پایان نامه ارشد رشته جغرافیا : بررسی شدت و تداوم و فراوانی خشکسالی های اقلیمی در شرق گیلان

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته جغرافیای طبیعی

گرایش  اقلیم در برنامه ریزی محیطی

با عنوان :بررسی شدت و تداوم و فراوانی خشکسالی های اقلیمی در شرق گیلان

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد رشت

دانشکده علوم انسانی

گروه آموزشی جغرافیا

پایان‌نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد

رشته جغرافیای طبیعی 

گرایش: اقلیم در برنامه ریزی محیطی

عنوان

بررسی شدت و تداوم و فراوانی خشکسالی های اقلیمی در شرق گیلان

( حوضه سموش)

استاد راهنما :

دکتر پرویز رضایی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان              صفحه                  

چکیده 1

مقدمه. 2

فصل اول: کلیات تحقیق

1-1. بیان مسئله. 4

1-2. سوال تحقیق.. 5

1-3. اهداف تحقیق.. 5

1-4. فرضیه. 5

1-5 نوع روش تحقیق.. 5

1-6 روش گردآوری اطلاعات… 5

1-7 ابزارگردآوری اطلاعات… 6

1-8 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات… 6

1-9 سوابق تحقیق.. 6

1-10محدودیتهای تحقیق.. 8

1-11. قلمرو تحقیق.. 8

فصل دوم: مرور منابع، ادبیات تحقیق

2-1 مفهوم کلی خشکسالی.. 11

2-2 انواع خشکسالی.. 12

2-2 -1 خشکسالی هواشناختی.. 12

2-2 -2 خشکسالی هیدرولوژیکی.. 13

2-2 -2-1 خشکسالی هیدرولوژیکی و آمایش سرزمین(کاربری اراضی) 14

2-2 -3 خشکسالی کشاورزی.. 15

2-2 -4 خشکسالی اقصادی- اجتماعی.. 15

2-3 پیامد اثرات خشکسالی.. 16

2-4- شدت و وسعت خشکسالی.. 16

2-5 – ملاحظات خشکسالی در رابطه با ایران. 17

2-6 ویژگیهای فضایی و زمانی خشکسالی.. 18

2-6 -1 آغاز و خاتمه خشکسالی.. 18

2-6 -2 شدت خشکسالی.. 19

2-6 -3 فراوانی خشکسالی.. 20

2-6 -4 وسعت منطقه ای خشکسالی.. 20

2 -7 روش های مطالعه خشکسالی.. 20

2 -7-1- روش مطالعه بیلان آبی.. 21

2-7-2- شاخص ترنتوایت… 21

2-7-3 شاخص خشکسالی پالمر(PSDI ) 22

2-7-4 روش های تحلیل جریان. 25

2-7-5 روش تحلیل داده های بارندگی.. 25

2-7-6 – روشهای تحلیل سینوپتیکی.. 26

2-7-7 روش استفاده از اطلاعات ژئومورفولوژیک و تاریخی.. 27

فصل سوم : روش شناسی یا داده ها و روش کار

3-1 مواد و روش… 29

3-1-1 مواد. 29

3-2 روش کار. 29

فصل چهارم: یافته های تحقیق

4-1ویژگیهای طبیعی محدوده تحقیق.. 31

4-1-1 موقعیت حوضه سموش… 31

4-2- توپوگرافی حوضه سموش… 33

4-2-1- واحد کوهستانی کم ارتفاع. 33

4-2-2- واحد کوهستانی نسبتا˝ مرتفع. 33

4-2-3- واحد کوهستانی بسیارمرتفع. 33

4-3- تفسیر نقشه شیب حوضه سموش… 35

4-3-1- شیب حوضه. 35

4-4- زمین شناسی حوضه سموش… 38

4-5- ژئومرفولوژی حوضه سموش… 40

4-6- خاکهای حوضه سموش… 42

4-6-1- خاکهای کم عمق تا نیمه عمیق با بافت سنگی.. 42

4-6-2- خاکهای بسیار کم عمق با بیرون زدگیهای سنگی زیاد و بدون پوشش گیاهی.. 42

4-7- پوشش گیاهی حوضه سموش… 43

4-8- اقلیم. 44

4-8-1- بررسی شبکه ایستگاههای هواشناسی و هیدرومتری.. 44

4-8- 2 بارندگی ماهیانه. 45

4-8- 3 توزیع فصلی بارش و رژیم باراندگی.. 47

4-8- 4 تغییرپذیری بارندگی حوضه. 48

4-8-5 ضریب تغییرات ماهانه بارش… 49

4-8-6- حداکثر بارندگی 24 ساعته حوضه. 49

4-8- 7- حداکثر بارش متحمل.. 50

4-8- 8- فرسایندگی باران در حوضه سموش… 51

4-8-9- رژیم حرارتی حوضه. 52

4-8-10- روند تغییرات میانگین ماهانه دما 53

4-8-11- تغییرات روزانه و فصلی دما 54

4-8- 12- رژیم فصلی دما در حوضه. 55

4-8- 13- تعداد روزهای یخبندان حوضه. 56

4-8-14- پتانسیل حرارتی (درجه _ روز) 57

4-8- 15-رطوبت… 58

4-8-15-1- تبخیروتعرق پتانسیل به روش تورنت وایت(etiaW htnrohT) 58

4-8-15-2- تبخیر و تعرق واقعی.. 59

4-8-16- نوع اقلیم حوضه سموش… 60

4-8-16-1 روش دمارتن اصلاح شده 60

4-8-16-2 سیستم طبقه بندی آمبرژه 61

4-9- هیدرولوژی.. 62

4-9- 1- بررسی آبدهی فصلی حوضه سموش… 62

4-9-2- تداوم جریان رودخانه ای.. 65

4-9-3- حجم آب جاری شده 65

4-9-4- ارتفاع آب جاری شده 67

4-9-5- برآورد دبی حداکثر سیلاب حوضه سموش… 68

4-10 بررسی خشکسالی در حوضه. 70

4-10-1- روش میانگین متحرک.. 70

4-10-2- روش شاخص بارندگی یا نمایه بارندگی (Precipitation Index ) 72

4-10-3- شاخص درصد از نرمال (DN ) 76

4-10-4- شاخص توزیع استاندارد. 79

4-10-5- نمایه استاندارد بارندگی ( روش SPI ) 81

فصل پنجم: نتیجه گیری ،تفسیر یافته ها وآزمون فرضیه ها

5-1 نتیجه گیری و تفسیر یافته ها 85

5-2- پا سخ به فرضیه ها 90

منابع و مآخذ. 91

چکیده

ایران کشور پهناوری است که به علت موقعیت خاص و ویژگیهای توپوگرافیک، از آب و هوای متفاوتی برخوردار است. به همین دلیل، قسمت اعظم ایران در قلمرو آب و هواهای خشک جهان قرار می گیرد. علاوه بر قلت بارندگی، نوسانات شدید بارندگی در مقیاسهای روزانه، فصلی و سالانه از جمله خصوصیاتی است که موجب عدم اطمینان کافی نسبت به دریافت حداقل بارش مورد نیاز جهت مصارف کشاورزی، تغذیه جریانهای سطحی و سفره آبهای زیر زمینی و مصارف انسانی می شود. با توجه به وجود نوسانات منفی شدید در بارشهای مناطق مختلف کشور، وقوع این خشکسالی ها، اثر بسیار زیانباری را بر بخشهای کشاورزی و اقتصادی کشور تحمیل می کند. خشکی و خشکسالی نتیجه اثرات متقابل بین محیط زیست طبیعی واجتماعی است. این اثرات نه تنها روی تولید محصولات کشاورزی موثر بوده بلکه بطور همزمان بر روی تمام موجودات زنده شامل گونه های گیاهی و جانوری و همچنین انسانها تاثیرگزار می باشد. مطالعات خشکسالی از لحاظ جنبه های طبیعی و انسانی از اهمیت بالایی برخوردار است زیرا آثار خشکسالی در بخشهای مختلف اقتصادی و اجتماعی متفاوت بوده و می تواند صدمات جبران ناپذیری را در بخشهای مختلف بوجود آورد. نگارنده در این تحقیق تا با استفاده از روشهای رایج از جمله SPI، شاخص استاندارد، میانگین متحرک، شاخص بارندگی، شاخص درصد نرمال و روش SPI به بررسی شدت و تداوم و فراوانی خشکسالی های اقلیمی در حوضه سموش واقع در شرق گیلان پرداخته تا حساسیتهای اقلیمی و هیدرولوژیکی موجود در حوضه مورد مطالعه را نسبت به خشکسالی های اتفاق افتاده مورد بررسی قرار دهد.

نتایج تحقیق نشان می دهد که حوضه ی سموش براساس روش شاخص بارندگی 10 سال از دوره آماری مورد مطالعه دارای وضعیت خشک، 14 سال مرطوب و 6 سال در حالت نرمال قرار، با توجه به شاخص های درصد نرمال در آن 9 سال خشکسالی، 6 سال خشکسالی ضعیف، 13 سال خشکسالی متوسط، یک سال خشکسالی شدید و یک سال نیز تر سالی وجود دارد، با توجه به دوره آماری در حوضه سموش 23 سال بر اساس شاخص های روش توزیع استاندارد بسیار خشک، 6سال خشک و یک سال نرمال می باشد و براساس شاخص های روش SPI در حوضه­ی سموش 13 سال شدیداً خشک، 6 سال بسیار خشک، 6 سال خشک متوسط، 4 سال نزدیک نرمال و یک سال نیز در سال 79-1378 مرطوب متوسط می باشد.

 واژگان کلیدی: شدت و تداوم، خشکسالی های اقلیمی، حوضه آبریز، سموش، شرق گیلان

مقدمه

خشکسالی گرانترین بلای طبیعی است به طوری که سالانه به طور متوسط بین 6 الی 8 میلیارد دلار خسارت جهان به بار می آورد. سواحل جنوبی دریای خزر که سه استان مهم گیلان – مازندران – گلستان را در خود جای داده است و قطب کشاورزی، دامپروری و. . . می باشد. با توجه به نیاز آبی کشت برنج 8000 متر مکعب در هکتار و باغداری 2140 متر مکعب در هکتار و با عنایت به اینکه بیش از 60% آب رودخانه های بزرگ و کوچک در این استان هدر می رود در شرایط خشکسالی و کمبود آب خسارت شدیدی از نظر بخش کشاورزی و دامپروری و حتی فعالیتهای صنعتی می بیند و سبب کاهش جدی منابع آب شیوع بیماری ها و آفات گیاهی و آتش سوزی جنگل و مراتع و کاهش درآمدها و به دنبال آن مهاجرت نیروی انسانی از روستا به شهر می گردد. سرسبزی منطقه بسیاری از مشکلات کمبود آب را پوشانده است و کمتر کسی به ذهنش خطور می کند که واقعا خشکسالی شدیدی در این منطقه وجود دارد. بنابراین شناخت و پایش خشکسالی ها و کنترل آنها در چنین مناطقی از اهمیت ویژه ای برخوردار است (سایت سازمان هواشناسی).

با توجه به موارد فوق این تحقیق در نظر دارد تا با استفاده از روشهای موجود به بررسی شدت و تداوم و فراوانی خشکسالی های اقلیمی در شرق گیلان( حوضه سموش) پرداخته، لذا تحقیق حاضررا به شش فصل زیر تقسیم می نمائیم:

فصل اول : طرح تحقیق

فصل دوم : مبانی نظری تحقیق

فصل سوم : ویژگیهای طبیعی محدوده تحقیق

فصل چهارم: مواد و روشها می باشد.

فصل پنجم : یافته های تحقیق

فصل ششم : تفسیریافته ها و پیشنهادات و پاسخ به فرضیات ومنابع و مآخذ می­باشد.

 1-1. بیان مسئله

خشکسالی یکی از چالشهای قرن حاضر است که در آینده یکی از مشکلات عمده بشریت به حساب خواهد آمد افزایش جمعیت رشد روزافزون فعالیتهای کشاورزی و صنعتی و گسترش بی رویه شهرها منجر به تشدید مصرف منابع آب و ایجاد بحرانهای منطقه ای ناشی از خشکسالی در بساری از نقاط جهان شده است. آب این منبع حیاط بخش به عنوان یکی از سه عامل اصلی تشکیل و بقای محیط زیست (خاک، هوا، آب) بیش از هر زمان دیگر مورد توجه می باشد. اهمیت این مسئله به خاطر نیاز روزافزون و پایین آمدن کیفیت آب در سح جهانی نتیجه سهل انگاری و سودجویی افراد و سازمانها روز به روز افزایش یافته به نحوی که در آینده نزدیک بوجود آورنده مسائل حاد سیاسی و اجتماعی گردد (سایت سازمان هواشناسی).

کشور ما در یکی از مناطق خشک و نیمه خشک جهان قرار گرفته است و خشکی جزء فطرت و صفت ذاتی آن است تغییرات شدید مقدار بارش، شدت و پراکنش زیاد بارندگی و نوسانات دما از خصوصیات دائمی این مناطق است. خشکسالی نیز به عنوان یک عارضه موقت هر چند سال یکبار در این مناطق حادث می شود و در نتیجه اثرات خسارت بار خشکسالی در ابعاد مختلف، برنامه ریزی­های توسعه­ای کشور را دچار رکود نموده و بحرانهای گسترده سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در نواحی مختلف کشور ایجاد می­نماید.

استان گیلان با توجه به شرایط اقلیمی و موقعیت خاص جغرافیایی همیشه بعنوان استانی بدون مشکل به چشم می آید در صورتی که این استان از غرب به شرق سرتاسر مخاطره است. حوضه­ی سموش در شرق استان گیلان از جمله حوضه­های رودخانه­ای است که درطی سالهای اخیر تحت تاثیر این پدیده قرار دارد وبنظر میرسد که خشکسالی در این شهرستان جنبه اقلیمی داشته و ناشی از کمبودبارش در این منطقه می باشد. لذا این تحقیق درنظر دارد به بررسی شدت و تداوم و خشکسالی های اقلیمی در حوضه سموش پرداخته تا بتواند نسبت به جلوگیری از مخاطرات موجود برنامه ریزی لازم را بعمل آورد.

1-2. سوال تحقیق

آیا در حوضه سموش خشکسالیهای اقلیمی وجود دارد؟

آیا خشکسالیهای اقلیمی در حوضه سموش شدت و تداوم دارد؟

1-3. اهداف تحقیق

– بررسی شدت و تداوم خشکسالی های اقلیمی در حوضه سموش

– شناخت نوع خشکسالی در سطح حوضه

– ارائه راهکار های مناسب جهت رفع یا مقابله با خشکسالی

 1-4. فرضیه

در حوضه سموش خشکسالیهای اقلیمی وجود دارد.

خشکسالیهای اقلیمی در حوضه سموش شدت و تداوم دارد.

1-5. نوع روش تحقیق

روش تحقیق توصیفی و تحلیلی با اهداف کاربردی و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و اسنادی می باشد

1-6. روش گردآوری اطلاعات

روش گرد آوری اطلاعات بصورت کتابخانه ای، اسنادی و میدانی می باشد. در این تحقیق به لحاظ ماهیت نظری-کاربردی بودن آن و مباحث مطرح شده از دو روش مطالعه اسنادی و میدانی استفاده شده است. در روش مطالعه اسنادی از شیوه های جمع آوری اطلاعات، داده ها، آمارها بهره جویی از کتابخانه ها و آرشیو سازمانها و اینترنت استفاده گردیده است. در روش میدانی نیز از مشاهدات عینی و مصاحبه بهره گرفته شده است.

1-7 . ابزارگردآوری اطلاعات

ابزار گردآوری اطلاعات در روش کتابخانه ای بصورت فیش برداری، جدول، نقشه و کروکی. . . و شبکه های کامپیوتری بوده و در روش میدانی نیز از نقشه، مشاهده، مصاحبه و دوربین عکاسی و عین استفاده شده است. شبکه های کامپیوتری – مشاهده ( سطحی و آزاد) بانک های اطلاعاتی و پرسش نامه و مشاهده است.

1-8 . روش تجزیه و تحلیل اطلاعات

جهت تجزیه و تحلیل بررسی شدت و تداوم و فراوانی خشکسالی های اقلیمی در شرق گیلان (حوضه سموش) ابتدا داده های اسنادی و کتابخانه ای را جمع آوری نموده و سپس با استفاده از نرم افزار های آماری طبقه بندی نموده و درنهایت با بهره گیری از شبکه های کامپیوتری و مشاهده (سطحی و آزاد) به تجزیه و تحلیل آنها اقدام نموده و درنهایت پس از استخراج نهایی و بدست آوردن داده های کمی با استفاده از جدول و نمودار به تجزیه و تحلیل آنها پرداخته می شود.

1-9. سوابق تحقیق

خشکسالی پدیده ای است که از دیرباز توجه انسان را به خود جلب نموده است و تحقیقات فراوان در مورد خشکسالی ها در اکثر کشورهای دنیا و حتی در ایران به انجام رسیده است. به طوری که در تعیین دوره های خشک استرالیا، گیبس و ماهر(Gibbsand Mahen967) با استفاده از شاخص دهک و مرتب کردن داده های بارندگی ماهانه گام های مهمی را برداشته اند. همچنین پالمر جفو اولین کسانی است که خشکسالی را به طور عملی و با استفاده از قوانین فیزیکی و ریاضی در غالب گزارشی تحت عنوان خشکسالی هواشناسی مورد بررسی قرار داده که در روش خود متکی بر داده های هواشناسی و هیدرولوژکی بوده است. غیور و همکارانش (1376) در بررسی گستردگی و فراوانی خشکسالی ها دریافتند که ایران در سالهای 1970 تا 1980 عموما با ترسالی و در سال 1973 خشکسالی شدیدی داشت. آنها همچنین متوجه شدند که به ازای افزایش هر 100 میلی متر به متوسط سالانه کور 41% از پهنه های خشک کاهش می یابد چنانچه میانگین بارش کشور به 400 میلی متر برسد، تمام کشور از خشکسالی رها می شود. در تعیین الگوهای ماهانه خوش اخلاق(1376) علت اصلی خشکسالی و ترسالی های ایران را الگوهای فشار می داند. غیور و خسروی (1380) در بررسی اثر پدیده انسوبرنا به هنجاری های بارش تابستانی و پاییزی جنوب شرق ایران به این نتیجه رسیدند که در فصل تابستان طی فازها گرم انسو شرایط خشکسالی تابستانی و در فازهای سرد شرایط ترسالی اتفاق می افتد ولی در پاییز عکس این حالت رخ می دهد

– فرج زاده، منوچهر، 1383، در کتاب خود تحت عنوان خشکسالی از مفهوم تا راهکار می فرماید خشکسالی از جمله مهمترین بلایای طبیعی هستند که علیرغم تلفات انسانی که از خسارتهای اقتصادی و تبعات اجتماعی فراوانی برخوردار هستند به همین جهت مطالعه نقش و اثرهای خشکسالی در کشور با توجه به عدم مطالعه آن تا حال یک ضرورت اساسی می­ باشد.

– جوینده کهنه گوارابی، زینب، 1387، در پایان نامه خود تحت عنوان خشکسالی و اثرات آن روی منابع آب سطحی حوضه تالاب انزلی فرماید که در زیر حوضه تالاب شرایط خشکسالی هیدرولوژیکی با تاخیر زمانی صورت گرفته و خشکسالی بیشتر از نوع ضعیف تا متوسط بوده است.

– دریایی، مهران، 1385، در پایان نامه خود تحت عنوان شناخت پدیده خشکسالی و اثرات آن بر روی محصولات کشاورزی شهرستان تنکابن می فرماید که خشکسالی زمانی بر محصولات کشاورزی مانند برنج و مرکبات تاثیر منفی خواهد گذاشت که در زمان بروز خشکسالی عدم استفاده درست از آب به عمل آید.

– عزیزی، قاسم، 1379، در مقاله خود تحت عنوان النینو و دوره­های خشکسالی- ترسالی در ایران می­فرماید که ناهنجاری­ها و همینطور تغییرات سالانه و درون سال (ماهانه و فصلی) بارش در ایران و ارتباط آنها با شاخص نوسان جنوبی (SOI) وجود دارد. در بررسی ماهانه­ی ارتباط نیز مشخص گردید که بالاترین ضریب همبستگی بارش ماهانه ایران و شاخص نوسان جنوبی همزمان آن در ماه اکتبر دیده می شود.

1-10. محدودیتهای تحقیق

انجام تحقیقات در کشورمان همواره با مشکلات متعددی روبرو می باشد از آن جایی که فراهم بودن اطلاعات رکن اساسی را تشکیل می دهد، فقدان این اطلاعات از جمله مشکلات ایجاد شده برای کار پژوهش بوده است از جمله محدودیتها و موانع تحقیق را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:

– عدم وجود آمار و اطلاعات دقیق و مدون

– عدم همکاری سازمان هواشناسی به دلیل فروش اطلاعات بارش  

– عدم وجود کارهای مشابه با توجه به موضوع تحقیق

1-11. قلمرو تحقیق

حوضه آبخیز سموش در مختصات جغرافیایی 50 درجه و 16 دقیقه و 43 ثانیه تا 50 درجه و 23 دقیقه و 16 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 50 دقیقه و 58 ثانیه تا 37 درجه و 0 دقیقه و 36 ثانیه واقع شده است. این حوضه از شمال به حوضه رحیم آباد، از جنوب به حوضه آبخیز آب ریزنه بن، از غرب به زیر حوضه های درازلات و زیاز و از سمت شرق نیز به حوضه آبخیز خشکه رود منتهی می شود. مساحت حوضه فوق 10387 هکتار می باشد. نقشه 1-1 موقعیت حوضه آبخیز سموش را در کشور، استان و شهرستان نشان می دهد.

تعداد صفحه :106

قیمت : چهارده هزار تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09124404335        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید