پایان نامه ارشد:نقد و بررسی آرای قرآنی جابری با تکیه بر کتاب مدخل إلی القرآن الکریم

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :علوم و معارف قرآن

عنوان : نقد و بررسی آرای قرآنی جابری با تکیه بر کتاب مدخل إلی القرآن الکریم

وزارت علوم، تحقیقات و فن آوری

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

دانشکده علوم قرآن تهران

عنوان پایان نامه کارشناسی ارشد:

نقد و بررسی آرای قرآنی جابری با تکیه بر کتاب مدخل إلی القرآن الکریم

استاد راهنما: دکتر زهره اخوان مقدم

استاد مشاور: دکتر هادی رهنما

زمستان 1390

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

علیرغم برجستگی شخصیت اندیشمند مراکشی محمد عابد الجابری در حوزه ی قرائت معرفت شناختی اش از میراث و پروژه ی نقد عقل عربی وی، اما کنکاش های او در حوزه ی علوم قرآنی در میان پژوهشگران علوم قرآنی هنوز ناشناخته مانده است. جابری که در پایان حیات خویش، با هدف معاصر کردن قرائت قرآن کریم به واکاوی متن قرآن پرداخته، علاوه بر نوشته های پراکنده اش در این زمینه، چهار مجلد را مختص این حوزه تألیف نموده است. جابری که پس از یک نوشتن یک جلد به عنوان مقدمه پیرامون شناسایی قرآن کریم سعی کرده است با روشی معرفت شناسانه و با تکیه بر جنبه های جامعه شناختی و همچنین بر پایه ی دید تاریخی نگر (و یا بر حسب ترتیب نزول)، این متن مقدس را با نگاهی معاصر تفسیر کند.

همگام با جابری کسانی همچون نصر حامد ابوزید و محمد ارکون نیز به تفسیری معاصر از قرآن پرداخته اند. این تفاسیر جدید که بر پایه ی شیوه های نوین علوم انسانی صورت گرفته اند، واکنش های مختلف بسیاری را در پی داشت. در برابر تفسیر ارائه شده از جابری برخی همچون بنیادگران اسلامی به نقد وی پرداختند و برخی دیگر از این پروژه همچون پروژه ی نقد عقل عربی اش استقبال فراوانی کردند.

جابری پیش از این بر اساس روش معرفت شناختی میراث را مورد واکاوی قرار داده بود با شیوه ای مشابه قرآن کریم را در ابتدا تعریف و سپس به تفسیر آن می پردازد. بنابر این می توان گفت مطالعه ی پروژه ی شناسایی قرآن کریمِ جابری در گرو آشنایی با پروژه ی نقد عقل عربی اوست.

واژگان کلیدی: محمد عابد الجابری، شناسایی قرآن، مدخل إلی القرآن، عقل عربی

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                          صفحه

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….1

فصل اول: کلیات تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………………………3

1- بیان مساله ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 4

2- پیشینه ی علمی………………………………………………………………………………………………………………………………………………..5

3- مسائل و پرسش های تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………6

4- اهداف و ضرورت ها /  فواید علمی و کاربردی تحقیق……………………………………………………………………………………..7

فصل دوم: زندگی نامه و کتاب شناسی محمد عابد الجابری ………………………………………………………………………………..9

2 – 1 زندگی نامه………………………………………………………………………………………………………………………………………………..10

2 – 1 – 1 زندگی نامه……………………………………………………………………………………………………………………………………….10

2 – 1 – 2  تألیفات…………………………………………………………………………………………………………………………………………….12

2 – 1 – 3 مقالات……………………………………………………………………………………………………………………………………………….14

2 –  1 –  4 جوایز و دستاوردهای علمی…………………………………………………………………………………………………………….15

2 –  2  کتاب شناسی تفصیلی از جابری بر اساس سیر زمانی…………………………………………………………………………..18

فصل سوم: بررسی اندیشه های جابری در زمینه ی میراث و علوم قرآنی ………………………………………………………….23

3 – 1 مروری بر آرای غیر قرآنی جابری……………………………………………………………………………………………………………..24

3 – 1 – 1 ابن خلدون………………………………………………………………………………………………………………………………………..25

3 – 1 – 2 ابن رشد…………………………………………………………………………………………………………………………………………….25

3 – 1 – 3 پروژه ی نقد عقل عربی و نقدهای وارد بر آن………………………………………………………………………………….26

3– 1 – 3 – 1 تکوین العقل العربی……………………………………………………………………………………………………………………27

3– 1 – 3 – 2 بنیه العقل العربی……………………………………………………………………………………………………………………….28

3– 1 – 3 – 3 دو اصل و یک روش نظام معرفتی……………………………………………………………………………………………..30

3 – 1 – 3 – 4 تقسیم بندی نقدهای وارد شده بر جابری………………………………………………………………………………..32

3 – 1 – 3 – 5 العقل السیاسی العربی……………………………………………………………………………………………………………….35

3 – 2 بررسی و نقد آرای قرآنی محمد عابد الجابری………………………………………………………………………………………….37

3 –  2 – 1 معرفی کتاب مدخل إلی القرآن الکریم؛ الجزء الأول: فی التعریف بالقرآن……………………………………..37

3 – 2 – 1 – 1 بخش اول: خوانش هایی در باره ی

محیط قرآن کریم(قراءات فی محیط القرآن الکریم)……………………………………………………………………………………………37

3 – 2 – 1 – 2 بخش دوم کتاب: قرآن کریم:

روند ایجاد و شکل گیری(القرآن: مسار الکون و التکوین)…………………………………………………………………………………..41

3– 2 – 1 – 3 بخش سوم کتاب: القصص فی القرآن الکریم(قصص در قرآن کریم)……………………………………….43

3 – 2 – 2 نقد تعریف قرآن جابری……………………………………………………………………………………………………………………50

3 – 2- 3 نقد اصطلاح پدیده ی قرآنی در نوشته های جابری…………………………………………………………………………..53

3 – 2 – 4 نقد واکاوی های قرآنی جابری طبق ترتیب نزول…………………………………………………………………………….55

3– 2- 5 نقد دیدگاه جابری در باره ی امی بودن پیامبر(ص)……………………………………………………………………………58

فصل چهارم: مقایسه ی آرای جابری در زمینه ی علوم قرآنی با دیگر جریان های فکری ………………………………..64

4 – 1  – 1 پیرامون تفسیر و انواع آن………………………………………………………………………………………………………………..66

4 – 1 – 2 روش تفسیر قرآن به قرآن علامه محمد حسین طباطبایی……………………………………………………………..68

4 – 1 – 3 جابری و تفسیر قرآن به قرآن…………………………………………………………………………………………………………..71

4 – 1 – 3 – 1 تفسیر قرآن به قرآن؛ تفسیر النص بالنص (تفسیر متن به متن)……………………………………………..71

4– 2 – 1 الف: زندگی نامه ی شیخ محمد عبده……………………………………………………………………………………………….77

4– 2 – 2 ب: زندگی نامه ی محمد رشید رضا………………………………………………………………………………………………….78

4 – 2 – 3 سبک تفسیری المنار………………………………………………………………………………………………………………………..79

4 – 2 – 3 – 1 عقل در تفسیر المنار…………………………………………………………………………………………………………………84

4 – 2 – 4 اندیشه ی تفسیری محمد عابد الجابری…………………………………………………………………………………………..85

4 – 3 – 1 زندگی نامه ی نصر حامد ابوزید……………………………………………………………………………………………………….89

4 – 3 – 2 بررسی تطبیقی میان دو کتاب «مفهوم النص» و «مدخل الی القرآن الکریم» …………………………….89

4 – 4 – 1 زندگی نامه ی محمد ارکون……………………………………………………………………………………………………………..94

4 – 4 – 2 بنیادهای قرائت معاصر قرآن کریم……………………………………………………………………………………………………94

4– 4 – 2 – 1 التاریخانیه(تاریخی نگری)………………………………………………………………………………………………………….95

4– 4 – 2 – 2 التأویل(هرمنوتیک)…………………………………………………………………………………………………………………….96

الف: تأویل بر محور زمانی……………………………………………………………………………………………………………………………………..96

ب:  تأویل بر محور غایات(تأویل مقاصدی)…………………………………………………………………………………………………………..96

4– 4 – 2 – 3 به کارگیری روش های علوم انسانی………………………………………………………………………………………….98

4 – 4 – 2 – 4  عقل گرایی در تفسیر متن قرآنی……………………………………………………………………………………………98

فصل پنجم: تأثیر جریان شرق شناسی بر اندیشه ی محمد عابد الجابری ………………………………………………………102

5 – 1 – 1 پیرامون شرق شناسی و پسا شرق شناسی……………………………………………………………………………………103

5 – 1 –  2 اندیشه ی محمد عابد الجابری پیرامون ابعاد مختلف دانش شرق شناسی………………………………….105

5 –2–1 محمد عابد الجابری و جمع قرآن………………………………………………………………………………………………………108

5 –2–2 نولدکه، جابری و عدم جمع قرآن در زمان پیامبر(ص)…………………………………………………………………….111

5 –  3 منتقدان و اندیشه ی شرق شناسی محمد عابد الجابری……………………………………………………………………..115

5– 4 – 1 روش ها و ابزار کار جابری……………………………………………………………………………………………………………….120

5 – 4 – 1- 1 نظام معرفتی (اپیستمه ی) فوکویی…………………………………………………………………………………………120

5- 4- 1- 2 رویکرد ساختارگرایی……………………………………………………………………………………………………………………121

5- 4- 1 – 3 ناخودآگاه معرفتی ژان پیاژه………………………………………………………………………………………………………122

فصل ششم………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….123

جمع بندی و نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………………………………124

منابع……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………129

 

مقدمه

پژوهشگران و ناظران بر احوال امت اسلامی با نگرش بر شرایط انسانی سختی که جامعه ی بشری دست به گریبان آن است و همچنین با تتبع در وضعیت جنبش های فکری دینی و ارزش های اخلاقی، خواهند دید که فاصله ی بسیاری میان زندگی یک فرد مسلمان و آنچه خداوند متعال در قالب وحی الهی به منظور فراهم آوردن یک زندگی آرمانی برایش ترسیم کرده، وجود دارد. متن قرآنی به مثابه ی قطب متون دینی است و تمدن اسلامی با تمام ملل، گروه ها و زبان های درونش بر پایه ی این متن مقدس بنا شده و بدین ترتیب این متن اساسی ترین نقش را در رسیدن به این زندگی آرمانی بر عهده دارد.

اما از آنجا که معتقدیم این متن الهی متعلق به همه ی آحاد بشری و تمامی مکان ها و زمان هاست، آیا این اعتقاد برای قانع ساختن آحاد امت اسلامی و حتی جهان به منظور بنای تمام امورشان(اعم از اقتصادی و اجتماعی و سیاسی و بین المللی و…) بر روی این متن کافی است؟ آیا این موضوع که قرآن متعلق به همه ی زمان ها و مکان هاست یک اعتقاد شخصی است؟ و آیا این شمولیت مکانی و زمانی شامل مثلا عصر طبری و طبرسی و دیگر مفسران نیز می شود؟ آیا ما باید قرائت سلف صالح از قرآن کریم را بر جهانیان عرضه کرده و آن را مسیر دستیابی به زندگی آرمانی معرفی کنیم و بدین ترتیب شمولیت مکانی و زمانی قرآن محقق می شود؟ و یا اینکه شایسته است با توجه به تغییرات زمانی و مکانی و در سایه سار تجدد و پیشرفت جهانی و با استفاده از ابزارهای نوین و علوم جدید، قرائت جدیدی از قرآن کریم را ارائه دهیم؟ قرائتی که با انسان متمدن و نظام تمدن جهان معاصر هماهنگ و همسو باشد.

مفسر در این قرائت جدید و در تعامل با متن قرآن کریم به طرح پرسش هایی معاصر و عرضه ی آنها بر قرآن کریم می پردازد و هدف از این پرسش ها، معاصر کردن این متن برای مخاطبانش است. از جمله ی این مفسران معاصر می توان به محمد عابد الجابری اشاره کرد که با دغدغه ی معاصر کردن مقروء(متن قرآن کریم) به ارائه ی تفسیری سه جلدی از قرآن کریم با عنوان «فهم القرآن الحکیم؛ التفسیر الواضح حسب ترتیب النزول» بر آمد و در این تفسیر به جای رجوع به سنت تفسیری در باب آیه یا واژه، به آن موضوع در چارچوب آیات قرآن پرداخته و آیات مربوط به آن موضوع را بررسی کرده و درک موضوعی از آن ارائه داده است و از سوی دیگر به بررسی رابطه ی آیه یا واژه با محیط عینی حاکم بر ورودش در قرآن کریم پرداخته است. وی قبل از ورود به حوزه ی تفسیر بر خود لازم دید که این متن را به صورتی معاصر برای مخاطب شناسایی کند و به همین خاطر مدخلی حدودا 500 صفحه ای را به عنوان مقدمه ای بر این تفسیر و با عنوان «مدخل إلی القرآن الکریم» نوشت.

این تفسیر و مدخل آن و حتی شخصیت این اندیشمند برجسته تا حدودی در محافل قرآنی ما ناشناخته است و هدف از نگارش این پایان نامه معرفی جابری، اندیشه های وی – به ویژه اندیشه های قرآنی اش – و بررسی و نقد کتاب مدخل إلی القرآن الکریم است.

فصل اول

کلیات تحقیق

1- بیان مساله

قرآن به عنوان اصیل ترین متن دینی و تشکیل دهنده ی فرهنگ و علوم اسلامی همواره موضوع مطالعه و پژوهش های گسترده از سوی عالمان مسلمان با رویکردها و دانش های تخصصی متفاوت بوده است. دسته ای از این افراد در روزگار نو تلاش کرده اند با استفاده از روش های نو با متن قرآن برخورد کرده و تفسیرهایی نوین از آن ارائه دهند. البته همه ی این قرائت ها همسان نبوده و از پایه های یکسان آغاز نکرده و روش های یکسان به کار نبرده و به نتایج شبیه به هم نیز نرسیده اند.

اندیشمندانی همچون «محمد عابد الجابری» بر آن هستند که برخی روش ها در درون سنت فکری پیشینیان ما هستند که به کار ارائه ی تفسیری نو و مناسب حال زمانه از قرآن می آید و با استفاده از همین روش های درون سنتی (که نمونه ی آن را ما می توانیم در تفسیر قرآن بر حسب ترتیب نزول آن چنان که نزد برخی متفکران مسلمان همچون «شاطبی»[1] یافت به خوبی مشاهده کنیم) می توان روشی نو ارائه داد که تفسیری درست تر از متن قرآن عرضه می کند.

جابری البته (که برخی او را به نام ترین اندیشمند جهان عرب در دوران معاصر شمرده اند و از ویژگی های اندیشه ی وی می توان به این اشاره کرد که او دستگاه فکری خود را بر پایه هایی برآمده از سنت فکری مسلمانان بنا می نهد) به عنوان متخصص حوزه ی مطالعات سنتی کتاب های زیادی در باب سنت نوشته است که در لابلای آن ها به موضوع متن قرآن و چگونگی تفسیر و قرائت جدید آن پرداخته است.

اما افزون بر این همه، وی در دوره ی اخیر از حیات فکری خود تألیفات مستقل در باب قرآن ارائه کرده است که تحت نام «مدخل الی القرآن الکریم»  منتشر شده اند. این نوشته های محمد عابد جابری از جمله کتاب هایی است که با استفاده از دستاوردهای جدید و با توجه به زمینه های اجتماعی به متن قرآن پرداخته و سعی می کند تا قرائتی جدید از آن ارائه دهد که هم هنجارهای علوم نو را رعایت کند و هم پایه در سنت داشته باشد.

[1]. ابواسحاق ابراهیم بن موسی معروف به شاطبی از فقیهان بزرگ مالکی حدود دهه سوم قرن هشتم در غرناطه (گرانادا) به دنیا آمد و در سال 790 قمری درگذشت. از زندگی خصوصی او چندان اطلاعی در دسترس نیست. جز اینکه به دلیل برخی فتاوی صریح و برخورد تندش، دچار مصایبی شد و مورد غضب فقیهان معاصر خود قرار گرفت. او که منصب امامت جماعت و جمعه را به عهده داشت، شیوه ی رایج ذکر نام خلفا در خطبه ها و دعای دسته جمعی پس از نماز را به دلیل بدعت دانستن آنها ترک کرد و در برابر استدلال مخالفان که این بدعتها مفیدند و به سود جامعه، کتابی نوشت به نام «الاعتصام» که به تفصیل، نظریات آنان را تخطئه کرد و  پذیرفتن بدعت به بهانه ی مفید بودن را زمینه بدعت گذاری و تشویق بدعت گذاران دانست.(برگرفته از اسلامی سید حسن، «اهداف دین درنگی در «نظریه المقاصد عند الامام الشاطبی»»، نقد و نظر، شماره پنجم، زمستان 1374، 301-316).

تعداد صفحه : 135

قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09199970560        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید