پایان نامه ارشد: بررسی راهکارهای پرهیز از خودمحوری و استبداد رأی از دیدگاه آیات و روایات

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :نهج البلاغه

عنوان : بررسی راهکارهای پرهیز از خودمحوری و استبداد رأی از دیدگاه آیات و روایات

وزارت علوم ،تحقیقات وفن آوری

دانشگاه معارف قرآن وعترت (علیهم السلام)

معاونت پژوهشی

 

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته نهج البلاغه

 

عنوان

بررسی راهکارهای پرهیز از خودمحوری و استبداد رأی از دیدگاه آیات و روایات

 

 

استاد راهنما

جناب آقای دکتر شهاب الدین ذوفقاری

 

استاد مشاور

جناب آقای دکتر سید محمودمحقق مطلق

 

زمستان 1393

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

استبداد رأی و خودمحوری از صفات ناپسند و از جمله­ی رذایل اخلاقی است که در قرآن و روایات به شدت مورد نکوهش قرار گرفته است. افراد خود محور به دلیل داشتن غرور و خودبزرگ بینی، از مشورت با دیگران در امور خویش گریزانند و در ابعاد اجتماعی و سیاسی نیز به محض کسب قدرت، بر دیگران تسلط یافته و ظلم و فساد را در اجتماع، به وجود می­آورند. حال با توجه به اهمیت این موضوع در عرصه­ی زندگی فردی و اجتماعی، در این پژوهش تلاش شده تا با هدف بررسی عوامل به وجود آمدن استبداد رأی و خود محوری، نقش مشورت را در زندگی فردی و اجتماعی مورد ارزیابی قرار داده و به بیان آثار منفی و زیان­بار استبداد رأی پرداخته شود؛ همچنین، راه­کارهای مقابله با خود محوری را بیان و نقش خدامحوری را در زندگی فردی و اجتماعی، خاطر نشان شود. لذا با استمداد از قرآن کریم و روایات اهل بیت(علیهم‌السلام) و با مراجعه به کتب تفسیری، اخلاقی و اجتماعی، این مقوله مورد بررسی قرار گرفت. و در نهایت چنین نتیجه ای حاصل شد که برای ریشه­کن کردن روحیه­ی خودمحوری علاوه بر راه­های درمان بیماری، جایگزین ساختن خدا به جای خود مطرح است. لذا راه علاج خودمحوری و استبداد به رأی، معرفت به خداوند تبارک و تعالی؛  پذیرش خرد جمعی؛ پذیرش نقش همیاری دیگران در توفیق؛ نقد پذیری و مشورت خواهی است که در جای خود به طور مبسوط به شرح این موارد پرداخته شده است.

 

کلید واژه­ها: خودمحوری، استبداد رأی، مشورت، قرآن کریم، روایات.

 

 

فهرست مطالب

عنوان                                                    صفحه

مقدمه………………………………………. 1

فصل اول: کلیات و مفاهیم 3

1-1- کلیات تحقیق.. 4

1-1-1- بیان مسئله‌ی پژوهش.. 4

1-1-2- تبیین ضرورت و فایده‌ی تحقیق.. 5

1-1-3- اهداف تحقیق.. 6

1-1-4- سابقه و پیشینه‌ی تحقیق.. 6

1-1-5- سؤالات تحقیق.. 7

1-1-6- فرضیات تحقیق.. 7

1-1-7- روش تحقیق.. 8

1-2- مفاهیم.. 8

1-2-1- واژه شناسی.. 8

1-2-1-1- معنای استبداد.. 8

1-2-1-2- معنای خودمحوری.. 9

1-2-2- قرآن و خاستگاه استبداد.. 10

1-2-2-1- معنی‌شناسی واژه‌ی «جبّار».. 11

1-2-2-2- معنی‌شناسی واژه‌ی «طاغوت».. 12

1-2-2-3- معنی‌شناسی واژه‌ی «استکبار».. 14

 

فصل دوم: بررسی استبداد و خودمحوری در قرآن 15

2-1- موضع قرآن و روایات در برابر استبداد.. 16

2-2- ویژگی‌های فرهنگ استبدادی و استکباری در قرآن و روایات   19

2-2-1- خود برتر بینی.. 19

2-2-2- فخر و مباهات بر امتیازات مادی.. 20

2-2-3- تحقیر توده‌های مستضعف.. 21

2-2-4- نافرمانی (فسق).. 23

2-2-5- تقلید از نیاکان.. 24

2-2-6- تعصب.. 24

2-2-7- انکار رسالت انبیاء.. 25

2-3- شیطان، اولین مستبد در نظام آفرینش.. 25

2-3-1- امر الهی به سجده برای آدم علیه السلام.. 27

2-3-2- امتیاز ویژه‌ی آدم که بر اساس آن، خداوند فرمان سجده بر وی را صادر کرد.. 27

2-3-3- مقابله‌ی ابلیس و اباء او از سجده.. 28

2-3-4- پاسخ وی در بیان علت این استکبار.. 28

2-3-5- عکس‏العمل شیطان، پس از راندگی.. 29

2-3-6- اجازه‌ی انجام کاری که به شیطان داده شد.. 29

2-4- «فرعون» نماد استبداد در قرآن.. 30

2-4-1- تکذیب آیات الهى.. 32

2-4-2- تحریف و انکار حقیقت‏ها.. 33

2-4-3- خداپندارى و خودْ بنیادْ انگارى.. 33

2-4-4- اتهام زدن به پیامبران.. 33

2-4-5- مخالفت با پیامبران.. 34

فصل سوم: مطالعه‌ی زمینه‌های پیدایش خودمحوری و استبداد به رأی 36

3-1- افراط در غریزه‌ی حبّ ذات.. 37

3-2- سوء استفاده از آزادی و اختیار انسان.. 41

3-3- عدم استفاده از عقل و درایت.. 44

3-3-1- آفت‌های عقل و خردورزی.. 47

3-3-1-1- خود شیفتگی و خود بزرگ بینی.. 47

3-3-1-2- خودمحوری.. 48

3-3-1-3- مردم آزاری.. 48

3-3-1-4- هوای نفس.. 48

3-4- ارضای شهوات.. 50

3-5- اشتباه در الگوگیری.. 52

فصل چهارم: آثار و پیامدهای فردی و اجتماعی خودمحوری و استبداد رأی 54

4-1- آثار و پیامدهای فردی.. 55

4-1-1- تکبر.. 55

4-1-1-1- معنای تکبر.. 55

4-1-1-2- اقسام تکبر.. 56

4-1-1-3- نکوهش تکبّر در قرآن.. 56

4-1-1-4- نکوهش تکبّر در نهج البلاغه.. 60

4-1-1-5- تکبر در منطق عقل.. 62

4-1-2- عُجب و خودپسندی.. 63

4-1-3- تحیر و سرگردانی درتصمیم‌گیری‌ها.. 65

4-1-4- بدگمانی‌ها.. 66

4-1-5- ترس.. 67

4-1-6- غیبت.. 68

4-1-7- تهمت.. 69

4-1-8- ندامت.. 70

4-1-9- لغزش و خطا در رفتار.. 71

4-1-10- بدفرجامی.. 72

4-2- آثار و پیامدهای اجتماعی.. 73

4-2-1- زوال و سقوط تمدن‌ها.. 73

4-2-2- شتاب زدگی در قضاوت و پیش‌داوری.. 77

4-2-3- شخصیت ندادن به دیگران.. 78

4-2-4- عقب ماندگی جوامع اسلامی.. 79

4-2-5- انزوا.. 80

4-2-6- در معرض ملامت قرارگرفتن.. 81

4-2-7- تضعیف احساس مسئولیت همگانی.. 81

4-2-8- محروم ماندن از علم و معرفت.. 83

4-2-9- عدم پذیرش همگانی.. 83

4-2-10- تحجّر و جمود فکری.. 84

فصل پنجم: خدامحوری و راه‌های پیشگیری و درمان خودمحوری 86

5-1- خدا محوری نقطه‌ی مقابل خودمحوری.. 87

5-1-1- شیوه‌های آموزش و ترویج خدامحوری.. 88

5-1-1-1- تواضع.. 88

5-1-1-2- تذکّر و یادآوری.. 89

5-2- راهکارهای پیشگیری و درمان.. 91

5-2-1- تقویت باورهای دینی.. 91

5-2-2- ایمان.. 93

5-2-3- اعتقاد به معاد.. 94

5-2-4- مشورت خواهی و پذیرش خرد جمعی.. 94

5-2-5- پذیرش نقش همیاری دیگران در توفیق.. 96

5-2-6- نقد پذیری.. 97

5-2-7- تقویت روحیه‌ی بندگی و داشتن یقین.. 98

5-2-8- ارزیابی خود و معرفت بر ضعف‌های جسمی و روحی خویش.. 100

فصل ششم: جمع‏بندی و نتیجه‏گیری از مباحث و پیشنهادات 102

نتیجه‌گیری.. 103

الف) آثار فردی.. 104

ب) آثار اجتماعی.. 105

پیشنهادات.. 108

فهرست منابع………………………………… 105

 

 

 

 

مقدمه

انسان موجودی است اجتماعی به این معنا که به گونه­ای آفریده شده است که برای گذران زندگی و رفع حوائج مادی و عاطفی خویش ناگزیر از ارتباط با دیگران است. بنابراین برای آن­که در عرصه­ی اجتماع و تعامل با دیگران بتواند به بهترین وجه به برقراری ارتباط بپردازد، باید دارای منش اخلاقی پسندیده و مردم پسند باشد تا بدین وسیله مسیر سعادت و کمال را طی کند. اما متأسفانه افرادی به دلایلی متخلق به اخلاق حسنه نبوده و در اجتماع افراد منفوری هستند که جایگاهی در اذهان عمومی مردم ندارند. از جمله­ی این خصوصیات منفی و ناپسند، داشتن روحیه­ی خودمحوری و استبداد رأی است؛ که در این نوشتار با عنوان «بررسی راهکارهای پرهیز از خودمحوری و استبداد رأی از دیدگاه  آیات  و روایات» سعی شده است با توجه به آیات الهی و نگرش­های موحدانه­ی امام علی(علیه السلام) و دیگر امامان معصوم(علیهم السلام) این مقوله را در ابعاد اجتماعی و اخلاقی مورد توجه قرار دهیم.

استبداد رأی نتیجه­ی خود بزرگ بینی است؛ این رذیله­ی اخلاقی گویای جهل و ناآگاهی انسان است که باعث خشنودی و رضایت فرد از خود می­شود. افراد خود محور به دلیل داشتن چنین غرور و خودبزرگ بینی، از مشورت با دیگران در امور خویش گریزانند و در ابعاد اجتماعی و سیاسی نیز به محض کسب قدرت، بر دیگران تسلط یافته و ظلم و فساد را در اجتماع، به وجود می­آورند. حال با توجه به اهمیت این موضوع در عرصه­ی زندگی فردی و اجتماعی، در این پژوهش تلاش نموده­ایم تا با هدف بررسی عوامل به وجود آمدن استبداد رأی و خود محوری، نقش مشورت را در زندگی فردی و اجتماعی مورد ارزیابی قرار داده و به بیان آثار منفی و زیان­بار استبداد رأی بپردازیم؛ همچنین، راه­کارهای مقابله با خود محوری را بیان و نقش خدامحوری را در زندگی فردی و اجتماعی، خاطر نشان کنیم.

بدین‌سان این رساله مشتمل بر فصول ذیل است:

فصل اول در بردارنده­ی کلیات است که شامل بیان مسئله­ی پژوهشی؛ تبیین ضرورت و فایده­ی تحقیق؛ اهداف؛ سابقه؛ پیشینه؛ سؤالات و فرضیات تحقیق؛ و روش به کار رفته در گزینش مطالب این پژوهش است و در ادامه به مفهوم شناسی استبداد و خودمحوری پرداخته، از اصطلاحاتی سخن به میان آمده است که شامل: واژه شناسی کلمات استبداد و خودمحوری؛ و اصطلاحات قرآنی مترادف این دو واژه، یعنی کلمات «جبّار»، «طاغوت» و «استکبار» تحت عنوان خاستگاه استبداد در قرآن است.

در فصل دوم، استبداد و خودمحوری در قرآن مورد بررسی قرار گرفته که شامل زیر مجموعه‌هایی به این شرح است: موضع قرآن و روایات در برابر استبداد؛ ویژگی­های فرهنگ استبدادی و استکباری در قرآن و روایات؛ «شیطان»، اولین مستبد در نظام آفرینش؛ «فرعون» نماد استبداد در قرآن.

در فصل سوم با عنوان مطالعه­ی زمینه­های پیدایش خودمحوری و استبداد به رأی، عوامل به وجود آمدن این صفات ناپسند در انسان مورد کنکاش قرار گرفته است که این عوامل شامل: افراط در غریزه­ی حبّ ذات؛ آزادی و اختیار انسان؛ عدم وجود عقل و درایت؛ اعتماد به نفس؛ ارضای شهوات و اشتباه در الگوگیری می­باشد.

در فصل چهارم با محوریت آثار و پیامدهای فردی و اجتماعی خودمحوری و استبداد رأی، تأثیر آن در دو حوزه­ی فردی و اجتماعی بیان شده است.

در فصل پنجم که نقطه­ی عطف این نوشتار می­باشد، ابتدا در بخش اول خدامحوری را به عنوان نقطه­ی مقابل خود محوری مطرح و به بیان شیوه­های آموزش و ترویج خدامحوری پرداخته و در بخش دوم نیز راه­های پیشگیری و درمان این درد بزرگ فردی و اجتماعی ارائه شده است.

و بالاخره در فصل ششم جمع‏بندی و نتیجه‏گیری از مباحث و پیشنهادات، حسن ختام این نوشتار قرار گرفته است.

لازم به ذکر است ترجمه آیات قرآن در این تحقیق از آقای فولادوند و آیت‏الله ناصر مکارم شیرازی و ترجمه نهج‏البلاغه از علامه محمد تقی جعفری و آیت‏الله ناصر مکارم شیرازی می‏باشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول:

کلیات و مفاهیم

 

 

 

 

 

 

 

1-1- کلیات

1-1-1- بیان مسئله­ی پژوهشی

1-1-2- تبیین ضرورت و فایده تحقیق

1-1-3- اهداف تحقیق

1-1-4- سابقه و پیشینه­ی تحقیق

1-1-5- سؤالات تحقیق

1-1-6- فرضیات تحقیق

1-1-7- روش تحقیق

1-2- مفاهیم

1-2-1-   واژه شناسی

1-2-2- خاستگاه استبداد در قرآن


 

  • کلیات تحقیق

1-1-1- بیان مسئله­ی پژوهش

بیانات و دیدگاه­های حضرت علی(علیه السلام)، اقیانوس بی پایان و گنجینه­ی تمام نشدنی از معارف والای حکمت­ها وآموزش­های متعالی است.

در سخنان حضرت علی(علیه السلام) تأکیدهای زیادی بر ارزش­های اجتماعی و اخلاقی و سیاسی و به تبع آن آسیب­های پیرامون آن­ها شده است. یکی از این آسیب­ها که مد نظر ایشان است مبحث استبداد رأی در امور مختلف و پرهیز از خودمحوری و تأکید بر مشورت در امور می­باشد. حضرت علی(علیه السلام) می­فرمایند: «مَن مَّلَکَ استَأثَرَ وَ مَنِ استَبَدَّ بِرَأیِهِ هَلَکَ، وَ مَن شاوَرَ الرِّجالَ شارَکَها فِی عُقُولِها: هر که (بر چیزی) دست یافت خودرأی می­شود و هر که خودرأیی نمود تباه گشت، و هر که بامردان (باتجربه) شور نماید با خردهایشان شرکت می­کند.»[1]

هر انسانی در جهان پیرامون خود تجربیاتی کسب می­کند، ذهن انسان در هنگام تصمیم گیری با توجه به تجربیات به دست آمده در گذشته، راه حلی را انتخاب می­کند اما رخدادهای روزانه آن­قدر گسترده است که ممکن است در کل تجربیات یک فرد نگنجد، پیچیده شدن روز به روز مباحث سیاسی، اجتماعی و اخلاقی، فرهنگی و اقتصادی و تخصصی شدن تمامی مسائل باعث شده که درک تمامی آن­ها با هم دشوار گردد و فهم همه جانبه از مسائل برای یک شخص ناممکن شود.

استبداد رأی نتیجه­ی خود بزرگ بینی است وآن نیز گویای جهل و ناآگاهی انسان است که باعث خشنودی فرد از خود می­شود، از این رو پرهیز از خود محوری و استبداد رأی برای رسیدن به راه حل صحیح و اتخاذ تصمیم درست و مصون ماندن از لغزش ضرورت دارد و انسان عاقل خودرأی نیست و به عقل خود به تنهایی اعتماد نمی­کند.

در صورت خود محوری و استبداد رأی فرد وجامعه با دشواری­ها و مشکلات زیادی روبرو می­شود و اضمحلالشان حتمی است، مانند این­که: خودرأیی اشعث بن قیس، فرمانده سپاه امام علی(علیه‌السلام) در جنگ صفین، باعث ایجاد سستی در سپاه امام در مقابل سپاه معاویه شد.

اگر انسان به رأى و عقل و علم خود عجب و غرور داشته باشد از پرسیدن و استفاده علمی و مشورت کردن با دیگران باز مى­ماند، پند کسى را نمى­شنود و نصیحت هیچ نصیحت کننده­ای را نمى­پذیرد و در نتیجه اگر در عقیده­اش اشتباه کرده باشد، به اشتباه خود پی نمی­برد و گمراه باقی می­ماند. به خصوص در مورد عقاید دینی که اشتباه در آن­ها موجب خروج از جاده هدایت می­شود. بنابراین عجب به عقل و زیرکی از بدترین اقسام عجب می­باشد.[2]

و چنان­چه از پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم) روایت شده: عُجب بر عقل و زیرکی (خودمحوری و استبداد رأی) بر اهل آخرالزمان بر این امت، غالب خواهد شد.[3]

در قرآن کریم آمده است: «کُلُّ حِزبِ بِما لَدَیهِم فَرِحُونَ: و هر گروهی به راهی رفتند، هر گروه به آن­چه نزد خود دارند شادمانند.»[4]

با توضیحات ارائه شده، در این راستا هدف پژوهش حاضر، بررسی راه­کارهای پرهیز از خودمحوری و استبدادرأی با توجه به آیات الهی و نگرش های موحدانه امام علی(علیه‌السلام) می­باشد، در این بین سعی شده این مقوله در ابعاد اجتماعی و اخلاقی مورد توجه قرار گیرد.

[1]. فیض الاسلام اصفهانى، على نقى‏‏، ترجمه و شرح نهج‏البلاغه، تهران، مؤسسه چاپ و نشر تألیفات فیض الإسلام‏، 1379 ش‏، ص1165.

[2]. نراقی، ملااحمد، معراج السّعاده، قم، انتشارات علویون، 1388ش، ص 230.

[3] . همان

[4]. المؤمنون(23): 53.

تعداد صفحه : 134

قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09361998026        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید