پایان نامه ارشد:علم و نقش آن در سیر و سلوک عرفانی از نظر ابن­ عربی و ملاصدرا

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :فلسفه

گرایش :فلسفه و کلام اسلامی

عنوان : علم و نقش آن در سیر و سلوک عرفانی از نظر ابن عربی و ملاصدرا

دانشگاه الزهرا (س)

دانشکده الهیات و معارف اسلامی

 

پایان نامه

جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد

رشته فلسفه، گرایش فلسفه و کلام اسلامی

 

عنوان:

علم و نقش آن در سیر و سلوک عرفانی از نظر ابن­عربی و ملاصدرا

 

استادان راهنما

دکتر اعلاء تورانی

دکتر مرتضی شجاری

 

مهر 1392

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

ابن­عربی سلوک را نوعی سیر در مقامات می­داند، ملاصدرا نیز با قائل شدن به اسفار اربعه معتقد است که سیر و سلوک، نوعی انتقال در مراتب اسفار اربعه است. به باور هر دو سیر و سلوک راه رسیدن به کمال است و بدون آن، تحقّق کمال ممکن نیست. علم نیز یکی از مقدمات اصلی سیر و سلوک است. در عرفان ابن­عربی و فلسفۀ صدرایی، علم از جهت بداهتِ مفهوم و خفایِ حقیقت، حکم وجود را دارد. هیچ چیز آشکارتر و روشن­تر از مفهوم علم نیست تا به واسطۀ آن بهتر علم را تعریف کرد؛ همچنان­که حقیقت علم مانند حقیقت وجود، کاملا مخفی است. ابن­عربی براساس وحدت وجود، حقیقت علم را «وجودِ حق» می­داند، ملاصدرا نیز حقیقت علم را حقیقت وجود می­داند که بنابر «وحدت تشکیکی» دارای مرتب گوناگونی است و بالاترین مرتبه آن «واجب الوجود» است. از این­رو ملاصدرا مانند ابن­عربی کمال آدمی را در علم می­داند. کمال آدمی معرفت به خویشتنِ خویش است که جلوۀ کامل الهی است؛ زیرا قلب آدمی که حقیقتِ اوست، گنجایش خداوند را دارد. فانی شدن از غیرخدا و بقای بالله را می توان تعبیری دیگر از علم حقیقی دانست؛ زیرا معنای «فنای فی الله» این است که آدمی یقین حاصل کند که حقیقت او، حق­تعالی است. بنابراین علمِ حقیقی و کمالِ غایی، مساوقِ یکدیگر و دو مفهوم برای یک مصداق هستند. از این­رو می­توان گفت که مرتبۀ نازل علم مقدمۀ لازم سیر و وسلوک و مرتبۀ بالای علم، غایت سیر و سلوک محسوب می­شود. در واقع، هدف ابن­عربی از سیر و سلوک عارفانه و غایت ملاصدرا از سیر و سلوک عقلانی، دست یافتن علمِ حقیقی و به تعبیر ابن­عربی «درک وحدت وجود» است.کلید واژه­ها: سیر و سلوک، علم حقیقی، کمال آدمی، فنای فی الله، وحدت وجود.

فهرست مطالب

فصل اول: کلیات..................................................................................................................................1
1. مقدمه..............................................................................................................................................2
1-1. تبیین مسألۀ پژوهشی و اهمیت آن .............................................................................................2
2-1. پیشینۀ پژوهش............................................................................................................................3
3-1. اهمیت بحث...............................................................................................................................3
4-1. سؤالات پژوهش.........................................................................................................................4
5-1. فرضیه­های پژوهش.....................................................................................................................4
6-1. روش تحقیق و مراحل آن.............................................................................................................5
7-1. بررسی منابع.................................................................................................................................5
8-1. ساختار پایان نامه ...........................................................................................................................5
2. پیشینۀ بحث......................................................................................................................................6
  1-2. علم از نظر متکلمان و عافان و فیلسوفان پیش از ملاصدرا........................................................6
    1-1-2. علم از نظر متکلمان............................................................................................................8
      1-1-1-2. علم از دیدگاه متکلمان مسلمان...................................................................................8
      2-1-1-2. علم از دیدگاه معتزله...................................................................................................10
      3-1-1-2. علم از دیدگاه اشاعره..................................................................................................11
       4-1-1-2. علم از دیدگاه متکلمان شیعه......................................................................................13
    2-1-2. علم از دیدگاه عارفان..........................................................................................................15
      تمایز میان علم و قول به علم.........................................................................................................17
    3-1-2. علم از دیدگاه فیلسوفان پیش از ملاصدرا..........................................................................20
      1-3-1-2. تعریف علم در فلسفۀ مشایی......................................................................................20
        اشکال به عرض بودن علم و جواب ابن­سینا...............................................................................23
      2-3-1-2. تعریف علم در فلسفۀ اشراقی......................................................................................24
  2-2. سیر و سلوک از نظر متکلمان، عارفان و فیلسوفان.....................................................................26
    1-2-2. سیر و سلوک از نظر عارفان................................................................................................28
    2-2-2. سیر و سلوک از نظر فیلسوفان............................................................................................32
      1-2-2-2. سیر و سلوک از نظر ابن­سینا........................................................................................32
      2-2-2-2. سیر و سلوک از نظر شیخ­اشراق..................................................................................39
  2-3. نقش علم در سیر و سلوک از نظر عارفان و فیلسوفان پیش از ملاصدرا...................................42
    1-2-3. نقش علم در سیر و سلوک از نظر عارفان..........................................................................42
    2-2-3. نقش علم در سیر و سلوک از نظر فیلسوفان پیش از ملاصدرا  ........................................44
      1-2-2-3. نقش علم در سیر و سلوک از نظر ابن­سینا..................................................................44
      2-2-2-3. نقش علم در سیر و سلوک از نظر شیخ­اشراق.............................................................46
فصل دوم: علم و سیر و سلوک از نظر ابن­عربی....................................................................................48
  1-1. تعریف علم ...............................................................................................................................51
    1-1-1. در تصوف پیش از ابن­عربی................................................................................................51
    2-1-1. از دیدگاه ابن­عربی..............................................................................................................51
  2-1. بعضی از خصوصیات علم.........................................................................................................55
  3-1. تفاوت علم و معرفت.................................................................................................................59
  4-1. تقابل علم عقلی و علم لدنّی......................................................................................................64
  5-1. کشف و شهود...........................................................................................................................68
  6-1. مشاهده از دیدگاه ابن­عربی........................................................................................................70
  7-1. مکاشفه از دیدگاه .....................................................................................................................71
2. سیر و سلوک از نظر ابن­عربی...........................................................................................................75
  1-2. صفات عارف.............................................................................................................................80
  2-2. انواع سالکان..............................................................................................................................81
  3-2. مراتب سالکان............................................................................................................................82
3. نقش علم در سیر و سلوک از نظر ابن­عربی......................................................................................83
فصل سوم: علم و سیر و سلوک از نظر ملاصدرا..................................................................................86
1. علم و معرفت از دیدگاه ملاصدرا.....................................................................................................87
  1-1. خلاقیّت نفس.............................................................................................................................88
  2-1. قدرت خلاقیت نفس.................................................................................................................90
  3-1. حصول صور برای نفس............................................................................................................91
  4-1. چگونگی ادراک.........................................................................................................................92
  5-1. ادراک حسی و خیالی.................................................................................................................93
  6-1. ادراک عقلی...............................................................................................................................94
  7-1. تفاوت علم و وجود ذهنی.........................................................................................................96
  8-1. تعریف علم................................................................................................................................99
2. سیر و سلوک از نظر ملاصدرا...........................................................................................................103
  1-2. مراتب عقل نظری......................................................................................................................104
  2-2. مراتب عقل عملی......................................................................................................................106
  3-2. تزکیه و تهذیب مقدمۀ سیر و سلوک..........................................................................................109
3. نقش علم در سیر و سلوک از نظر ملاصدرا......................................................................................113
  1-3. حکمت نظری............................................................................................................................113
  2-3. حکمت عملی............................................................................................................................115
فصل چهارم: مقایسۀ دیدگاه ابن­عربی و ملاصدرا در باب علم و نقش آن در سیر و سلوک.................117
1. مقایسۀ دیدگاه ابن­عربی و ملاصدرا در باب علم...............................................................................118
  1-1. اشتراکات ابن­عربی و ملاصدرا در باب علم...............................................................................119
    1-1-1. علم حکم وجود را دارد.....................................................................................................119
    2-1-1. بدیهی بودن مفهوم علم.......................................................................................................120
    3-1-1. تعریف علم به واسطۀ بیان ویژگی­ها...................................................................................122
      1-3-1-1. احاطۀ به معلومات.......................................................................................................122
      2-3-1-1. درک مدرَکات همان­گونه که هستند.............................................................................122
      3-3-1-1. حضور مجرد نزد مجرد...............................................................................................124
    4-1-1. حقیقتِ علم........................................................................................................................127
      1-4-1-1. حقیقت علم از دیدگاه ابن­عربی...................................................................................129
      2-4-1-1. حقیقت علم از دیدگاه ملاصدرا..................................................................................132
    5-1-1. علم مقارن با سعادت..........................................................................................................133
    6-1-1. کمال آدمی..........................................................................................................................134
      1-6-1-1. کمال آدمی از دیدگاه ابن­عربی....................................................................................135
      2-6-1-1. کمال آدمی از دیدگاه ملاصدرا....................................................................................138
  2-1. اختلافات ابن­عربی و ملاصدرا در باب علم...............................................................................140
2. مقایسۀ دیدگاه ابن­عربی و ملاصدرا در باب سیر و سلوک................................................................141
  1-2. سیر و سلوک نوعی انتقال است.................................................................................................143
  2-2. تزکیه و تهذیب گام اول در سیر و سلوک.................................................................................144
  3-2. آغاز سلوک همان انتقالش است................................................................................................144
  4-2. نهایت سلوک، فناء فی الله و بقاء بالله.........................................................................................145
  5-2. قلب جایگاه معرفت الهی...........................................................................................................147
3. مقایسۀ دیدگاه ابن­عربی و ملاصدرا در باب نقش علم در سیر و سلوک...........................................148
  1-3. مساوقت علم و کمال.................................................................................................................148
  2-3. مساوفت علم و بهشت...............................................................................................................149
  3-3. مساوقت علم و رؤیت خدا........................................................................................................151
  4-3. مساوقت علم و فنا.....................................................................................................................152
  5-3. مساوقت علم و معراج...............................................................................................................153
نتیجه­گیری.............................................................................................................................................157
فهرست مطالب......................................................................................................................................159

فصل اول

کلیات

مقدمه

متفکران تعاریف گوناگونی از علم ارائه کرده­اند، همچنان که نگاه تمامی عارفان نسبت به سیر و سلوک و نقش علم در آن مختلف است. در این رساله سؤال اصلی ما این است که آیا ابن­عربی و ملاصدرا تعریف مشترکی از علم دارند یا تعاریف آن­ها از علم مختلف است؟ از این­رو برای پاسخ دادن به این پرسش به آثار و منابع معتبر آنان رجوع کرده و با مقایسۀ دیدگاه هر دو، پاسخی مناسب به این پرسش خواهیم داد.

تبیین مسألۀ پژوهشی و اهمیت آن

هدفِ تمامی متفکران مسلمان وصول به حقیقت بوده است؛ اما هر گروه از آنها بر اساس نوع تفکر خود، راه رسیدن به حقیقت را به گونه­ای متفاوت از دیگران بیان کرده­اند. متکلمان با روشی نقلی و فیلسوفان مشایی با روش عقلی تلاش کرده­اند تا به حقیقت نائل آیند. عارفان اما، سیر و سلوک عرفانی را تنها راه وصول به حقیقت می­دانند. ابن­عربی بنیانگذار عرفان نظری در اسلام با اینکه در آثار خود بر سیر و سلوک بسیار تأکید می­کند؛ اما مقدمۀ سلوک به سوی حقیقت را «علم» می­داند. ملاصدرا پایه­گذار حکمت متعالیه نیز با اینکه فیلسوفی اهل عقل و استدلال است؛ اما آنچنان دلبستۀ عرفان ابن­عربی است که کتاب خویش را با توجه به چهار مرحلۀ سلوک عرفانی الحکمهالمتعالیه فی الاسفار الاربعه العقلیه نام نهاده است.مسألۀ اصلی این پژوهش بررسی چیستی علم در عرفان ابن عربی و حکمت صدرایی و نقش آن در سیر و سلوک عرفانی است. بر مبنای «وحدت وجود» که ابن­عربی بدان معتقد است، علم به چه معناست؟ و چه نقشی در سیر و سلوک برای رسیدن به حقیقت دارد؟ همین دو مسأله در ملاصدرا نیز دارای اهمیّت است؛ زیرا شعار مشهور حکمت متعالیه «جمع عرفان و برهان» است و ملاصدرا نیز گرچه در آغاز «وحدت تشکیکی وجود» را اثبات می­کند؛ اما در مباحث «علت و معلول» با قبول «وحدت شخصی وجود» بر آن برهان اقامه می­کند.
تعداد صفحه : 136قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09309714541 (فقط پیامک)        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  -- --

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید