیشتر به شرح و توضیح معنای واژگان اختصاص داشته است.

طبیعی است که علم مفردات نیز در تمامی این دوران هزار و چهارصد ساله دستخوش تغییر و تحولاتی بوده و هر زمان بخشی از ابعاد واژگان قرآن در منظر دانشمندان جلوه کرده و به بحث پیرامون آن پرداخته­اند. مطالبی چون ریشه لغات، مبانی وضع واژگان، بررسی مشتقات واژه و مانند آن. از این رو علاوه بر نگارش کتاب­های مفردات که به بیان معانی واژگان اهتمام داشته­اند، مقالات و پژوهش­های گسترده­ای نیز در فهم این ابعاد به قلم تحریر در آمده و باب بحث و گفتگو پیرامون آن باز بوده است.

در این زمینه تحقیقات صورت گرفته در خصوص مبانی واژه­شناسی و وضع واژگان، از اهمیت فراوانی برخوردار بوده و همچنین نظریات مطرح شده در این خصوص تأثیرات فراوانی را در حوزه­های دیگر علوم اسلامی چون تفسیر، فقه و حقوق داشته است. با این وصف تحقیقات فراوانی در خصوص این مبانی، نظریه­پردازان و همچنین کتب نوشته شده در این خصوص صورت گرفته و هر یک سعی نموده­اند تا به قسمتی از این مسئله بپردازند.

در این میان توجه به آثار نوشته شده در دوران معاصر به سبب بهره­برداری از انواع نظریات مطرح شده از اهمیت فراوانی برخوردار است، چه اینکه در این میان برخی نیز به سبب استفاده از مبانی متفاوت با عرف رایج، از اهمیت دوچندانی برخوردار شده و بحث و بررسی در خصوص این آثار می­تواند آغازگر تحولات گسترده در حوزه­های مختلف علوم اسلامی باشد.

کتاب «التحقیق فی کلمات القرآن الکریم» اثر ارزشمند استاد فرزانه، مرحوم علامه سید حسن مصطفوی از جمله این آثار به شمار می­رود که لازم است پیرامون مبانی واژه­شناسی آن و همچنین نحوه استفاده و پیاده­سازی این مبانی مورد بررسی و تفحص قرار گیرد.

این تحقیق تحت عنوان «مبانی و روش معناشناسی واژگان قرآن در کتاب التحقیق فی کلمات القرآن الکریم» بر آن است تا مبانی نظری استاد در خصوص مسئله قرآن و بالاخص مبانی ایشان در خصوص واژگان قرآن را مورد بررسی قرار داده و سپس نحوه بکارگیری این مبانی را در کتاب مذکور مورد تحلیل قرار دهد. ضمنا در این تحقیق سعی شده تا کارآمدی این رویکرد نسبت به واژگان نیز مورد ارزیابی قرار گیرد که برای این منظور از آثاری چون «تفسیر روشن» و «تفسیر تسنیم» استفاده شده است.

از آنجا که تا کنون در مورد این اثر نفیس استاد مصطفوی کار جدّی انجام نشده است، با طرح سه پرسش مبنایی به انجام این کار اقدام شد:

  1. مبانی معناشناسی واژگان درکتاب التحقیق کدام است؟
  2. روش معناشناسی واژگان درکتاب التحقیق چیست؟
  3. از آنجا که استاد مصطفوی در اثر بعدی خود، تفسیر روشن، معنای واژگان و ترجمه آیات را بر اساس کتاب التحقیق ارایه کرده است، آیا ترجمه ارایه شده در این تفسیر در مقایسه با سایر ترجمه­های متداول متفاوت است؟

در واقع با طرح این سه سؤال، کل جریانی که یک پژوهش طی می­کند تا مورد بهره برداری برسد پوشش داده شده است. تحقیقات اولیه در مورد سؤالات این تحقیق منجر به بدست آمدن فرضیات تحقیق شد:

  1. در کلام خدا، کلمات در معنای حقیقی به کار رفته است. این معنای حقیقی و مفهوم اصیل –که در کتاب التحقیق با عنوان «اصل الواحد» از آن نام برده می­شود- در تمام صیغه­های مختلف و ساختارهای مختلف الفاظی که از یک ریشه ساخته شده­اند، جاری است. کشف این معنای حقیقی بوسیله خود آیات قرآن قابل تحصیل است. همچنین ترادف حقیقی در کلمات قرآن راه ندارد و استخراج معنای اصلی نشان دهنده اختلافات بین واژگان قریب المعنی خواهد بود.
  2. روش استاد مصطفوی برای بدست آوردن معنای اصلی هر ریشه از واژگان قرآن کریم این است که ایشان بر اساس مبانی خاص خود ابتدا به کتب لغت عرب مراجعه و تلاش می کند در حد امکان معانی حقیقی و مجازی را از یکدیگر تمییز داده و سپس با استفاده از آیات قرآن معنای جامع واحدی را بدست آورد.
  3. معانی واژگان و ترجمه آیات ارایه شده در التحقیق و تفسیر روشن نشان می­دهد که این مبانی و روش، آثاری بر جای گذاشته که در برخی موارد متفاوت از ترجمه­های دیگر قرآن کریم است.

در نتیجه ساختار کلی تحقیق در قالب چهار فصل به همراه چکیده­ها، مقدمه، جمع­بندی و منابع نظام یافت. فصل اول شامل مباحثی است که مرور آنها برای ورود به بحث اصلی لازم به نظر رسیده است. در این راستا در این فصل نگاهی شده است به کلیات موضوع سیر تطور کتاب­های لغت عرب در قرون اولیه اسلام، واژه​شناسی قرآن مجید و زیر شاخه­های آن همچون غریب القرآن، نگاه معصومین: به واژگان و انواع استعمالات آن در کلام آنها همچنین در این فصل به معرفی مؤلف کتاب التحقیق پرداخته شده  تا به ویژه ابعاد علمی او آگاهی لازم حاصل شود.

فصل دوم به بررسی مبانی قرآنی نویسنده التحقیق تحت دو بخش مبانی عام و مبانی خاص اختصاص یافته است. سپس در فصل سوم به روش شناسی این اثر در واژه​شناسی قرآن پرداخته شده، بدین منظور ابتدا منابع این تألیف بررسی و سپس نحوه استفاده از آنها بیان شده است. در فصل چهارم نیز پس از بررسی مبحث تفسیر و ترجمه قرآن مجید اثر بنا نهاده شده استاد بر مبنای التحقیق یعنی تفسیر روشن و نیز سایر آثاری که التحقیق در آنها صاحب تأثیر بوده است از نظر می­گذرد.

با طی این مراحل خواستگاه و مقدمات طی شده برای خلق التحقیق فی کلمات القرآن الکریم مشخص می­شود. همچنین اصول و مبانی که تحقیق بر اساس آنها شکل گرفته، گام­هایی که محقق قدم به قدم برداشته تا حاصل کارش به نهایت رسد و محل­های تأثیر این اثر آشکار می­گردد.

در انجام این مراحل زحمات و عنایات استاد راهنمای گرامی، حجت الاسلام دکتر سید محمد علی ایازی چراغ راه نویسنده بوده است. همچنین نظرات مشاور بزرگوار، دکتر سید محمد باقر حجتی باعث اتقان کار گردید.

در پایان لازم است از زحمات این دو استاد عزیز و همه آنان که در پرورش نگارنده سهمی دارند از اولین آنان تا آخِرین آنان تشکر و قدر دانی کرده، از خدای متعال غفران و توفیق روزافزونش را برای یکایک بزرگواران خواستارم.

[1] سوره الرحمان، 1-4

[2] مجلسی(علامه)، بحارالأنوار، بیروت، موسسه الوفاء، 1404ق، ج89، ص107

***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)

ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود است

تعداد صفحه : 143

قیمت : چهارده هزار تومان

 

 

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود به شما نشان داده می شود

و به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09124404335        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید

13 پاسخ

ترک بک و پینگ بک

بخش دیدگاه ها غیر فعال است.