پایان نامه ارشد رشته اقتصاد: اقتصاد سیاسی بخش‌های مولد در دوران شکوفایی درآمد نفتی در ایران

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته اقتصاد

گرایش توسعه اقتصادی و برنامه ریزی

با عنوان : اقتصاد سیاسی بخش‌های مولد در دوران شکوفایی درآمد نفتی در ایران

دانشگاه علامه طباطبایی

دانشکده اقتصاد

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته توسعه اقتصادی و برنامه‌ریزی

عنوان:

اقتصاد سیاسی بخش‌های مولد در دوران شکوفایی درآمد نفتی در ایران

استاد راهنما:

جناب آقای دکتر فرشاد مومنی

 استاد مشاور:

جناب آقای دکتر عباس شاکری

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب:

فصل اول: کلیات تحقیق

1-1- ضرورت تحقیق و بیان مساله…………………. 2

1-2- مرور ادبیات موضوع و سوابق مربوط…………………. 3

1-3- فرضیه‌ها یا سوالات تحقیق………………….. 4

1-4- اهداف تحقیق………………….. 5

1-5- روش تحقیق………………….. 6

1-6- تعریف واژگان کلیدی………………….. 6

1-7- مراجع فصل………………….. 7

فصل دوم: رانت نفتی ، کوته نگری و ساز و کارهای تاثیر بر دیالکتیک عرضه-تقاضای رانت

2-1- مقدمه…………………. 9

2-2- مفهوم رانت………………….. 9

2-3- رانت جویی………………….. 10

2-4- دولت رانتیر…………………. 10

2-5- افق دید کوته نگر(مومنی ، فرشاد ، 1390) …………………11

2-6- دیالکتیک عرضه- تقاضای رانت : توزیع رانت در دولت ، رانت جویی در گروههای ذینفع…… 13

2-7- پیامدهای نظری و عملی دیالکتیک عرضه- تقاضای رانت………………….. 14

2-8- جمع بندی و نتیجه گیری………………….. 40

2-9- مراجع فصل………………….. 42

فصل سوم: مکانیزمهای رشد گروه های نامولد در یک اقتصاد رانتی از منظر متغیرهای اقتصاد کلان      

3-1- مقدمه…………………. 45

3-2- از منظر متغیر نقدینگی………………….. 45

3-3- از منظر متغیر تولید…………………. 50

3-4- از منظر متغیر تورم…………………. 74

3-5- از منظر متغیر نرخ ارز………………… 79

3-6- از منظر متغیر نرخ رشد اقتصادی………………….. 89

3-7- خلاصه و جمع بندی………………….. 98

3-8- مراجع فصل………………….. 102

فصل چهارم: اقتصاد سیاسی سرمایه داری نامولد در ایران                                                            

4-1- مقدمه…………………. 105

4-2- سیر تحول سرمایه داری در ایران-یک مرور اجمالی تاریخی……… 105

4-3- چارچوبی برای اقتصاد سیاسی سرمایهداری نامولد ایران………. 116

4-4- وضعیت فعلی………………….. 134

4-5- سه شوک نفتی و سه نوع مواجهه…………………. 136

4-6- خروجیهای عینی کوته نگری………………….. 142

4-7- جمع بندی و نتیجه گیری فصل………………….. 145

4-8- مراجع فصل…………………..148

فصل پنجم: جمع بندی ، نتیجه گیری و پیشنهادهایی برای آینده                                                      

5-1- آنچه گذشت………………….. 156

5-2- جمع بندی و پیشنهادهایی برای کارهای آینده…….. 158

چکیده:

در این تحقیق کوشش شده تا نشان داده شود که رانت نفتی در یک ساخت اقتصادی- اجتماعی فاقد ترتیبات نهادی حمایت کننده توسعه نظیر شفافیت، دموکراسی، پاسخگویی، حقوق مالکیت و دولت توسعه‌گرا، در نهایت از طریق ساز و کارهایی نظام تصمیم گیری و تخصیص منابع را به اتخاذ سیاستهایی به ضرر گروههای مولد و به نفع گروههای غیر مولد سوق می‌دهد. در یک ساخت رانتی، خصوصا در بزنگاه شوکهای قیمتی که شاهد وفور منابع ناشی از افزایش ناگهانی قیمت نفت هستیم، عامل اساسی هدایت کننده سیاستگزاری­ها و کنش­ها به سمت تقویت گروه­های غیر مولد و تضعیف و نابودی گروه­های مولد، حاکمیت افق نگاه کوته نگر است. نکته ظریف اینجاست که حاکمیت این افق نگرش کوته نگر هم در ساخت حاکمیت(نظام سیاستگزاری‌، تصمیم گیری و تخصیص منابع) که سمت عرضه رانت را تشکیل می‌دهند، و هم در مردم( فعالین اقتصادی، طبقات اجتماعی، حقوق بگیران، صاحبان بنگاه­ها و گروه­های ذینفع) که سمت تقاضای رانت را شکل می‌دهند، اتفاق می‌افتد. تعامل و دیالکتیک دو سمت عرضه و تقاضای رانت به تکرار و تشدید چرخه رانتجویی- توزیع رانت منجر شده و در نهایت ساز و کارهایی را فعال می‌کند که چند ویژگی مشترک دارند: همگی خصلت کوته نگرانه دارند، همگی خصلت ضد قانون، ضد دموکراتیک و اقتدارگرایانه دارند، همگی خصلت ضد توسعه‌ای دارند، همگی خصلت ضد شفافیت و غیر پاسخگو دارند، همگی خصلت ضد عدالت اجتماعی و تبعیض آمیز دارند، همگی خصلت ضد تولید و به نفع غیر مولدها دارند. این ساز و کارها را می‌توان به صورت زیر دسته بندی کرد: حاکمیت نظری و عملی نگاه درآمدی به جای نگاه سرمایه عمومی بین‌النسلی به نفت، بی‌توجهی نظری و عملی به مولفه‌های بلند مدتی نظیر قانون، علم، برنامه و بهره‌وری و حاکمیت توهم دانایی، توهم اقتدار و توهم بی‌نیازی، چرخه رانت­جویی- توزیع رانت به جای چرخه تولید- مالیات دهی- مالیات ستانی، حامی پروری و شکل گیری شبه دولتی‌ها، نوطبقه‌ها و رانتی-نظامی- امنیتی- اقتصادی‌ها، فعالیت­های سوداگرانه مالی به جای تولید، فساد نهادینه سیاسی- اقتصادی-بوروکراتیک- اجتماعی، شوک درمانی به جای اصلاح بلند مدت ساختارها، فعال شدن چرخه نفت- اسلحه- سرکوب، فعال شدن چرخه ناامنی- آشوب- جنگ داخلی- کودتا- اقتدارگرایی، واردات به جای تولید و صادرات، اقتصاد سیاه و غیر رسمی(بنادر نامرئی، قاچاق کالا، ارز، اسلحه، مواد مخدر و …). می‌توان نشان داد که ساز و کارهای بالا از طریق تاثیر بر کمیت و کیفیت متغیرهای کلان اقتصادی نظیر نرخ ارز، تولید ، رشد اقتصادی و تورم چگونه به تضعیف گروه­های مولد و تقویت غیر مولدها منجر می‌شوند.

فصل اول: کلیات تحقیق

1-1- ضرورت تحقیق و بیان مسأله

به قاعده مبانی نظری مشخصی که وجود دارد، هر گاه توسعه‌ای رخ می‌دهد، محور و مبنای آن “تولید” است. از طرف دیگر تجارب تاریخی گوناگون نشان می‌دهد که در دوران شکوفایی درآمدهای نفتی، اقتصاد سیاسی کشورهای در حال توسعه نفت‌خیز به نحو غیر متعارفی بر علیه تولید کننده‌ها و به نفع دلال­ها، واسطه‌ها و به طور کلی گروه­های غیر مولد جهت گیری می‌کند.

طبق یک قاعده مشخص اقتصاد توسعه، در ذات یک اقتصاد رانتی، کوته نگری به مثابه یک قاعده رفتاری مشخص وجود دارد؛ بدین معنا که فرایندهای تصمیم گیری و تخصیص منابع به نحوی سامان دهی می‌شوند که ترجیح ملاحظات کوتاه مدت بر بلند مدت در همه عرصه‌ها کم و بیش خود را نشان می‌دهد و این مساله در کشور خودمان در تجربه تاریخی شوک­های درآمدی از دهه 1350 به بعد قابل ردگیری است؛ چنان که به دنبال هر موج افزایش چشمگیر درآمد نفتی، به محض پدیدار شدن کوچک­ترین اختلاف در سطح عمومی قیمتها، دولت از طریق تقویت تولید­کنندگان به مقابله با مشکلات اقدام نمی‌کند، بلکه به واسطه مضمون کوته نگر فرایندهای تصمیم گیری و تخصیص منابع، بدون اعتنا به سرنوشت تولید کنندگان، به سرعت فرمان افزایش واردات صادر می‌شود.

سوال اساسی این است که چرا به عنوان یک قاعده تجربی مشاهده می‌شود که در اکثر اقتصادهای رانتی در حال توسعه، علی­الخصوص در بزنگاه­های سرنوشت ساز وفور منابع، مساله تولید و بخش­های مولد در اولویت اصلی نظام تصمیم گیری و تخصیص منابع قرار نمی‌گیرد؟ چگونه و با چه ساز و کاری همزمان با وقوع شوکهای نفتی، گروه­های رانت‌جو که نسبتی با تولید و فعالیت­های مولد اقتصادی ندارند، سعی در انحراف منابع به سمت خود می‌کنند؟ تاثیر اتخاذ سیاستهای حامی پرورانه بر تقویت گروه­های ذینفع رانت‌جو و انحراف منابع چیست؟ نقش رانت نفتی در به وجود آمدن افق دید کوته نگر و ناسازگار با فعالیت­های تولیدی در نظام تصمیم گیری و تخصیص منابع چیست؟ نقش حاکمیت قانون، وجود ساز و کارهای دموکراتیک مانند مطبوعات و انتخابات آزاد و شفافیت فضای کسب و کار و اطلاع رسانی در جلوگیری از انحراف منابع به سمت فعالیت­های غیر مولد و ضد توسعه چگونه تبیین می‌شود؟

در این تحقیق تلاش خواهد شد با بررسی نحوه برخورد با بخش­های مولد و غیر مولد از منظر نظام تصمیم گیری و تخصیص منابع و اعمال سیاست­های حمایتی در مقطع شوک­های نفتی چهار دهه اخیر در کشورمان، به واکاوی مساله فوق پرداخته و چرایی ترجیح اولویت تخصیص منابع به بخش­های غیرمولد در مقابل بخش­های مولد در بزنگاه­های سرنوشت ساز وفور منابع و آثار و پیامدهای مترتب بر آن تبیین شده و ساز و کارهای پیشنهادی برای برون رفت از این وضعیت ارائه گردد. همچنین سعی خواهد شد به این سوال پرداخته شود که در میان بخش­های مولد، بیشترین آسیب متوجه کدام بخش خواهد بود و یا به عبارت دیگر بی­پایگاه‌ترین و آسیب پذیرترین بخش­ها در میان بخش­های مولد در هنگامه وفور منابع در بک اقتصاد رانتی کدام بخش­ها می‌باشند و چرا؟

رانت نفتی موجب شکل گیری گروه­های رانت‌جو از یک سو و حاکمیت نگاه­های کوته نگرانه در نظام تصمیم گیری و تخصیص منابع از سوی دیگر می‌شود و این دو عامل نهایتا به انحراف منابع به سوی گروه­های رانت‌جو و ترجیح مولدها بر غیر مولدها می‌انجامد. در این تحقیق تلاش بر این است که هر دو مکانیزم ذکر شده بررسی شود و در نهایت با لحاظ شرایط وفور منابع که در اینجا به صورت شوک­های مثبت نفتی مصداق پیدا می‌کند، تبیینی برای منطق و ساز و کارهای ترجیح بخش­های غیر مولد بر مولد در اقتصادهای رانتی در حال توسعه و روشهای کنترل و مهار این ساز و کارها ارائه گردد و سرانجام پیشنهادهایی برای آینده نظام تصمیم گیری و تخصیص منابع در ایران مطرح شود.

2-1- مرور ادبیات موضوع و سوابق مربوط

مایکل راس در مقاله‌ای بسیار مهم که در سال 2003 به رشته تحریر درآورده (راس، الف2003)، ساز و کار تاثیرات مثبت و منفی درآمدهای ناشی از منابع طبیعی بر شاخص­های توسعه در کشورهای در حال توسعه را تبیین می‌کند و چارچوب نظری مستحکمی برای تبیین مکانیزم­های فوق از منظر آموزه‌های اقتصاد توسعه ارائه می‌دهد. راس با بهره‌گیری از روش تحلیلی-کمی در نهایت بیان می‌کند که ثروت منابع طبیعی از خلال سه ساز و کار متفاوت اثر رانتی، اثر سرکوبی و اثر نوسازی بر شاخص­های توسعه اثر می‌گذارد. در تبیین راس، اثر رانتی خود دارای سه مولفه اثر مالیات، اثر مخارج و اثر تشکیل گروه­های اجتماعی است.

از نظر میک مور(مور،2007) سوال اساسی چیستی عوامل تعیین کننده افق حاکم بر نگاه دست اندرکاران نظام تصمیم گیری و تخصیص منابع است. او بر اساس یک روش تجربی و بر مبنای یک استقراء تاریخی نتیجه می‌گیرد که:”اینکه دولت­ها پولشان را از چه طریقی به دست می‌آورند، بدین دلیل مهم است که بر افق دید آنها تاثیر می‌گذارد. ثروت بادآورده، در غیاب ترتیبات نهادی توسعه گرا، لاجرم به افق دید کوتاه مدت می‌انجامد.”

در مقاله هوتن شامبیاتی(شامبیاتی،1994) مساله اصلی، مکانیزم­های شکل‌گیری گروه­های ذینفع رانت‌جو در اقتصادهای رانتی است. شامبیاتی با رویکردی تحلیلی- تاریخی، اعمال سیاست­های حامی پروری و تشکیل گروههای حامی- پیرو را عامل اصلی رشد و تقویت گروه­های دینفع دانسته و به بیان ساز و کارهای شکل گیری این گروه­ها در اقتصادهای رانتی و به ویژه در مواجهه با شوک­های نفتی می‌پردازد.

جعفر خیرخواهان در پایان نامه دکترای خود(خیرخواهان،1382) این سوال اساسی را مطرح می‌کند که رونق نفتی چگونه منجر به پیدایش و تحول گروه­های رانت‌جو شده و متقابلا پیدایش این گروه­ها با چه ساز و کاری به انحراف در تخصیص منابع می‌انجامد و نقش نهادها و قدرت و ضعف آنها در این زمینه چیست؟ سپس نویسنده با رویکردی تاریخی و بر اساس آموزه‌های مکتب نهادگرایی به مقایسه و تبیین روندهای فوق در دو کشور نفتی ایران و نروژ پرداخته و اهمیت وجود نهادهای قدرتمند را در جلوگیری از انحراف منابع نشان می‌دهد.

مساله اساسی در پایان نامه کارشناسی ارشد خانم مستوره فطرس(فطرس،1388) چگونگی تاثیر رانت نفتی بر سرمایه اجتماعی است. فطرس برای یافتن پاسخ این سوال به جستجوی مکانیزم­های تاثیر رانت نفتی بر دموکراسی از یک طرف و رابطه دموکراسی و سرمایه اجتماعی از سوی دیگر می‌پردازد. او سپس با استفاده از رویکردی تحلیلی- تاریخی و بر مبنای الگویی نظری بر اساس آموزه‌های مکتب نهادگرایی و با الهام از مقاله‌های راس(راس،الف و ب2003) برای تبیین رابطه رانت نفتی و دموکراسی، به ارائه چارچوبی برای تبیین رابطه دموکراسی و سرمایه اجتماعی می‌پردازد و نتیجه می‌گیرد که در صورت فقدان نهادهای قدرتمند توسعه‌ای، رانت نفتی از طریق تخریب سرمایه اجتماعی به تضعیف و نهایتا تخریب دموکراسی منجر می‌شود.

الگوهای متفاوتی از پیامدهای ضد توسعه و به ویژه ضد تولید رانت نفتی و ساز و کارهای تاثیر رانت نفتی بر تشکیل گروه­های حامی- پیرو در کارهای امیر محمد حاجی یوسفی(حاجی یوسفی،1383)، مشتاق حسین خان(حسین خان،1386)، محمد خضری(خضری،1384)، محسن رنانی(رنانی،1387)، خسرو دهقانی(دهقانی،1388) و احمد علوی(علوی،1388) تبیین شده است.

3-1- فرضیه ها یا سوالات تحقیق

سوال مبنایی و اساسی این تحقیق این است که چرا در بزنگاه­های وفور منابع مانند مقاطع بروز شوک­های نفتی، از منظر نظام تصمیم گیری و تخصیص منابع در اقتصادهای رانتی، بخش­های غیر مولد نسبت به مولدها در اولویت قرار می‌گیرند و سیاست­های اعمالی و منابع تخصیصی به نفع غیر مولدها و به زیان گروه­های مولد تغییر جهت می‌دهند؟

در راستای پاسخگویی به سوال محوری فوق، باید به سوالات دیگری پاسخ داد:

– رانت نفتی چگونه بر افق نگرش و سیاست­های انتخابی توسط نظام تصمیم گیری و تخصیص منابع تاثیر می‌گذارد؟

– افق نگرش کوته نگر چگونه بر عملکرد بخش­های مولد و غیر مولد اقتصاد اثر می‌گذارد؟

– رانت نفتی از طریق چه مکانیزم­هایی منجر به شکل گیری گروه­های ذینفع رانت‌جو و انحراف تخصیص منابع به سمت آن­ها می‌شود؟

تعداد صفحه : 206

قیمت : چهارده هزار تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09124404335        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید