پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی: بررسی تدلیس از منظر فقه امامیه و حقوق ایران

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی

گرایش : فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان :  بررسی تدلیس از منظر فقه امامیه و حقوق ایران

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد یاسوج

 دانشکده علوم انسانی، گروه الهیات

پایان‌نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد «M.A.»

گرایش: فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان:

بررسی تدلیس از منظر فقه امامیه و حقوق ایران

استاد راهنما:

دکتر حسینعلی ملک نسب 

استاد مشاور:

دکتر علی پورجواهری

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان                 صفحه

چکیده 1

مقدمه 2

فصل اول: کلیات

1- کلیات 4

1-1- طرح تحقیق 4

1-1-1- بیان مسأله 4

1-1-2- پرسش تحقیق 6

1-1-3- فرضیه‌های تحقیق 6

1-1-4- اهداف تحقیق 6

1-1-5- سوابق تحقیق 7

1-1-6- جنبه نوآوری تحقیق 7

1-1-7- روش تحقیق 7

1-1-8- محدودیت‌ها و مشکلات 8

1-2- مفاهیم 9

1-2-1- معنای لغوی تدلیس 9

1-2-2- معنای اصطلاحی تدلیس 10

فصل دوم: تدلیس در فقه امامیه

2- تدلیس در فقه امامیه 14

2-1- مصادیق و قلمرو تدلیس در حقوق اسلام 14

2-2- سوء عرضۀ قابل تعقیب در حقوق اسلام 19

2-2-1- اظهار باید خلاف واقع باشد 19

2-2-2- اظهار باید اظهار یک واقعیت باشد 20

2-2-2-1- اظهار قانون 20

2-2-2-2- اظهار وعده 21

2-2-2-3- اظهار مشورتی و اظهارنظر 21

2-2-2-4- اظهارات مبالغه‌آمیز و اظهار از روی مزاح 22

2-2-3-ترغیب 23

2-2-4- عمده بودن 23

2-2-5-ضرر و زیان وارد بر مخاطب 25

2-2-6- اظهار کننده ضرورتاًٌ یکی از طرفین قرارداد نیست 26

2-3- مبانی فقهی تدلیس 27

2-3-1- قرآن 27

2-3-2- سنت 33

2-3-3- دلیل عقلی 37

2-3-4- اجماع 40

2-3-5- قاعده لاضرر 41

2-4- عنصر مادی و معنوی تدلیس در فقه امامیه 44

2-4-1- عنصر مادی تدلیس 44

2-4-2- عنصر روانی تدلیس 49

2-5- مقایسه تدلیس با غرور و خیار عیب در فقه امامیه 54

2-6- رابطه ثالث با مدلس در فقه امامیه 60

2-7- رابطه شخص ثالث با بهره گیرنده در فقه امامیه 60

2-8- تدلیس و جبران خسارت در فقه امامیه 61

2-9- تدلیس و اثر فسخ در فقه امامیه 62

فصل سوم: تدلیس در حقوق ایران

3- تدلیس در حقوق ایران 68

3-1- تدلیس در حقوق ایران 68

3-2- عناصر مادی و معنوی تدلیس در حقوق ایران 69

3-2-1- عنصر مادی تدلیس 69

3-2-2- عنصر روانی تدلیس 77

3-3- تدلیس و حکومت اراده 80

3-4- تفاوت تدلیس با غرور و خیار عیب 81

3-5- مقایسه تدلیس با اشتباه در حقوق ایران 85

3-6- رابطه شخص ثالث با مدلس در حقوق ایران 88

3-7- رابطه ثالث با بهره گیرنده در حقوق ایران 89

3-8- جبران خسارت در حقوق ایران 91

3-9- تدلیس و اثر فسخ در حقوق ایران 91

3-10- تدلیس در ازدواج 94

3-10-1- تدلیس ثالث در مسئله ازدواج 95

3-10-2- سکوت دربارۀ نقص 96

3-10-3- مطالبۀ خسارت 98

3-10-4- ضمانت اجرای کیفری تدلیس 99

3-11- مقایسه تدلیس در فقه امامیه و حقوق ایران 99

فصل چهارم: تدلیس در حدیث

4- تدلیس در حدیث 102

4-1- سیر تاریخی اصطلاح تدلیس در حدیث 102

4-2- انواع تدلیس در حدیث 102

4-2-1- اصطلاح تدلیس تا قبل از تالیف کتب مصطلح الحدیث 103

4-2-1-1- عصرصحابه و تابعان 104

4-2-1-2- عصر پس از تابعان تا تالیف کتب مصطلح الحدیث 106

4-2-2- اصطلاح تدلیس پس از تالیف کتب مصطلح الحدیث 108

4-2-2-1- عصر حاکم نیشابوری تا ابن صلاح 108

4-2-2-2- عصر ابن صلاح تا عصر حاضر 111

4-3- نقد و نظر 112

نتیجه گیری 114

فهرست منابع 117

چکیده

 

واژۀ «تدلیس» در کنار الفاظ «تغریر»، «غرور» و «غش»، بار معنایی حقوقی یافته، و بیانگر رابطۀ ناگسستنی اخلاق و حقوق و رعایت عدل و انصاف در فقه اسلامی است.   فقیهان اسلامی به حرمت تدلیس تصریح کرده‌اند و در مباحث فقهی خود مصادیق آن از قبیل تدلیس زن آرایشگر (ماشطه) چون سرخ‌گون کردن صورت و استفاده از موی مصنوعی، غش خفی مانند آمیختن شیر با آب، و ازدواج زن با پوشانیدن عیب را به تفصیل بررسی کرده‌اند.   اگر چه تدلیس خود حکم حرمت را دارد، اما عقد صحیح بوده و مشتری حق رد یا نگهداری کالا را بدون این‌که مستحق دریافت ارش باشد، خواهد داشت. تدلیس می‌تواند از طریق کتمان عیب و یا از طریق کاری که ثمن را افزایش دهد، هر چند عیب نباشد، تحقق یابد و مصداق بارز آن «تصریه» است که در حدیث نبوی آمده است. به طور کلی تدلیس، به اظهار صفت کمال و یا اخفاء صفت نقص باز می‌گردد و ثبوت آن در صورت اشتراط یا آن‌چه در معنای شرط است، خواهد بود. تدلیس ممکن است همراه با عیب باشد، یا به تنهایی صورت گیرد، مانند جایی که مورد عقد فاقد صفات کمال باشد. در قانون مدنی ایران بحث از تدلیس در مواد 438 تا 440 در مبحث پنجم از مباحث مربوط به بیع که به خیارات و احکام آن باز می‌گردد، آمده است. به تصریح حقوق‌دانان قلمرو تدلیس به جز بیع، دیگر قراردادها چون بیمه را نیز در برمی‌گیرد.

واژه های کلیدی: تدلیس، فقه امامیه، حقوق ایران، غرور، خیار، فسخ.

 مقدمه

با عدول اصول اخلاقی در جامعه، تدلیس و فریب در روابط انسانی در سطوح مختلف رو به افزایش است. به همین دلیل این مفهوم در تمامی نظام‌های بزرگ حقوقی معاصر، نجش مستقل و نسبتاً مفصلی را به خود اختصاص داده است. پایان نامه حاضر مفهوم تدلیس و جایگاه آن را در حقوق ایران و فقه امامیه بررسی می‌کند اصطلاحی در فقه و حقوق که در عقود و به طور خاص، در بیع و نکاح کاربرد دارد و به معنی فریفتن، پوشاندن و کتمان عیب است، برای نمونه تدلیس در بیع، عبارت از کتمان عیب کالا از مشتری است. تدلیس بسته به موارد آن ممکن است از طریق «فعل»، «قول» و یا «سکوت» تحقق یابد. نگاهی اجمالی به آثار بر جای مانده از صحابه و تابعین نشان می‌دهد که بحث از «تدلیس عیب» دربارۀ نکاح و نیز بیع کالا، در محافل فقهی آن زمان وجود داشته است. در روایات منقول از ائمه (ع)، تدلیس در نکاح و احکام و آثار حقوقی آن بیان شده است.

در این پایان نامه کلیات تحقیق شامل دو نجش است. در نجش اول طرح تحقیق شامل بیان مسأله، پرسش و فرضیه تحقیق، اهداف تحقیق، سوابق تحقیق، جنبه نوآوری، روش تحقیق و محدودیت ها و مشکلات آمده است و در نجش دوم مفاهیم تدلیس بیان گردیده است.

در فصل دوم تدلیس را از منظر فقه امامیه مورد بررسی قرار داده ایم که شامل مبانی فقهی تدلیس (قرآن، سنت، عقل، اجماع، قاعده لاضرر)، عنصر مادی و معنوی تدلیس، مقایسه تدلیس با غرور و خیار عیب، رابطه ثالث با مدلس، رابطه ثالث با بهره گیرنده، تدلیس و جبران خسارت و تدلیس و اثر فسخ در فقه امامیه می‌باشد.

در فصل سوم تدلیس را از منظر حقوق ایران مورد بررسی قرار دادیم که شامل عناصر مادی و معنوی تدلیس، مقایسه تدلیس با غرور و خیار عیب، رابطه ثالث با مدلس، رابطه ثالث با بهره گیرنده، تدلیس و جبران خسارت و تدلیس و اثر فسخ و تدلیس در ازدواج می باشد.

در فصل چهارم نیز به بررسی تدلیس در حدیث، سیر تاریخی آن، انواع تدلیس در حدیث و نقد نظرات در خصوص آن پرداخته ایم.

 

فصل اول

1-1- طرح تحقیق

1-1-1- بیان مسأله

تدلیس در نکاح به معنی توسل به اعمال و شیوه‌های متقلبانه و فریب‌کارانه برای پوشاندن یا کتمان نقص و عیب موجود در یکی از زوجین یا انتساب اوصاف کمالی و ویژگی‌های مرجّح به یکی از آن دو که فی‌الواقع فاقد آن است، می باشد. این پنهان‌کاری و خلاف واقع‌نمایی، اعم از اینکه از سوی یکی از طرفین یا هر دو، از ناحیه شخص آنها یا افراد واسط واقع شده باشد، باید به گونه‌ای خلاف انتظار، غیرمتعارف و مسامحه ناپذیر در جهت‌گیری ارادی فرد به ازدواج تأثیرگذار باشد. به عبارت دیگر، فضای کنش را آن چنان غبار‌آلود و مشتبه سازد که عادتاً امکان تشخیص واقع از غیر آن میسور نباشد. تدلیس از نظر برخی فقها مطلق فریب‌کاری نیست، بلکه همان تخلف از شرط صفت مصطلح در فقه و حقوق است؛ یعنی تدلیس در مورد اوصافی صادق است که بنا و رویه عرف، اقتضای عادی قرارداد مورد انعقاد، خواست و تمایل طبیعی و متعارف طرفین بر ملاحظه وجود یا عدم آن استقرار یافته باشد. از این‌رو، مطلق پنهان کاری یا خلاف‌گویی از هر طریق، با هر انگیزه، در هر سطح و به هر شکل تدلیس محرّم شمرده نمی‌شود (صفری، 1377، ص19).

از مصادیق تدلیس در منابع فقهی یا از مفاهیمی که می تواند مصداق تدلیس باشد، عبارت اند از: تدلیسِ ماشطه (آرایشگر)، یعنی نیکو جلوه دادن زنی که قصد ازدواج دارد یا پوشاندن عیوب وی از راههایی چون کاربرد مواد آرایشی و پیوند مو؛ غِشّ (یا غشّ خفی )، یعنی خدعه پنهانی با آمیختن مبیع با جنسی کم ارزشتر به طوری که پیدا نباشد؛ نَجْش ، یعنی ورود شخص ثالث که خریدار کالا نیست در ظاهر خریدار به منظور افزایش بهای کالای مورد معامله میان دو فرد یا ستایش نابجای شخص ثالث از آن کالا؛ شرط کردن یک صفت یا ویژگی مفقود برای یکی از طرفین عقد نکاح و رعایت نکردن امانت و صداقت در بیوع امانات ، یعنی بیعهایی که در آن فروشنده باید قیمت خرید خود را افشا کند (ابن قدامه ، ج 4، ص 237؛ علامه حلّی ، 1418، ج 2، ص 1150، 1158؛ محقق کرکی ، ج 4، ص 25، 262ـ263، 281ـ282؛ نجفی ، ج 8، ص 59 ـ60، 240، 417، 438، ج 10، ص 845؛ انصاری ، کتاب المکاسب ، ص 21ـ22، 34ـ 35، 55).

برای تحقق خیار تدلیس دو شرط اساسی لازم است : انجام گرفتن کار فریبنده و فریب خوردن طرف عقد (امامی ، ج 1، ص 514). کار فریبنده ممکن است به صورت کردار یا گفتار باشد که تدلیس حاصل از آنها را بترتیب تدلیس فعلی و تدلیس قولی می نامند (زحیلی ، ج 4، ص 218ـ 220). همچنین در برخی موارد صِرف سکوت معامله کننده در باره عیوب پنهان مبیع یا شخص طرف عقد، می تواند تدلیس را تحقق نجشد (نجفی ، ج 10، همان). در فقه امامی در باره لزوم بیان عیوب کالای مورد معامله توسط طرف عقد، اقوال مختلفی ابراز شده است (محقق حلّی ، ج 2، ص 30؛ نجفی، ج 8، ص 394ـ 395؛ انصاری، کتاب المکاسب، ص 262ـ263؛ توحیدی، ج 7، ص 189ـ191).

از دیدگاه فقها و حقوقدانان، هر کار فریبنده ای موجب تدلیس نیست. بسیاری از جلوه پردازیها و ظاهرسازیهای معمول در تجارت، مانند تزیین کالا یا لباس یا آرایش طرف عقد نکاح در حد متعارف که از نظر عقلا پسندیده است، موجب خیار نمی شود، هرچند برخی فقها این کارها را مکروه دانسته اند (شهید ثانی ، 1403، ج 3، ص 289؛ حرّ عاملی ، ج 17، ص 382ـ 384؛ توحیدی ، ج 1، ص 198، 205؛ امامی ، ج 1، ص 515؛ کاتوزیان ، ج 5، ص 340). علاوه بر این، کار فریبنده را باید طرف عقد انجام دهد و تدلیس شخص ثالث اصولاً اثری ندارد. با اینهمه، فقها در عقد نکاح ، فریبکاری ولیّ زوج یا زوجه، عاقد و حتی واسطه ازدواج را موجب خیار می دانند و معدودی از فقها در نَجْش، که شخصی بیگانه در معامله دخالت می کند، به تحقق خیار قائل اند (شهید ثانی ، 1403، ج 5، ص 395ـ396؛ محقق کرکی، ج 13، ص 282ـ286؛ نجفی، ج 8، ص 241، ج 10، ص 846 ـ84). همچنین برای تحقق کار فریبنده لازم است که تدلیس کننده قصد فریب داشته باشد و فقها در تعریف و تحلیل مصادیق تدلیس به این نکته توجه داشته اند. حتی به فتوای برخی فقها، در تصریه، اگر فروشنده در ازدیاد شیر مقصّر نباشد و شیر خودبخود یا بر اثر فراموشی جمع گردد، خیار به وجود نمی آید (ابن قدامه مقدسی ، ج 4، ص 81؛ علامه حلّی، 1418، ج 2، ص 77؛ طباطبائی ، ج 5، ص 32؛ انصاری، کتاب المکاسب ، ص 21، 35، 55؛ توحیدی، ج 1، ص 198). حقوقدانان نیز وجود قصد فریب را برای تحقق کار فریبنده ضروری دانسته اند (کاتوزیان ، ج 5، ص 333ـ 335؛ حجازی، ص 1046ـ1047)، هرچند از دیدگاه آنان نباید تدلیس را مانند حقوق رم، جرمی مدنی تلقی کرد و احکام تدلیس به اصول مسئولیت مدنی نزدیکتر است تا قواعد کیفری (کاتوزیان ، ج 5، ص 335).

در این پایان نامه بر‌آنیم تا تفاوت دیدگاه فقها را با هم و همچنین از منظر حقوقی مورد بررسی قرار دهیم.

1-1-2- پرسش تحقیق

دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران در خصوص تدلیس چگونه است؟

  • تدلیس دارای چه آثار و مصادیقی می باشد؟
  • کاربرد تدلیس در حال حاضر چگونه است؟

1-1-3- فرضیه‌های تحقیق

1.      مفهوم فقهی تدلیس با مفهوم حقوقی آن متفاوت است ولی از منظر فقهی و قانون مدنی مانند هم است.

2.      تدلیس دارای مصادیقی چون تدلیس ماشطه، تصریه، فریب در ازدواج، غش و نجش می باشد.

3.      تدلیس امروزه بیشتر در خصوص مباحث ازدواج مطرح می‌شود.

 1-1-4- اهداف تحقیق

مقایسه مفاهیم و مصادیق تدلیس از منظر فقهی و حقوقی.

  1. بررسی مصادیق تدلیس در فقه و حقوق.
  2. بررسی کاربرد تدلیس در قوانین حقوقی فعلی در کشور.

1-1-5- سوابق تحقیق

در خصوص بحث تدلیس در فقه امامیه کتاب مستقلی به نگارش درنیامده است، اما در لابلای کتب فقهی مباحثی با عنوان تدلیس به چشم می‌خورد.

در منابع حقوقی نیز تنها کتاب «سوءعرضه در حقوق انگلیس و تدلیس در حقوق اسلام» نوشته دکتر مهدعلی بهروم ترجمه دکتر جلیل قنواتی و دکتر ابراهیم عبدی پور به نگارش در آمده است. همچنین مقاله ای با عنوان «مفهوم تدلیس و فریب و جایگاه آن در حقوق ایران، انگلیس و فقه امامیه» نوشته سید امیرمهدی امین که در مجله حافظ شماره64 در آذرماه 1388 به چاپ رسیده است و همچنین مقاله ای با عنوان «تدلیس در ازدواج از ناحیه زوجه» نوشته محمد انصاری عربانی در مجله پژوهش دینی، شماره 12 در سال 1384 به چاپ رسیده است، در این خصوص وجود دارد.

سایر مطالب مرتبط نیز در لابلای کتب‌ فقهی و حقوقی به صورت پراکنده بیان گردیده است.

1-1-6- جنبه نوآوری تحقیق

اگرچه در خصوص تدلیس مقالاتی نگاشته شده است اما کاری جامع که همه زوایای و مصادیق تدلیس را در فقه امامیه و همچنین قوانین موضوعه کشور (منظر حقوقی) را بررسی نماید و دیدگاه‌های مختلف در خصوص موضوع تدلیس را مقایسه نماید انجام نشده است. به همین جهت در این رساله قصد داریم به این مهم به صورت علمی و دقیق بپردازیم.

1-1-7- روش تحقیق

رو ش استدلالی و تحلیل منطقی و عقلانی که از ویژگی تحقیقات کتابخانه ای می‌باشد در این رساله استفاده شده است و با استفاده از منابع و مطالعات کتابخانه‌ای از جمله کتب، مقالات، پایان‌نامه‌ها، کتابخانه الکترونیک و … اطلاعات و داده ها جمع‌آوری و مورد استفاده واقع گردیده است.

1-1-8- محدودیت‌ها و مشکلات

با توجه به کمبود کتب مرجع و مهم در خصوص مباحث فقهی، برای تهیه منابع سفرهایی را به شهر قم انجام داده و برای تهیه منابع مورد نظر با سختی‌هایی مواجه شدیم. در شهر قم به کتابخانه تخصصی فقه، کتابخانه تخصصی آیت الله فاضل لنکرانی و همچنین انتشارات کتب فقهی مراجعه نمودیم.

1-2- مفاهیم

1-2-1- معنای لغوی تدلیس

تدلیس لغتی است که از فقه و زبان عرب وارد زبان حقوقی ما شده است و در کتاب‌های لغت عربی به معنای پوشاندن و پنهان ساختن قیود می‌باشد (امین، 1388، ص57).

تدلیس بروزن تفعیل از ریشه دلس به معنای پنهان کردن و پوشاندن عیب چیزی، عوام فریب، فریب­کاری کردن ، مکر ورزیدن و نیرنگ بافتن است (دهخدا،1373، ج4؛ فیروزآبادی، بی‌تا، ذیل واژه تدلیس).

تدلیس، باب تفعیل و از ماده «دَلَسْ» و «دَلْسْ» به معنای ظلمت و تاریکی، نیرنگ و عیب‌پوشی است و مُدَلّس کسی است که با اقداماتی، واقع را از نظرها می‌پوشاند، آن‌چنانکه تاریکی، چشم را از دیدن مانع می‌شود. (طریحی، 1362: ص71، ج4 ؛ جعفری لنگرودی، 1378: ص177، ج2) معنای اصطلاحی آن نیز تمایز آشکاری با معنای لغوی ندارد. مطابق ماده 438 ق.م تدلیس عملیاتی است که موجب فریب طرف قرارداد شود.

در مورد تدلیس، اصطلاحی که در فقه و حقوق و حدیث موجود است، چنین آمده: «تدلیس، از ریشه دَلَس و دُلْسَه به معنای ظلمت و تاریکی، در لغت به معنای کتمان کردن و پوشاندن است» (ازهری ، ج 12، ص 362؛ ابن منظور، ج 4، ص 387).

لغویان، تدلیس در بیع یا هر امر دیگری را «کتمان عیب آن» دانسته اند (فراهیدی، ج 7، ص 228).

تعداد صفحه :138

قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09199970560        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید

1 پاسخ

ترک بک و پینگ بک

بخش دیدگاه ها غیر فعال است.