پایان نامه ارشد:مطالعه تطبیقی حق حبس در معاملات معاوضی در حقوق ایران و فقه اسلامی

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :فقه

گرایش :فقه و حقوق اسلامی

عنوان : مطالعه تطبیقی حق حبس در معاملات معاوضی در حقوق ایران و فقه اسلامی

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد دامغان

دانشکده حقوق

 

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد  در رشته الهیات و معارف اسلامی

گرایش فقه و حقوق اسلامی

 

عنوان

مطالعه تطبیقی حق حبس در معاملات معاوضی در حقوق ایران و فقه اسلامی

استاد راهنما

دکترمهدی ذوالفقاری

استاد مشاور

دکتر سید محمود مجیدی

بهمن 1392

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

چکیده .............................................................................................................................................................................................1مقدمه ...............................................................................................................................................................................................2کلیات ..............................................................................................................................................................................................6تاریخچه حق حبس .....................................................................................................................................................................8فصل اول: مفهوم حق حبس و سایر مفاهیم اصلی پژوهش1-1- مفهوم حق حبس ............................................................................................................................................................101-1-1- تعریف حق ................................................................................................................................................................101-1-2- مفهوم حبس در لغت ...............................................................................................................................................101-1-3- مفهوم اصطلاحی حبس ...........................................................................................................................................111-1-3-1- معنای مصطلح حبس در فقه شیعه ..................................................................................................................111-1-3-2- معنای اصطلاحی حبس در حقوق مدنی ایران و مواد مربوطه ..................................................................121-2- سایر مفاهیم مرتبط با حق حبس ................................................................................................................................141-2-1- مورد عقد (عوض و معوّض) ................................................................................................................................141-2-2- شرایط عوض و معوض ..........................................................................................................................................161-2-3- عقد یا معامله معاوضی ............................................................................................................................................181-2-3-1- مفهوم و تعریف عقد ..........................................................................................................................................181-2-3-1-1- مفهوم لغوی عقد ............................................................................................................................................191-2-3-1-2- مفهوم اصطلاحی عقد ...................................................................................................................................191-2-3-1-3- مفهوم لغوی معامله..........................................................................................................................................201-2-3-2- ماهیت و ارکان تشکیل دهنده عقد ..................................................................................................................211-2-3-2-1- ماهیت عقد ......................................................................................................................................................211-2-3-2-1-1- تعاریف عقد درفقه و حقوق ..................................................................................................................211-2-3-2-1-2- ماهیت عقد در فقه عامه ..........................................................................................................................211-2-3-2-1-3- ماهیت عقد در حقوق موضوعه ............................................................................................................221-2-3-2-2- ماهیت معامله ..................................................................................................................................................231-2-3-2-2-1- در مفهوم عام .............................................................................................................................................231-2-3-2-2-2- در مفهوم خاص ........................................................................................................................................231-2-3-2-2-3- در مفهوم اخص ........................................................................................................................................231-2-3-2-3- تعریف معامله معاوضی ................................................................................................................................241-2-3-2-4- شرایط معامله معاوضی .................................................................................................................................241-2-4- عقد معوض و عقد غیر معوض ............................................................................................................................241-2-4-1- تعریف عقد معاوضی ..........................................................................................................................................251-2-4-1-1- ویژگی های عقود معاوضی .........................................................................................................................261-2-4-1-2- آثار معاوضی بودن عقد ................................................................................................................................261-2-4-1-3- فایده تشخیص عقود معوض .......................................................................................................................291-2-4-2- تعریف عقد غیر معاوضی ..................................................................................................................................291-2-4-2-1- معیار تشخیص عقود غیر معوض ...............................................................................................................291-2-4-2-2- اقسام عقود غیر معاوضی ..............................................................................................................................311-2-4-3- تفاوت بین عقد معوض و غیر معوض بر مسئله شرط عوض ..................................................................311-2-4-4- تفاوت این دو نوع عقد از جهت آثار حقوقی ..............................................................................................351-2-4-5- نتیجه گفتار حاظر ................................................................................................................................................351-2-5- تسلیم و تسلم ............................................................................................................................................................361-2-5-1- تعریف تسلیم و تسلم ........................................................................................................................................361-2-5-2- ماهیت و مبنای حقوقی تسلیم و تسلم ...........................................................................................................37فصل دوم: ماهیت و مبانی حق حبس از دیدگاه حقوقی و فقهی2-1- بررسی ماهیت حق حبس ............................................................................................................................................392-1-1- بحث مقدماتی در بیان حق .....................................................................................................................................392-1-2- ماهیت حق حبس .....................................................................................................................................................392-1-3- تبیین ماهیت حق حبس از دیدگاه علمای فقه و حقوق ..................................................................................402-1-4- شناخت ماهیت حق حبس .....................................................................................................................................422-1-5- مطالعه تطبیقی در فقه عامه .....................................................................................................................................442-2- مبانی حق حبس در فقه امامیه و حقوق ایران .........................................................................................................442-2-1- بررسی مبانی حق حبس از دیدگاه علمای شیعه ...............................................................................................442-2-2- بررسی مبانی حق حبس از دیدگاه دکترین حقوق مدنی ایران .......................................................................472-3- چگونگی پایان دادن به تنازع ناشی از حق حبس ...................................................................................................48فصل سوم :موارد پیدایش حق حبس و شروط آن از دیدگاه حقوقی و فقهی3-1- شرایط پیدایش حق حبس ............................................................................................................................................533-1-1- موجدات حق حبس .................................................................................................................................................533-1-1-1- انعقاد عقد بیع صحیح میان بایع و مشتری .....................................................................................................533-1-1-2- واجب التسلیم بودن تعهدات طرفین عقد ......................................................................................................543-1-1-3- لزوم همزمانی تعهدات طرفین عقد .................................................................................................................543-1-1-4- حق حبس هنگام حلول اجل ............................................................................................................................543-1-1-5- تعهدات بایع و مشتری مرکب از حال و مؤجل ...........................................................................................553-1-2- تبیین محدوده­ی حق حبس در حقوق ایران و فقه امامیه ................................................................................553-1-2-1- حق حبس یک استثناء است .............................................................................................................................563-1-2-2- دامنه جریان حق حبس محدود به عقود معاوضی است .............................................................................563-1-2-3- دامنه جریان حق حبس وسیعتر از عقود معاوضی است .............................................................................573-1-2-4- محدوده حق حبس در قوانین ایران ................................................................................................................583-1-3- شرایط حابس و محبوس ........................................................................................................................................583-1-3-1- در شرایط حابس .................................................................................................................................................583-1-3-2- در شرایط محبوس ..............................................................................................................................................613-1-3-3- تکالیف حابس ......................................................................................................................................................623-1-3-3-1- حفظ و نگهداری محبوس ...........................................................................................................................643-1-3-3-2- منافع محبوس در زمان حبس .....................................................................................................................663-1-4- بررسی وضعیت عین محبوسه در حین حبس ...................................................................................................683-1-4-1- انتفاع مشتری از مبیع در مدت حبس .............................................................................................................693-1-4-2- قبض مبیع بدون اذن بایع در مدت حبس ......................................................................................................693-1-4-3- تصرفات متبایعین در موضوع حق حبس .......................................................................................................703-2- شرط حال بودن هر دو عوض در حق حبس ..........................................................................................................713-2-1- شرط حال بودن عوضین در حقوق مدنی ایران .................................................................................................713-2-2- شرط حال بودن عوضین از منظر فقهای امامیه ..................................................................................................743-3- مشروط نبودن تسلیم به شرط ضمن عقد .................................................................................................................753-3-1- مشروط نبودن تسلیم به شرط ضمن عقد در دکترین حقوق مدنی ...............................................................753-3-2- مشروط نبودن تسلیم به شرط ضمن عقد در فقه امامیه ...................................................................................763-3-2-1- اقسام شرط و تعاریف آن در فقه .....................................................................................................................763-3-2-2- رابطه شرط با عقد ...............................................................................................................................................77فصل چهارم: آثار اعمال حق حبس و موجبات زوال آن4-1- آثار اعمال حق حبس ....................................................................................................................................................794-1-1- شیوه اجرای حق حبس ...........................................................................................................................................794-1-2- امانی بودن ید در زمان اعمال حق حبس ............................................................................................................804-1-3- هزینه نگهداری از مال در دوره حبس .................................................................................................................804-1-4- امکان اجبار حابس به تسلیم از سوی دادگاه ......................................................................................................814-1-4-1- آیا هر حق امتناع را باید حق حبس دانست ؟ ..............................................................................................824-1-4-2- امتناع طرفین از تسلیم ........................................................................................................................................824-1-4-3- اولویت در تسلیم .................................................................................................................................................844-1-5- تلف یکی از عوضین در دوره اعمال حق حبس ...............................................................................................854-1-5-1- شرایط اعمال قاعده تلف مبیع قبل از قبض ..................................................................................................874-1-5-2- تلف بعض از مبیع قبل از قبض .......................................................................................................................884-1-5-3-آثار قاعده تلف مبیع قبل از قبض .....................................................................................................................894-2- موجبات زوال حق حبس .............................................................................................................................................894-2-1- اسقاط حق حبس ......................................................................................................................................................894-2-1-1- اسقاط ضمنی در خود عقد ...............................................................................................................................894-2-1-2- اسقاط صریح یا ضمنی پس از عقد ................................................................................................................904-2-2- تسلیم عوض از سوی طرف معامله ......................................................................................................................914-2-2-1- تسلیم تمام عوض ...............................................................................................................................................914-2-2-2- تسلیم جزئی از عوض ........................................................................................................................................924-2-3- نتیجه گیری و جمع بندی در مورد حق حبس مدنی .......................................................................................934-3- عدم تأثیر فوت یا حجر حابس در حق حبس .........................................................................................................944-3-1- وجود حق حبس پس از فوت حابس و انتقال به ورثه ....................................................................................954-3-2- قابلیت استناد به حق حبس علیه قائم مقام مشتری و اشخاص ثالث ............................................................974-3-3-تأثیر حجر حابس یا ورشکستگی او در حق حبس ............................................................................................984-3-3-1- آثار حکم ورشکستگی حابس نسبت به طلبکاران .......................................................................................984-3-3-1-1- منع تعقیب انفرادی ........................................................................................................................................984-3-3-1-2- حال شدن دیون مؤجل .................................................................................................................................994-3-3-1-3- منع دریافت خسارت تأخیر تأدیه از دیون ورشکسته ..........................................................................1004-3-3-2- آثار حکم ورشکستگی نسبت به شخص ورشکسته .................................................................................1004-3-3-2-1- منع مداخله ورشکسته در اموال خود ......................................................................................................1004-3-3-2-2- آثار حکم نسبت به معاملات ورشکسته .................................................................................................1024-3-3-2-2-1- معاملات قبل از تاریخ توقف ...............................................................................................................1024-3-3-2-2-2- معاملات بین تاریخ توقف تا صدور حکم .......................................................................................1034-3-3-2-2-3- معاملات بعد از صدور حکم ...............................................................................................................104نتیجه گیری.............................................................................................................................................................................106پیشنهاد........................................................................................................................................................................................107فهرست منابع ............................................................................................................................................................................108

چکیده

یکی از شیوه­های ضمانت انجام تعهدات قراردادی اعمال حق حبس می­باشد. حق حبس را ناشی از تقابل عوضین و معاوضی بودن قراردادهای معوض دانسته اند که موجب می­گردد مادامی که یک طرف اقدام به اجرای تعهد قراردادی ننموده، طرف مقابل از اجراء قرارداد خودداری نماید و در صورت امتناع هر دو طرف در اجبار متعهد یا متعهد له یا هر دو اختلاف نظر وجود دارد. به هر حال در عقودی نظیر بیع و اجاره، در همه نظام های حقوقی، حق حبس اجراء می‌گردد، بی تردید تحقق هر عقد و قرارداد، هم موجد تعهدات و تکالیفی بر طرفین آن است و هم حقوق و اختیاراتی به آنها می دهد. حق حبس از جمله حقوقی است که غالباً در معاملات معوض به وجود می آید. شاید در ابتدای امر توهم گردد که این تعبیر یک اصطلاح حقوقی صرف باشد که در مکاتب مختلف حقوقی به کار می رود، حال آنکه از دیرباز در میان فقیهان مطرح شده و به تفصیل مورد بحث و بررسی قرار گرفته است؛ در متن حاضر تلاش گردیده مشکلاتی که ممکن است در ارتباط با تعهدات متعاقدین بوجود آید و مباحثی که راجع به حق حبس، کیفیت ایجاد و اسقاط آن، شرایط استفاده کننده از حق حبس و چگونگی به پایان دادن حق حبس را طرح و احکامی که با قواعد و مقررات پذیرفته شده در نظام حقوقی ما سازگار است، برای آنها ذکر شود. این اثر در فصل نخست به بیان مفهوم حق حبس و سایر مفاهیم اصلی پژوهش و در فصل دوم به تبیین ماهیت و مبانی حق حبس از دیدگاه حقوقی و فقهی پرداخته است و در فصل سوم به برخی از موارد پیدایش حق حبس از دیدگاه فقه و حقوق اسلامی و در فصل پایانی آثار اعمال حق حبس و موجبات زوال آن را مورد بررسی قرار داده است. و در نهایت از بیان این موارد به این نتیجه رسیده که بیع زائیده­ی تحقق عقود معاوضی و حق حبس، وسیله­ای اجباری برای اجرای عقود و به عبارتی دیگر ارمغان همبستگی میان دو عوض در قراردادهای معوض و تبادل عوضین می­باشد.واژگان کلیدی: حق حبس، عقود معاوضی، فقه، حقوق.

مقدمه

الحمدلله الذی لایبلُغُ مِدحتَه القائلون و لایُحصِی نَعماءَه العادُّونَ و لایُؤَدِّی حقَّه المجتهدون الذِی لایُدرکُه بُعدُ الهِمَم و لاینالُه غوصُ الفِطن و الصلاهِ علی رسُلِه نبیِّ الرَّحمه و إمام الأئِّمه و سراج الأُمَّه و علی أهل بیته مصابیح الظُّلَمِ و عِصَمِ الأُمّمِ و منار الدِّین الواضحه و مثاقیل الفضل الرّاجحه.عقود معوض یکی از نخستین اشکال معاملات بوده است که بشر از قدیم الایام آنرا شناخته است، بشر در اعصار گذشته حوائج خویش را از طریق داد و ستد برطرف می ساخت. و عموماً ملکیت از طریق قبض و اقباض فیزیکی از یکی به دیگری انتقال می­یافت، صرفاً کسی مالک شناخته می­شد که مال در ید او قرار داشت. از زمانی که بشر توانست ملکیت را که یک رابطه­ی اعتباری بین اشخاص و اموال است بشناسد، معاملات به شکل معاوضه صورت پذیرفت. به نظر می­رسد بیع زمانی بعنوان یکی از اشکال معاملات مطرح شد که بشر پول را به منظور سهولت در انجام معاملات، بجای یکی از عوضین وارد قلمرو معاملات کرد، و در حقیقت بیع زائیده­ی معاوضه است.عقود معوض علاوه بر جامعه جهانی در حقوقی داخلی کشورمان نیز از اهمیت بسزایی برخوردار است چرا که مادر عقود(ام العقود) محسوب می­شود و برای اثبات این اهمیت می بایست از علمای برجسته ای همچون صاحب مکاسب، شیخ مرتضی انصاری نام برد که سالیان درازی از عمر خویش را صرف روشن ساختن همین بحث کرده اند و از اهمیت آن نیز همین بس که در قرآن کریم نیز واژه بیع در هفت آیه[1] و افعال مشتق آن[2] در پنج آیه مطرح شده است.از آنجا که عقد بیع از جمله عقودی است که برای رفع نیازهای مادی اشخاص از دیگران، مورد استفاده قرار می­گیرد و نیز دعاوی متعددی که در ارتباط با عقد بیع در محاکم مطرح می­شود بیشتر مربوط به تعهدات طرفین عقد می­باشد و چون مقررات قانون مدنی در مورد حق حبس ناکافی و پراکنده به نظر می­رسد، از این رو مسائل بسیاری مطرح می­شود که باید به آنها در پرتو رجوع به قواعد کلی و اصول و نیز نظریات فقها پاسخ داد و راه حلی در خور برای آنها یافت.ریشه تاریخی حق حبس به عنوان یک قاعده عمومی حقوق را باید در حقوق آلمان جستجو کرد که با شروع قرن بیستم وارد حقوق فرانسه و کشورهای عربی شد. هر چند که به طور پراکنده مصادیق این قاعده در همه نظام های حقوقی وجود داشته است. در قوانین فعلی ایران به کلیت این قاعده تصریح نشده است ولی برخی از موارد آن در مواد قانونی دیده می‌شود. مبنای اصلی قاعده را در تقابل و وابستگی عوضین باید جستجو کرد، هر چند این مبنا اختلافی است و مبنای "Consideration" در حقوق کامن لا شهرت بیشتری دارد و در نظرات برخی از فقها نیز وارد شده است. برای تحقق حق حبس شرایطی لازم است و موانع متعددی نیز از جمله اجرای بخشی از تعهد، شرط تاجیل در قرارداد، شرط اسقاط حق حبس و ... بر سر راه حق حبس وجود دارد. از بررسی فقه اسلامی، حقوق ایران و عرب بدست می‌آید که حق حبس به عنوان ضمانت اجرای قراردادها تحت یک عنوان کلی در جایی جز حقوق کشورهای عربی و تحت عنوان "وسایل ضمان‌التنفیذ" بررسی نشده است ولی به طور پراکنده مطرح و مورد دقت قرار گرفته است. به هر حال در عقودی نظیر بیع و اجاره، در همه نظام های حقوقی، حق حبس اجراء می‌گردد.در این نوشتار علاوه بر اینکه مسائل عمده مربوط به حق حبس که به طور پراکنده در متون فقهی وجود دارد، از لابه لای آثار مکتوب فقیهان استخراج و مدون شده است، پندارهای نادرستی چون تعمیم موضوع آن به هر نوع امتناع، انحصار آن در عقد بیع و حتی لزوم دو طرفه بودن آن، مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.هدف و انگیزه طرفین عقد بیع، علاوه بر مالکیت عوضین، در اختیار گرفتن آنها است. از این رو، برای هر یک از طرفین حق حبس در نظر گرفته شده است و آنها می توانند برای نیل به این هدف، اجرای تعهد از سوی خود را به اجرای تعهد طرف مقابل موکول سازند. در کنوانسیون یک طرف قرارداد می تواند در قبال عوض و هزینه نگهداری از کالا از حق حبس استفاده کند. همچنین می تواند اجرای تعهد از سوی خود را با توجه به شروط مندرج در ماده 71 معلق سازد. در حقوق ایران برخلاف کنوانسیون در قبال هزینه حفظ کالا حق حبس وجود ندارد. حق تعلیق اجرای قرار داد نیز به صورت یک قاعده کلی مطرح نشده است.تعداد صفحه : 128قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09309714541 (فقط پیامک)        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  -- --

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید