پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: بررسی اعداد مقدس در آثار عرفانی سبک عراقی

متن کامل پایان نامه با فرمت ورد

پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد کرمانشاه

دانشکده تحصیلات تکمیلی

 

پایان‌نامه جهت دریافت کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی (M.A)

 

عنوان:

بررسی اعداد مقدس در آثار عرفانی سبک عراقی

 

استاد راهنما:

دکتر مالک شعاعی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

فهرست

عنوان                                                                                                                             شماره صفحه

 

چکیده:…………………………………………………………………………………………………………………………. 1

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………… 2

فصل اول

کلیات

1-1- اهداف تحقیق:………………………………………………………………………………………………………… 6

1-2- سوالات………………………………………………………………………………………………………………… 6

1-3- فرضیه‌ها……………………………………………………………………………………………………………….. 7

1-4- پیشینه‌…………………………………………………………………………………………………………………… 7

1-5- روش تحقیق …………………………………………………………………………………………………………. 7

فصل دوم

بررسی عدد هفت درآثار عرفانی سبک عراقی

 

2-1- راز و رمز عدد هفت:……………………………………………………………………………………………….. 9

2-2- هفت در میان مردمان باستان………………………………………………………………………………………. 9

2-3- آتشکده‌های ایران باستان………………………………………………………………………………………….. 10

2-4- فلسفه عدد مقدس هفت نزدایرانیان…………………………………………………………………………….. 10

2-5- عدد هفت در کتب مذهبی ……………………………………………………………………………………….. 11

2-6- عدد هفت در سایر ادیان:…………………………………………………………………………………………. 11

2-7- نمود هفت در دین اسلام:…………………………………………………………………………………………. 12

2-7-1- در قرآن احادیث و روایات:………………………………………………………………………………….. 12

2-7-2- سبع و سبعه در قرآن: ‌…………………………………………………………………………………………. 12

2-7-3- عدد هفت در روایات:………………………………………………………………………………………….. 15

2-7-4- هفت در عرفان اسلامی:……………………………………………………………………………………….. 17

2-7-5- مجالس سبعه:…………………………………………………………………………………………………….. 17

2-7-6- هفت در ضرب المثل‌ها:……………………………………………………………………………………….. 17

2-8- هفت در باور و فرهنگ عامه ایرانیان :…………………………………………………………………………. 18

2-9- نفوذ هفت مقدس ایرانی در نزد ملتهای دیگر:……………………………………………………………….. 18

2-10- برخی از موارد نفوذ عدد مقدس هفت ایرانی در دین اسلام:……………………………………………. 19

2-11- هفت در فرهنگ عامه:……………………………………………………………………………………………. 19

2-12- نمودهای آیینی عدد هفت در هفت سین:……………………………………………………………………. 21

2-13- هنر را به هفت دسته تقسیم کرده‌اند که عبارتند از: ………………………………………………………… 22

2-14- هفت در داستان­ها:………………………………………………………………………………………………… 22

2-15- هفت خوان:………………………………………………………………………………………………………….. 23

2-16- هفت اجرام یا هفت سیاره:……………………………………………………………………………………….. 23

2-17- هفت در ادب فارسی:……………………………………………………………………………………………… 24

 

فصل سوم

بررسی عدد چهل (چهل، چل و اربعین)

درآثار عرفانی سبک عراقی

3-1- راز و رمز عدد چهل:………………………………………………………………………………………………. 61

3-1-1- در ایران باستان: …………………………………………………………………………………………………. 61

3-2- چهل در اسلام:………………………………………………………………………………………………………. 62

3-2-1- در قرآن احادیث و روایات:………………………………………………………………………………….. 62

3-2-2- چهل در عرفان و ادب فارسی:………………………………………………………………………………. 68

3-2-3- چهل در ضرب المثل: …………………………………………………………………………………………. 68

3-2-4- چهل در باورها و اعتقادات مردم:……………………………………………………………………………. 68

3-2-5- چهل ازدیدگاه سایر ادیان:…………………………………………………………………………………….. 70

3-2-6- نمود چهل در اشعار شاعران و عرفای سبک عراقی:…………………………………………………….. 70

3-2-7- چل:………………………………………………………………………………………………………………… 74

3-2-8- اربعین:…………………………………………………………………………………………………………….. 80

فصل چهارم

بررسی عدد یک (یکتا، واحد و احد)

درآثار عرفانی سبک عراقی

 

4-1- عدد یک به صورت‌های (یکتا، واحد و احد):………………………………………………………………… 83

4-1-1- عدد یک: (یکتا)…………………………………………………………………………………………………. 84

4-1-2- واحد:………………………………………………………………………………………………………………. 87

4-1-3- احد:………………………………………………………………………………………………………………… 89

فصل پنجم

بررسی عدد سه و پنج درآثار عرفانی سبک عراقی

نتیجه گیری

 

5-1- عدد سه با صورت‌های (سه، سوّم، سیوم، سه‌ام، سیم)……………………………………………………….. 98

5-2- عدد سه در اسلام (در قرآن، احادیث و روایات):…………………………………………………………… 98

5-3- عدد سه در سایر آئین‌ها و ادیان:………………………………………………………………………………… 98

5-4- سه در ادبیات فارسی:……………………………………………………………………………………………… 99

5-5- سه در ضرب‌المثل‌ها:………………………………………………………………………………………………. 99

5-6- سه در اشعار شاعران و عرفای سبک عراقی:…………………………………………………………………. 100

7-5- بررسی عدد پنج:……………………………………………………………………………………………………. 109

8-5- پنج در اسلام (در قرآن احادیث و روایات):…………………………………………………………………. 109

9-5- کاربرد پنج در ادبیات فارسی:…………………………………………………………………………………… 111

نتیجه گیری:…………………………………………………………………………………………………………………. 126

فهرست منابع و مآخذ:……………………………………………………………………………………………………. 128

 

چکیده:

برخی از اعداد از دیرباز مورد توجه اقوام مختلف بوده به نحوی که بعضی از آن‌ها جامع جمیع اصناف شمارگان شده علت این امر علاوه بر کمال ترکیب، کشش و نیرویی در این اعداد است که بدان‌ها جنبه‌ی ماوراء الطبیعی بخشیده و موجبات رجحان آن‌ها گردیده که ضمن تمایز، آنان را زنده و کامل ساخته است صفت پیشین موصوف‌های مختلفی چون هفت ایزد، هفت فلک، هفت امشاسپندان، هفت فرشته‌ی مقدس، هفت وادی سلوک، هفت شهر عشق، هفت طبقه‌ی بهشت و دوزخ، هفت دریا، هفت مردان در تصوف، هفت اقلیم، چهل روز آفرینش حضرت آدم، چله نشینی شده‌اند ضمناً  در قرآن و فرهنگ اسلامی به برخی از عددها، عنایت و توجه خاص شده است که از آن جمله می‌توان به عددهای «سه»، «هفت»، «چهل» و … اشاره کرد. کاربرد هر یک از این اعداد حکمتی دارد که برخی را قرآن و روایات یادآور شده برخی را نیز علوم جدید کشف کرده است. این پژوهش برآن است پنج عدد مقدس: یک، سه، پنج، هفت و چهل را با صورت‌های دیگر آنان از زوایای مختلف در سروده‌های شاعران سبک عراقی دارای مشرب عرفانی به ویژه آثار برجسته‌ای چون سروده‌های عطار، مولوی، حافظ و … را بررسی نماید.

 

واژگان کلیدی: اعداد مقدس، اشعار سبک عراقی، ادب فارسی.


مقدمه

حمد و سپاس خدایی که اعداد حقیقی در بیان حقیقت او گنگ است و کثرت اعداد طبیعی و صحیح  خود قرینه‌ایی برای ذات، حتی صفات او نیافته. نامتناهی بودن اعداد راهی به سوی لایتناهی او نگشوده به ناچار اعدادی برای بیان برخی حقایق او نیروی ماورایی و بار معنایی فراتر از حساب ریاضی یافته بلکه قرینه‌ایی برای آن مبدا و مقصد مطلق فراروی بشر قدر مطلق سازد.

در میان کثرت اعداد عددهای معدودی وجود دارد که نماد کثرت‌اند، کامل وزنده‌اند، برخلاف اعداد معمولی ریاضی این اعداد زنده، فکر آن‌ها را تا بی‌نهایت پیش می‌برد و واقعیت را آنچنان که هست در نظرها تجسم می‌بخشد چنین اعدادی روح دارند و ریاضیدان و بی‌سواد هر دو عظمت آن را درک می‌کنند.

عددی ‌مانند (1) را تصور کنید که صفرهای بی‌شماری پیش آن قرار گیرد این عدد عظمت دارد اما تنها ریاضی‌دان عظمت آن را می‌شناسد ولی اعداد کامل و زنده را همه می‌شناسند و به عظمت و گستردگی‌شان اذعان می‌کنند.

کمال ترکیب در ژرف ساخت برخی از این اعداد برخاسته از عوامل مختلفی مانند: تیمن، شمارگان، خدایگان (رب‌النوع‌ها)، مقدسات و برخی مفاهیم انتزاعی یا حکمتی است که برای آن در کتب دینی برشمرده‌اند. بنابراین در تاریخ تفکر بشر عددشناسی و ستایش اعداد رواج داشته و برخی اعداد در نزد ملل مختلف حتی ارزش اعتقادی یافته‌اند. لذا پاره‌ای از اعداد صرفاً یک عدد ریاضی محسوب نمی‌شوند بلکه عددی برای نشان دادن کمال یک مطلوب است.

در میان اعداد شمارگان: یک، سه، پنج، هفت، چهل و … دارای چنین ارزش‌هایی است. ظرفیت این اعداد متفاوت است برای نمونه در اندیشه‌ی اسلامی، کامل‌ترین عدد هفت است این عدد مفاهیمی چون آفرینش جهان که در هفت روز انجام گرفت هفت روز هفته، هفت حسن خداداد، هفت مرحله در زندگی انسان، هفت طبقه بهشت و جهنم، هفت طبقه‌ی زمین، آسمان، هفت فرشته‌ی مقدس، هفت بار طواف کعبه، هفت اقلیم، هفت شهر عشق (طلب، عشق، معرفت، استنغا، توحید، حیرت، فقروفنا)، هفت مقام عرفان (توبه، ورع، زهد، فقر، صبر، توکل، رضا)، هفت سیاره (ماه، خورشید، تیر، ناهید، بهرام، برجیس، کیوان)، هفت دریا، هفت ایزد، در مذهب مانوی، هفت روز عزا برای درگذشتگان در ایران‌، و موارد بسیار دیگر را بیان می‌دارد.

هفت نماد پیچیدگی و تودرتویی است، بیانگر بطن در بطن بودن خلقت زمین، آسمان و هر آن چه که عمیق و ژرف و دارای وسعت است این عدد سمبل مراتب کمال و تعالی است.

برخی اعداد در بین‌ ملل مختلف از اهمیت خاصی برخوردارند و هر ملتی نگرش خاصی به عدد هفت دارد. عدد هفت را می‌توان در ادیان و مذاهب مختلف جهان تاریخ، هنر، طبیعت، به خصوص در ادب فارسی، تصوف و عرفان جستجو و بررسی نمود.

پاره‌ای اعداد از زمان‌های بسیار قدیم محبوب بسیاری از قوم‌ها، به ویژه اقوام‌ شرقی بوده است. برای مثال عدد هفت نشانه‌ای از یک دوره کامل است. برای آن کمال روح و ماده قائل بوده‌اند و لذا هر جا که لازم بوده مجموعه‌ای را بدون نقص ذکر کنند، از این عدد «سحرآمیز» استفاده می‌کرده‌اند.

پس از عدد هفت به عدد چهل در قرآن و فرهنگ اسلامی توجه خاصی صورت گرفته است چهل در تاریخ و فرهنگ اسلامی از جایگاه والایی برخوردار است در بیش‌تر موارد بیانگر کثرت، جامعیت و کمال است. چهل، عدد انتظار، آمادگی، آزمایش و تنبیه است. شکل‌گیری شخصیت انسان در چهل‌سالگی، چهل سال ممنوعیت ورود بنی اسرائیل به سرزمین مقدس و چهل سال سرگردانی آن‌ها، میقات چهل شب حضرت موسی، و بعثت پیامبر گرامی اسلام حضرت محمد(ص) در چهل‌سالگی، چهل روز بر طور سینا ماندن حضرت موسی، در باورهای دینی و مذهبی نمود پیدا کرده است.

چهل در آئین‌های ایرانیان نیز دارای اهمیت بسیاری است. جشن چله (یلدا) یا جشن سده (یکی از جشن های ایرانیان) محاسبه ادوار نجوم برحسب دوره چهل ساله و بسیاری باورهای دیگر بیانگر اهمیت این عدد است.

«عدد سه در اساطیر به همراه مضربش «نه» در اساطیر مختلف، نماد صلاح و کمال و اتمام است. به همین دلیل است که مرحله نخستین خدایان به صورت تثلیث ظهور کرده است (هیلنز، 1383: 497 و نشاط، 1368: 261). در آفرینش انسان نیز آئین تثلیث پیداست: «مشی» و «مشیانه» و «فره ایزدی» هر سه با هم از «ریواس» می‌رویند به طوری که از هم قابل شناسایی نیستند (بهار، 1380: 81).

زرتشتیان اهمیت ویژه‌ای برای عدد «سه» قائلند. در این آیین آتش بر سه گونه «آذربهرام، آذرآذران و آذردادگاه» بوده، هر آتشی را سه بار تطهیر می‌کنند (بهار، 1375: 138). اصول دین زرتشت نیز بر سه اصل «پندارنیک، گفتار نیک و کردار نیک» بنیان نهاده شده است آن چنانکه در زمان حسابرسی آخر زمان هم فاصله گامهای مومن تا بهشت بر «پل چینوت»، «سه گام» ذکر شده است (دانته، 1380: 1045)

گذشته از جایگاه خاص اعداد در فرهنگ بشری و توجه فلاسفه و اندیشمندانی نظیر ارسطو و فیثاغورث  که عدد را منشاء و جوهر همه چیز می‌دانستند، یا جهان را نمود نظم اعداد می‌پنداشتند اعداد در فرهنگ ایران پیش از اسلام و بعد از آن، به صورت سعد و نحس، در زندگی فرهنگی و اجتماعی مردم، نقش بسزایی ایفا می‌کرد. این نقش معنوی و فرهنگی اعداد که حاصل اندیشه‌های انسانی در دانش ریاضی بود، در فرهنگ و ادب ایران نیز بازتاب یافت.

از کاربرد وسیع اعداد در علوم مختلف و کارکردهای گوناگون ادبی، اینگونه دریافت می‌شود که نظم موجود در عالم خلقت بر مقیاس اعداد تنظیم گردیده است.

در متون مربوط به عرفان و تصوف نیز به تقسیم‌بندی اعداد برای اشاره به باغ آفرینش و خلقت عالم اشاره شده است. مثلاً آیین فتوت و جوانمردی براساس عدد سه شکل می‌گیرد. فتیان برای پیامبری سه مرحله‌ی مهم قائل‌اند: حضرت آدم (ع) را نقطه آغاز، حضرت ابراهیم (ع) را قطب و سرانجام حضرت محمد (ص) را خاتم می‌دانند و نیز برای بنیان فتوت سه پایه قائل‌اند؛ پایه‌گذاری آن را به حضرت ابراهیم (ع)، مرحله دوم را به حضرت علی (ع) و مرحله نهایی را به امام زمان (عج) منسوب می‌دارند (کربن، 1385: 20).

این پژوهش برآن است اعداد مقدس که بسامد بالایی در ادب فارسی دارند، مشخص سازد لذا عددهای: یک، سه، پنج، هفت و چهل محور این تحقیق خواهد بود مصادیق این پنج عدد را در آثار منظوم سبک عراقی برکاویده حسب اهمیت و بسامد آن‌ها در سبک عراقی اعداد را تنظیم نموده لذا در فصل دوم به تحلیل عدد هفت کامل‌ترین عدد مقدس پرداخته شده، در فصل سوم عدد چهل، که از لحاظ اهمیت، بسامد و دایره شمول، پس از عدد هفت قرار دارد، مورد بررسی واقع شده آن گاه دیگر اعداد یک، سه وپنج در فصل‌های چهارم و پنجم آمده است.

شیوه تحقیق مبتنی بر شیوه کتابخانه‌ای است و دایره تحقیق دیوان شاعران سبک عراقی خواهد بود اگر چه در تکمیل مطالب این پژوهش بسیار کوشیده هر جا نکته‌ای در خور یافته آن را با تلفیق مطالب دیگر در جای مناسب بنشانده هنوز اندیشه جابجایی و توسعه مطالب، وسوسه‌ای است که خاطرم را‌ آشفته و ذهنم را مشغول ساخته برای تشفی خویش به سخن غلامحسین یوسفی در کتاب «دیداری با اهل اقلم» تمسک جسته که از قول عماد کاتب اصفهانی (597 ه.ق) می‌گوید: «هیچ کس ندیده‌ام که امروز چیزی بنویسد و روز بعد نگوید اگر این تغییر صورت می‌‌گرفت نیکوتر بود و اگر آن موضوع اضافه می‌شد خوش‌تر می‌نمود و اگر این مطلب جلوتر قرار می‌گرفت خوب‌تر می‌شد و چنان که این موضوع کنار نهاده شده می‌شد زیباتر بود. این از بزرگترین عبرت‌هاست و دلیلی است بر غلبه‌ی نقص بر همه بشر (یوسفی، 1373: 14)

***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)

ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود است

تعداد صفحه : 142

قیمت : چهارده هزار تومان

 

 

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود به شما نشان داده می شود

و به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09124404335        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید