پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی اسلامی: بررسی تطبیقی ضمان جریره با بیمه مسئولیت در فقه امامیه و حقوق موضوعه

متن کامل پایان نامه با عنوان : بررسی تطبیقی ضمان جریره در فقه امامیه و حقوق موضوعه

در ادامه مطلب می توانید تکه هایی از ابتدای این پایان نامه را بخوانید

و در صورت نیاز به متن کامل آن می توانید از لینک پرداخت و دانلود آنی برای خرید این پایان نامه اقدام نمائید.

دانشگاه قم

دانشکده الهیات و معارف اسلامی

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان:

بررسی تطبیقی ضمان جریره با بیمه مسئولیت در فقه امامیه و حقوق موضوعه

استاد راهنما:

سرکار خانم دکترحمیده عبداللهی

استاد مشاور:

جناب آقای دکتر علیرضا ابراهیمی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

فهرست مطالب

مقدمه

1- تبیین موضوع……………………………………………………………………………………………….2

2- اهمیت موضوع……………………………………………………………………………………………..2

3- سؤال اصلی………………………………………………………………………………………………..2

4- سؤالات فرعی……………………………………………………………………………………………..2

5- فرضیه ها……………………………………………………………………………………………………2

6- پیشینه تحقیق……………………………………………………………………………………………..3

7- تاریخچه موضوع…………………………………………………………………………………………….3

8- مفاهیم کلیدی……………………………………………………………………………………………..5

فصل اول: ضمان جریره

1-1- جریره در لغت و اصطلاح……………………………………………………………………………….11

2-1- احکام تأسیسی و امضایی……………………………………………………………………………12

1-2-2- امضایی بودن ضمان جریره………………………………………………………………………….13

3-1- ضمان عاقله و اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری………………………………………………14

1-3-1- مفهوم مسئولیت…………………………………………………………………………………….15

2-3-1- اصل شخصی بودن مسئولیت……………………………………………………………………..16

3-3-1- اصل شخصی بودن مسئولیت از منظر اسلام……………………………………………………17

4-1- مفهوم عاقله……………………………………………………………………………………………18

1-4-1- عصبه………………………………………………………………………………………………….18

2-4-1- ضامن جریره………………………………………………………………………………………….20

3-4-1- امام(ع)……………………………………………………………………………………………….20

5-1- علت مسئولیت ضامن جریره (عاقله)………………………………………………………………..21

6-1- بررسی ماهیت حقوقی ضامن جریره………………………………………………………………..22

1-6-1- تعریف عقد و ایقاع…………………………………………………………………………………..22

2-6-1- عقد بودن ضمان جریره……………………………………………………………………………..24

7-1- شرایط تحقق عقد……………………………………………………………………………………..24

8-1- ارکان عقد……………………………………………………………………………………………….26

1-8-2- ارکان عقد ضمان جریره……………………………………………………………………………..26

9-1- لازم یا جایز بودن ضمان جریره…………………………………………………………………………27

1-9-1- اقسام عقود………………………………………………………………………………………….27

2-9-1- عقد لازم و جایز………………………………………………………………………………………27

3-9-1- اقسام لزوم و جواز……………………………………………………………………………………28

4-9-1- ادله لزوم عقد…………………………………………………………………………………………30

5-9-1- لازم بودن ضمان جریره……………………………………………………………………………….31

10-1- شرایط تحقق ضمان جریره……………………………………………………………………………33

11-1- ارث ضامن جریره……………………………………………………………………………………….37

12-1- ارث ورثه ضمان جریره………………………………………………………………………………….38

13-1- مسلمان، ضامن جریره کافر…………………………………………………………………………..40

1-13-2- کافر، ضامن جریره کافر……………………………………………………………………………..41

14-1- ظهور و ارث بعد از ضمان جریره………………………………………………………………………41

15-1- جواز صدور ایجاب و قبول از ناحیه وکیل و وصی……………………………………………………42

16-1- وجود زوج و زوجه در ضمان جریره……………………………………………………………………42

17-1- جمع بندی……………………………………………………………………………………………..43

فصل دوم: بیمه و تطبیق ضمان جریره با بیمه مسئولیت

1-2- تعریف بیمه در لغت و اصطلاح…………………………………………………………………………45

2-2- زمینه پیدایش بیمه……………………………………………………………………………………..47

1-2-2- نیاز، محرک انسان……………………………………………………………………………………48

2-2-2- مواجهه انسان با خطر……………………………………………………………………………….49

3-2-2- امنیت یکی از نیازهای اساسی انسان……………………………………………………………50

4-2-2- تعاون و همیاری نیاز مشترک زندگی اجتماعی…………………………………………………..52

5-2-2- ذخیره سازی………………………………………………………………………………………….53

3-2- اقسام بیمه……………………………………………………………………………………………..54

1-3-2- بیمه تعاونی و خصیصه های آن…………………………………………………………………….55

2-3-2- تقسیمی دیگر از بیمه (بیمه اجتماعی و خصوصی)…………………………………………….55

1-2-3-2- تمایز بیمه های اجتماعی از بیمه های خصوصی (بازرگانی)………………………………..56

2-2-3-2- بیمه خصوصی و اقسام آن (بیمه اموال و بیمه اشخاص)……………………………………58

3-2-3-2- بیمه اموال و اقسام آن…………………………………………………………………………..59

4-2-3-2- بیمه اشخاص و اقسام آن……………………………………………………………………….60

5-2-3-2- بیمه مسئولیت و اقسام آن……………………………………………………………………..63

4-2- عقد بیمه……………………………………………………………………………………………….65

5-2- ارکان عقد بیمه………………………………………………………………………………………..66

6-2- عناصر سازنده طبیعت بیمه………………………………………………………………………….68

7-2- شرایط عقد بیمه………………………………………………………………………………………70

8-2- خصوصیات عقد بیمه………………………………………………………………………………….74

9-2- اشکالات بر عقد بیمه…………………………………………………………………………………77

1-9-2- بیمه و معامله حرجی………………………………………………………………………………78

2-9-2- بیمه و معامله ضرری……………………………………………………………………………….78

3-9-2- بیمه و عقد غرری…………………………………………………………………………………..79

1-3-9-2- بیمه و جهل به عوضین………………………………………………………………………….80

4-9-2- بیمه و تعلیق آن…………………………………………………………………………………….80

5-9-2- بیمه و سفهی بودن آن…………………………………………………………………………….81

6-9-2- بیمه و ربا…………………………………………………………………………………………….82

7-9-2- بیمه و قمار…………………………………………………………………………………………..84

8-9-2- بیمه و ضمان ما لم یجب……………………………………………………………………………85

10-2- بیمه و عقود معین……………………………………………………………………………………85

1-10-2- تطبیق بیمه با عقد مضاربه……………………………………………………………………….86

1-1-10-2- اشکال های انطباق بیمه با مضاربه…………………………………………………………..88

2-10-2- بیمه و عقد صلح…………………………………………………………………………………..88

1-2-10-2- صلح، عقد مستقل……………………………………………………………………………..90

2-2-10-2- تطبیق بیمه با عقد صلح……………………………………………………………………….90

3-10-2- تطبیق قرارداد بیمه با عقد هبه معوض…………………………………………………………92

1-3-10-2- نقد نظریه انطباق بیمه با عقد هبه معوض………………………………………………….93

4-10-2- انطباق بیمه با جعاله…………………………………………………………………………….93

1-4-10-2- نقد انطباق جعاله با بیمه…………………………………………………………………….94

5-10-2- نقد نظریه انطباق بیمه با قرض………………………………………………………………..96

11-2- اشاره ای به مبانی و پیشینه بیمه در اسلام………………………………………………….97

12-2- نمونه های تاریخی………………………………………………………………………………..97

1-12-2- حلف الفضول…………………………………………………………………………………….97

2-12-2- معاهده مدینه…………………………………………………………………………………..98

13-2- پیشینه بیمه در حقوق اسلامی………………………………………………………………..99

1-13-2- بیمه و ضمان جریره…………………………………………………………………………..101

14-2- دیدگاه علما در مقایسه بیمه با ضمان جریره (عقد موالات)………………………………..102

1-14-2- دلایل موافقین…………………………………………………………………………………102

2-14-2- دلایل مخالفین………………………………………………………………………………..103

15-2- بیمه و التزام مالایلزم…………………………………………………………………………..104

16-2- دلیل بر بطلان ضمان مالم یجب………………………………………………………………107

17-2- بررسی ادله بطلان ادله «ضمان ما لم یجب»………………………………………………107

18-2- جمع بندی………………………………………………………………………………………111

نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………….112

چکیده:

مسئولیت مدنى به معناى الزام به جبران زیانى است که شخص با فعل یا ترک غیرعمدی خود مستقیم یا غیرمستقیم به دیگری وارد کرده است و به عبارتى در قبال او ضامن است. در فقه اسلامى و حقوق موضوعه به جاى مسئولیت از واژه ضمان استفاده شده است. هدف اصلى از ایجاد مسئولیت و ضمان, جبران زیان و برقرارى عدالت اسلامى است. برای رسیدن به این هدف در صدر اسلام ضمان جریره مورد امضای شرع قرار گرفت تا خاطی برای جبران خطایش تنها نباشد و زیان متضرر جبران شود. این مسأله در قوانین امروز با عنوان بیمه شکل گرفته است. در ضمان جریره و بیمه، دیه را خطاکار پرداخت نمی کند بلکه ضامن جریره و بیمه گر که هیچ گونه مباشرتی در جنایت ندارند می پردازند. از آن جایی که بیمه از جمله مسایل مستحدث است بسیاری از فقها و حقوقدانان برای اثبات مشروعیت بیمه از موضوعاتی چون ضمان عاقله و ضمان جریره استفاده کرده اند. هدف ما در این تحقیق بررسی مستندات فقهی ضمان جریره و مقایسه آن با بیمه مسئولیت یا همان شخص ثالث است و از تطبیق ضمان جریره با بیمه مسئولیت به این نتیجه رسیدیم که بیمه مسئولیت تنها در بعضی از موارد با ضمان جریره تفاوت دارد اما به طور کلی شبیه ضمان جریره و مشروع است و اشکال های ضمان ما لم یجب و… پذیرفته نیست و بیمه نیز همانند ضمان جریره عقدی مستقل است و از مصادیق معامله غرری، حرجی، ضرری، سفهی، ربوی و… نیست بلکه از جمله عقودی است که عقلا آن را پذیرفته اند.

مقدمه

1- تبیین موضوع

دین مقدس اسلام همکاری و کمک متقابل را توصیه کرده است. یکی از مصادیق این همکاری، ضمان جریره بود که جامعه امروزی به آن عنوان بیمه مسئولیت را داده است.

ضمان جریره و عقد موالات قراردادی بود که به موجب آن یکی از طرفین که او را «ضامن» یا «ولی» می نامیدند متعهد می شد که هرگاه طرف دیگر (مضمون) از روی خطا یا جرم غیر عمدی خویش، ضرر و زیانی به جان و مال اشخاص دیگر وارد کند، ضامن، همه خسارات حاصله را جبران نماید و در عوض، پس از وفات مضمون، وارث وی به حساب آمده و از او ارث ببرد و ضمانت هر دو طرف از همدیگر نیز اشکال نداشت.

هم اکنون بیمه نیز استمداد از دیگران برای کم کردن خسارت و مصائب است که یکی از اقسام بیمه، بیمه مسئولیت است. در این قرارداد بیمه گر بیمه گذار را در مقابل ضرر و زیانی که امکان دارد به دیگران وارد کند بیمه می کند.

2- اهمیت موضوع

بیمه مسأله جدیدی است که اکثریت قریب به اتفاق جامعه با آن روبرو هستند. ضمان جریره نیز مسأله ای است که در صدر اسلام مطرح بوده و مورد پذیرش فقه اسلامی قرار گرفته است و گروهی بیمه را به ضمان جریره شباهت داده اند به همین دلیل شایستگی دارد که بیمه با ضمان جریره مقایسه شود و تحقیق شود که آیا مستندات شرعی آن در بیمه نیز قابل تعمیم است؟ هدف ما در این تحقیق بررسی مستندات فقهی ضمان جریره و مقایسه آن با بیمه مسئولیت است.

3- سؤال اصلی

1- آیا ضمان جریره و بیمه از لحاظ ماهیت و شرایط با یکدیگر مطابق هستند؟

4- سؤالات فرعی

1- ضمان جریره از احکام تأسیسی است یا امضایی؟ 

2- فلسفه وجودی ضمان جریره چیست؟

3- ضمان جریره با کدام یک از اقسام بیمه ارتباط دارد؟

5- فرضیه ها

1- ضمان جریره و بیمه ماهیت مشابه و شرایط متفاوتی دارند.

2- ضمان جریره از احکام امضایی است.

3- هدف از ضمان جریره همکاری ضامن با مضمون در حوادثی است که امکان دارد برای مضمون پیش بیاید و ضامن ملزم به پرداخت خسارت مالی شود هر چند در مقابل ضامن هم بعد از فوت مضمون از او ارث می برد.

4- ضمان جریره و بیمه مسئولیت با یکدیگر قابل مقایسه و مرتبط هستند.

6- پیشینه تحقیق

پیشینه ضمان جریره: در رابطه با ضمان جریره کتاب و مقاله ای مستقل تألیف نشده است همچنین پایان نامه ای در این زمینه فهرست نشده است و تنها فقها در جوامع فقهی در کتاب ارث به طور محدود به این موضوع اشاره کرده اند.

پیشینه بیمه: ابتدا فقها مسأله بیمه را تنها به صورت بیان حکم شرعی مطرح کرده اند. اولین فقیهی که در رابطه با بیمه اظهار نظر کرده ابن عابدین یکی از فقهای حنفی است که در کتاب «جهاد» باب «المستأمن» متعرض بحث بیمه شده است. در این رابطه نیز کتابی به نام مسأله ربا به ضمیمه بیمه تألیف شهید مطهری وجود دارد همچنین کتب دیگری نیز در زمینه بیمه تألیف شده است که اسامی آنها در منابع و مآخذ می آید که هیچ کدام از کتب مذکور مسأله مورد بحث در این پایان نامه را به طور جامع بررسی نکرده اند.

7- تاریخچه موضوع

ضمان جریره قبل از اسلام در میان اعراب وجود داشته است و پس از اسلام نیز با یک سری تغییر و تحولات پذیرفته شده است. بنابراین ضمان جریره از احکام امضایی است اما به آن شکل و صورتی که در عصر پیامبر(ص) و ائمه معصومین(ع) مورد استفاده قرار می گرفت در جامعه امروزی کاربرد ندارد و به طور دقیق و مشخص نمی توان گفت که ضمان جریره تا چه دوره و زمانی مورد استفاده بوده است. قانون مجازات اسلامی فعلی کشورمان از ضمان جریره نام برده است و در ماده 307 این قانون آمده است: کسی که با عقد ضمان جریره، دیه جنایت دیگری را به عهده گرفته است، نیز عاقله محسوب می شود. باتوجه به این ماده قانونی می توان گفت که ضمان جریره اگرچه شکل و صورت عصر پیامبر(ص) را در جامعه امروزی ندارد اما به شکل دیگری همچون بیمه مسئولیت در جامعه امروزی مطرح است.

بیمه از جمله مسایل مستحدث است که در جوامع امروزی بسیار کاربرد دارد. اندیشه بیمه به معنای حمایت از شخص زیاندیده در تاریخ گذشته بشر ریشه ای دیرینه دارد این اندیشه، همچون سایر اندیشه های بنیادی نهادهای اجتماعی، ادوار و مراحلی را پشت سر گذاشته تا به صورت یک سازمان بیمه ای و دارای نظام قانونی و مقررات مدون امروزی درآمده است.

نظام بیمه‏ای برای اولین بار در اواخر قرون وسطی در اروپا پدید آمد و اولین نظام    بیمه ای که در تاریخ بیمه شناخته شده است بیمه دریایی است و اولین و قدیمی ترین سند بیمه در سال 1347، مربوط به بیمه باربری دریایی است. طبق این سند کشتی های باربری و کالاها در طول سفرهای دریایی از خطرها بیمه می‏شدند. در اثر توسعه تجارت در کشورهای مختلف، بیمه دریایی توسعه یافته است و متعاقب پیدایش بیمه دریایی، به موجب علل اقتصادی، اجتماعی و نیاز جامعه به امر بیمه، انواع دیگری از بیمه نیز پا به عرصه وجود گذاشته است و به مرور سرنشینان کشتی و دریانوردان نیز مورد بیمه قرار گرفته اند.

در ایران قبل از اسلام، بین قبایل و اقوام ساحلی خلیج فارس و جزایر نشینان خلیج مذکور و اطراف آن، نوعی قراردادهای ضمانت به وجود آمده بود که بی شباهت به بیمه دریایی نبود. به موجب این قراردادها، تجار و صاحبان کشتی در رابطه با معاملات بازرگانی که با هم داشتند پرداخت قسمتی از خسارت احتمالی در طول سفر دریایی را ضمانت می کردند که به بیمه امروزی شباهت داشت.

در نظام ‏حقوقی و اقتصادی‏ ایران پس از اسلام، ‏مفهوم ‏بیمه ‏به ‏اصطلاح رایج‏ امروزی ‏وجود نداشت به طوری که تا قرن هجده و نوزده میلادی که بیمه در اروپا، آمریکا و حتی هندوستان توسعه پیدا کرده بود اثری از بیمه و بیمه گری در نظام حقوقی و اقتصادی ایران مشاهده نمی شد. به عبارت دیگر پیدایش و رواج بیمه به مفهوم امروزی آن در ایران چندان سابقه ندارد و سابقه بیمه در ایران از حدود سال 1268 هجری شمسی در دوره ناصرالدین شاه شروع می شد و برای اولین بار در زمان سلطنت وی بیمه به مفهوم جدید و امروزی آن وارد فرهنگ حقوق و ادبیات ایران گردید.

***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزدیا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)

ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود است

تعداد صفحه : 117

قیمت : چهارده هزار تومان

 

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود به شما نشان داده می شود

و به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09124404335        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید