پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی تأثیر اشتباه بر تعیین نوع قتل از منظر فقه امامیه

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی

گرایش : فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان : بررسی تأثیر اشتباه بر تعیین نوع قتل از منظر فقه امامیه

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد یاسوج

دانشکده علوم انسانی،گروه فقه ومبانی حقوق اسلامی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد(M.A)

عنوان :

بررسی تأثیر اشتباه بر تعیین نوع قتل از منظر فقه امامیه

(و حقوق موضوعه)

استاد راهنما:

دکتر حسینعلی ملک نسب

استاد مشاور :

دکتر ابوالفضل علیشاهی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شودتکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)فهرست مطالبعنوان                                                                                                            صفحهچکیده ........................................................................................................................................................... 1فصل اول : کلیات و مفاهیم.................................................................................................................. 2
  • مقدمه ............................................................................................................................................. 2
    • طرح تحقیق ................................................................................................................................. 3
    • بیان مسأله ................................................................................................................................. 3
    • سؤالات تحقیق............................................................................................................................. 5
    • فرضیه های تحقیق .................................................................................................................... 5
    • اهداف تحقیق .............................................................................................................................. 6
    • پیشینه تحقیق ............................................................................................................................ 6
    • جنبه نوآوری تحقیق .................................................................................................................. 7
    • روش تحقیق ................................................................................................................................ 7
    • دشواری تحقیق .......................................................................................................................... 8
  • مفاهیم ........................................................................................................................................... 8
    • مفهوم لغوی اشتباه .................................................................................................................. 8
    • معنای اصطلاحی اشتباه ........................................................................................................ 10
    • مقایسه اشتباه با مفهوم خطا ، نسیان ، شبهه و جهل .................................................... 10
      • واژه نسیان .......................................................................................................................... 14
      • واژه خطا .............................................................................................................................. 14
      • واژه سهو .............................................................................................................................. 15
    • اقسام اشتباه ........................................................................................................................ 16
      • اشتباه حکمی .................................................................................................................... 16
      • اشتباه موضوعی ................................................................................................................ 18
فصل دوم: بررسی قتل و انواع آن ................................................................................................. 202-1- تعریف قتل .................................................................................................................................... 202-2- قتل نفس در شریعت اسلام ....................................................................................................... 212-3- انواع قتل ........................................................................................................................................ 222-3-1-  قتل عمدی ............................................................................................................................. 222-3-1-1- تعریف های فقهی ............................................................................................................. 232-3-1-2- تعریف های حقوقی .......................................................................................................... 262-3-1-3- تعریف قانونی ................................................................................................................... 262-3-1-4- عناصر تشکیل دهنده جرم ............................................................................................. 272-3-2- قتل شبه عمدی ..................................................................................................................... 312-3-2-1- تعریف های فقهی ............................................................................................................. 312-3-2-2- تعریف های حقوقی .......................................................................................................... 332-3-2-3- تعریف قانونی ..................................................................................................................... 342-3-3- قتل خطئی محض ................................................................................................................. 352-3-3-1- تعریف های فقهی .............................................................................................................. 352-3-3-2- تعریف های حقوقی ........................................................................................................... 36 2-3-3-3-  تعریف قانونی ................................................................................................................... 37فصل سوم: تأثیر اشتباه در هدف بر تعیین نوع قتل .................................................................... 383-1- کیفیت تحقق اشتباه ................................................................................................................... 383-1-1- قتل ناشی از اشتباه در هدف ................................................................................................ 393-1-1-1- پیشینه تاریخی اشتباه در قتل در قانون ....................................................................... 403-1-1-2- اشتباه در هدف یا خطای در اصابت از دیدگاه فقها ................................................... 41  3-1-1-3- اشتباه در هدف یا خطای در اصابت از دیدگاه حقوقدانان ....................................... 42 3-1-1-4- نظر دیوان عالی پیش از انقلاب اسلامی در مورد قتل ناشی از اشتباه در                   هدف............................................................................................................................................................ 43 3-1-1-5- قتل ناشی از اشتباه در هدف در رویه قضایی پس از انقلاب اسلامی ایران......... 44 3-1-1-6- ادله قائلین به خطای محض  بودن قتل در اشتباه  در هدف ................................. 45 3-1-1-6-1- قاعده تدرأالحدود باالشبهات ..................................................................................... 45     3-1-1-6-2- حدیث رفع ......................................................................................................................50    3-1-1-6-3- قصد و عدم وقوع ....................................................................................................... 53  3-1-1-7- ادله قائلین به عمدی بودن قتل در اشتباه در هدف.................................................. 543-2- تیراندازی ....................................................................................................................................... 61 3-2-1- تیراندازی با سوءنیت مجرمانه ............................................................................................ 61  3-2-1-1- برخی استفتائات در تیراندازی با سوءنیت مجرمانه ................................................. 64 3-2-2- تیراندازی بدون سوءنیت مجرمانه ..................................................................................... 66 3-2-2-1- برخی استفتائات در تیراندازی بدون سوءنیت مجرمانه ........................................... 674-1- اشتباه در هویت ........................................................................................................................... 70    4-1-1- رویه قضایی پیش از انقلاب اسلامی ................................................................................... 704-1-2- رویه قضایی پس از انقلاب اسلامی ..................................................................................... 724-1-3- اشتباه در هویت در قانون مجازات اسلامی 1370 .......................................................... 744-1-4- تحلیل ماده 206 ق م ا ......................................................................................................... 754-1-4-1- تعیین هدفی (فیزیکی ) یا هویتی ................................................................................. 754-2- نظر فقها ......................................................................................................................................... 80 4-2-1- ادله قائلین به شبه عمد بودن قتل در اشتباه در هویت مجنی علیه .......................... 824-2-2- ادله قائلین به عمدی بودن قتل در اشتباه در هویت مجنی علیه ............................. 844-2-3- تحلیل نظر موافقین و مخالفین عمدی بودن قتل در اشتباه در هویت .................. 86 4-2-3-1- اشتباه در هویت مجنی علیه با سوءنیت مجرمانه ..................................................... 86  4-2-3-1-1- تجری............................................................................................................................ 87 4-2-3-1-2- برخی استفتائات در مورد اشتباه در هویت مجنی علیه با سوءنیت مجرمانه  89 4-2-3-2- اشتباه در هویت مجنی علیه بدون سوءنیت مجرمانه ............................................... 904-2-3-2-1- برخی استفتائات در مورد اشتباه در هویت در قتل بدون سوءنیت مجرمانه..... 904-2-3-2-2- اشتباه در استحقاق به قتل و تحلیل تبصره 2 ماده 295 ق م ........................... 914-3- لایحه جدید قانون مجازات اسلامی ......................................................................................... 944-3-1- تحلیل لایحه جدید قانون مجازات اسلامی ....................................................................... 96نتیجه گیری کلی .................................................................................................................................. 100ضمائم ...................................................................................................................................................... 107پیشنهادات .............................................................................................................................................. 116فهرست منابع ......................................................................................................................................... 117چکیده اشتباه در قتل حالتهای گوناگونی دارد که مهمترین آنها اشتباه در هدف و اشتباه در هویت مجنی علیه می باشد. در اینکه این دو نوع اشتباه مصداق کدام یک از انواع قتل می باشد بین فقها و همچنین بین حقوقدانان اختلاف نظر وجود دارد که در بحث اشتباه در هدف اختلاف نظر بین قتل عمدی و قتل خطای محض می باشد و در بحث قتل ناشی از اشتباه در هویت مجنی علیه، اختلاف نظر بین قتل عمدی و قتل شبه عمد است.قانون مجازات اسلامی قتل ناشی از اشتباه در هدف را خطای محض دانسته اما در مورد قتل ناشی از اشتباه در هویت مجنی علیه، سکوت کرده و رویه قضایی آن را شبه عمد می داند. لایحه جدید قانون مجازات اسلامی قتل ناشی از اشتباه در هدف را در صورتی که دیگری در معرض خطر باشد و همچنین قتل ناشی از اشتباه در هویت را عمد می داند .اصلی ترین هدف این پژوهش بررسی حکم اشتباه در قتل از منظر فقهی و حقوقی می باشد که در این راستا مباحثی چون قتل و انواع آن، اشتباه در هدف و اشتباه در هویت مجنی علیه مورد بحث قرار می گیرد . مهمترین یافته های این پژوهش عبارتند از :1 – اشتباه در هدف در  قتل بدون سوءنیت مجرمانه ، عمد محسوب نمی شود.2 – اشتباه در هدف در قتل در صورتی که دیگری در معرض خطر باشد، قتل عمد محسوب می شود.3 – اشتباه در هویت مجنی علیه در قتل، عمد محسوب می شود.کلید واژگان: اشتباه ، قتل ، هدف ، هویت، قصد، خطا، عمد. 1-1-مقدمه             از نظر اسلام قتل عمد از بزرگترین گناهانی است که حرمت آن را در قرآن کریم در موارد مختلف مورد تأکید قرار داده است؛ زیرا از دیدگاه اسلام حفظ حیات فرد در جامعه امری ضروری است. پس کسی که مرتکب قتل بی گناهی می شود نه تنها عضوی از اعضای فعال جامعه را از بین می برد بلکه جنایت او موجب ضرر و زیان اولیاء مقتول و اختلال در نظم جامعه نیز خواهد شد ؛ چنانچه در حقوق اسلام کشتن انسان بی گناه معادل کشتن تمام انسانها، تلقی شده است.(مائده/32) اولین جرم و جنایتی که در زمینه قتل در گستره گیتی به وقوع پیوست، قابیل دستش را به خون برادرش هابیل آلوده ساخت.( فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِیهِ فَقَتَلَهُ فَأَصْبَحَ مِنَ الْخَاسِرِینَ  )«  پس نفس {اماره}اش او را به قتل برادرش ترغیب کرد، و وی را کشت و از زیان کاران شد.»در حقوق اسلامی قتل نفس از نظر شرعی و مذهبی مذموم و از نظر اجتماعی و اخلاقی ناپسند و عملی غیر انسانی و نابخشودنی است، تا آنجا که طبق نص صریح آیات قرآن و همچنین روایات و اجماع فقها مرتکب چنین عمل شنیعی مستوجب مجازات قصاص است. یعنی همان گونه که با عمل خود موجب از بین رفتن نفس بی گناه یک انسان شده خود نیز به عقوبت همان عمل مبتلا خواهد شد.اما از آنجا که در جهان بینی اسلامی جایگاه و موقعیت انسان ارزش و احترام ویژه ای دارد و خون مردم و جان آنها بسیار محترم است، از این رو برای اثبات این جرم و مقدمات اجرای مجازات آن یعنی قصاص شرایط دشوار و سختی در نظر گرفته شده است، پس باید تمام این عناصر مورد بررسی قرار گیرد. یکی از مواردی که در شرع و قانون مرتکب آن فاقد مسئولیت کیفری می باشد، اشتباه و خطاست.در این نوشتار هدف بررسی تأثیر اشتباه بر تعیین نوع قتل می باشد چنانکه تشریح و تبیین جرایم معمول است به بررسی ارکان و عناصر این جنایت پرداخته و در این راه ضمن استناد به منابع فقهی و مواد قانونی در مباحث خود، از فتاوای فقها و نظریات حقوق دانان استفاده خواهد شد.
  • طرح تحقیق
  بررسی تأثیر اشتباه بر تعیین نوع قتل از منظر فقه امامیه (و حقوق موضوعه)
  • بیان مسئله
یکی از مباحث مهم در مجازات قتل، مبحث اشتباه در قتل می باشد که خود دارای اقسام مختلفی است که از مهمترین آنها اشتباه در هدف و اشتباه در هویت مقتول می باشد بدین معنا که کسی به قصد یک نفر گلوله ای شلیک می کند اما به علت عدم مهارت کافی، گلوله به شخص ثالثی برخورد می کند و آن شخص کشته می شود. مثلاً دو نفر در یک محلی در حال حرکت هستند، کسی قصد قتل یکی از این دو نفر را به نحو معینی دارد و گلوله را به طرف این شخص شلیک می کند اما به علت مهارت کافی، گلوله به بغل دستی اصابت کرده و وی را می کشد که این اشتباه، ناشی از اشتباه در هدف یا خطای در اصابت می باشد. چنین اشتباهی که در خارج از ذهن جانی، و در اثر عوامل جسمی او(مانند ضعف دید، لرزش غیر ارادی دستها و ..) و یا عوامل خارجی( مانند تغییر مکان یا تغییر وضعیت پیش بینی نشده فرد مورد نظر در ارتکاب جرم یا فرار آن شخص یا کمانه کردن تیر با وزیدن باد شدید که موجب انحراف مسیر گلوله شود و ..) صورت پذیرفته است، از آن با تعابیر گوناگون دیگر مانند اشتباه در هدفگیری یا اشتباه در عمل نیز یاد کرده اند.صورت دیگری از اشتباه در قتل، اشتباه در هویت مقتول می باشد بدین معنا که کسی عمداً شخصی را با این اندیشه که شخص مورد نظر اوست مورد هدف قرار می دهد اما پس از کشته شدن متوجه می شود که اشتباه کرده و کسی غیر از شخص مورد نظر در نتیجه اقدامات مادی وی به قتل رسیده است. مثلاً قاتل تصمیم به قتل شخص الف می­گیرد و به سوی او نیز تیراندازی کرده و وی را می کشد، پس از کشته شدن شخص، متوجه می شود. کسی را که مورد هدف قرار داده بود شخص دیگری( مثلاً ب) بوده است که این اشتباه ناشی از اشتباه در هویت مجنی علیه می باشد و از مصادیق اشتباه موضوعی است.اشتباه قاتل در این مورد نیز ممکن است در اثر عوامل داخلی(مانند اضطراب، هیجان و ..) و یا در اثر عوامل خارجی( مانند موردی که شخص مقتول با فرد مورد نظر قاتل از نظر ظاهری شباهت زیادی دارد) باشد.قانون مجازات اسلامی در ماده 296 قتل ناشی از اشتباه در هدف را خطای محض دانسته و چنین مقرر می دارد: در مواردی هم که کسی قصد تیراندازی به کسی یا شیئی یا حیوانی را داشته باشد و تیر او به انسان بی گناه دیگری اصابت کند عمل او خطای محض محسوب می شود.اما این قانون در مورد قتل ناشی از اشتباه در هویت سکوت کرده و رویه قضایی ما چنین قتلی را بنا به فتاوای برخی مراجع عظام تقلید شبه عمد می داند.در لایحه جدید قانون مجازات اسلامی در بحث اشتباه در هدف واژه کسی که در ماده 296 به کار برده شده بود، حذف گردید و چنین مقرر می دارد: ماده 293: جنایت در موارد زیر خطای محض محسوب می شود:...3- جنایتی که در آن مرتکب نه قصد جنایت بر مجنی علیه را داشته باشد و نه قصد ایراد فعل واقع شده بر او را، مانند آنکه تیری به قصد شکار رها کند و به فردی برخورد نماید.تبصره: در مورد بند اخیر هر گاه مرتکب آگاه و متوجه بوده که اقدام او نوعاً موجب جنایت بر دیگری می گردد، جنایت عمدی محسوب می گردد.اما این لایحه در مورد قتل ناشی از اشتباه در هویت بر خلاف قانون مجازات اسلامی که سکوت کرده چنین مقرر می دارد: ماده 295: اگر کسی به علت اشتباه در هویت، مرتکب جنایتی بر دیگری شود جنایت عمدی محسوب می شود.
  • سؤالات تحقیق
سؤال اصلی:1- سوء نیت مجرمانه یا سوء نیت غیر مجرمانه چه تأثیری در وقوع اشتباه خواهد داشت؟سؤالات فرعی:1- ارکان یا عناصرتشکیل دهنده قتل عمد کدامند؟3- اشتباه در قتل چگونه رخ خواهد داد؟5- شارع و قانونگذار چه مجازاتی برای مشتبه در قتل پیش بینی کرده است؟1-1-4- فرضیه های تحقیق1-  در صورتی که شخص کسی را به اعتقاد مهدور الدم بودن بکشد و این امر بر دادگاه ثابت شود و بعداً معلوم گردد که مجنی علیه مهدور الدم نبوده است، قتل عمد محسوب نمی شود.2-کشتن شخصی به جای شخص دیگر به علت اشتباه در هویت مجنی علیه، قتل عمد محسوب می شود.3- کشتن شخصی به جای شخص دیگر به علت اشتباه در هدفگیری، در صورتی که دیگری در معرض بوده و جانی نیز متوجه آن بوده و احتمال وقوع جنایت بر او را پیش بینی می کرده است، قتل عمد محسوب می شود. 1-1-5- اهداف تحقیقاهداف اصلی:1- اثبات مجرمیت مجرم و نیز تعیین مجازات متناسب با این جرم2- بررسی نگرش فقها و حقوقدانان به تأثیر اشتباه در قتلاهداف فرعی:1- ارائه تعریف جامعی از قتل عمدی از منظر فقهی و حقوقی2- اثبات دقت نظر شارع در تشخیص جرم قتل عمد3- تعریف انواع اشتباه در وقوع قتل و بررسی آنها
  • پیشینه تحقیق
 جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص که در فقه جزایی به عنوان«جنایات» مورد بحث و بررسی قرار گرفته است، از مهمترین جرایمی است که حق حیات آدمی و اصل مصونیت از تعدی و تعرض را هدف قرار داده و همواره در قوانین جزایی شدیدترین واکنش کیفری برای آن پیش بینی شده است.در مورد سوابق مربوط این تحقیق و تاریخچه مطالعاتی درباره این موضوع باید گفت، از آنجا که عنوان پایان نامه بررسی تأثیر اشتباه بر تعیین نوع قتل از منظر فقه امامیه می باشد، عمده مباحث از جنبه فقهی در موجبات قصاص یا تحت عنوان«کتاب الجنایات» و یا در بحث «دیات» به بررسی جنایت قتل پرداخته شده است .در کتب حقوقی نیز حقوقدانان جزا در تألیفات خود مبحثی را به قتل عمد اختصاص داده اند و بحث از بررسی تأثیر اشتباه در قتل به صورت پراکنده و غیر منسجم در کتب فقهی و حقوقی مطرح شده است. ولی تحقیق مدون و جامعی درباره تأثیر اشتباه در قتل از دیدگاه فقها و حقوقدانان صورت نگرفته است . البته یک مورد پایان نامه اشتباه در هویت در دانشگاه امام صادق(ع) ارائه گردید که در آن به یک مورد از اشتباه در قتل یعنی اشتباه در هویت پرداخته است و مباحث مختلفی از جمله سوء نیت مجرمانه و غیر مجرمانه را مطرح کرده است اما در این پایان نامه سعی بر این است که اشتباه در قتل به دو صورت اشتباه در هدف یا خطای در اصابت و اشتباه در هویت در بحث قتل پرداخته شود که سوءنیت مرتکب در هر دو نوع قتل ناشی از اشتباه؛ مورد بررسی قرار خواهد گرفت.با توجه به اهمیت این موضوع انجام پژوهشی در این زمینه به صورت جامع و کامل از ابعاد فقهی و حقوقی بسیار لازم و ضروری می نماید که در این تحقیق با استفاده از منابع متقدم و متأخر(فقهی و حقوقی) به این مهم پرداخته است.
  • جنبه نوآوری تحقیق
با توجه به اینکه اسلام برای جان مردم ارزش و احترام ویژه ای قائل است، بنابراین ضرورت دارد اشتباه در وقوع این جرم و عواملی که موجب به وجود آمدن آن می شود، مورد بررسی قرار گرفته تا هیچ انسان بی گناهی چه به عنوان مرتکبی که اشتباه کرده و چه به عنوان مقصود جانش به خطرنیفتد. از سوی دیگر شناخت دقیق قتل عمد به ویژه برای دفاع از فقه جزایی اسلام در زمینه اثبات« وَلَکُمْ فِی الْقِصَاصِ حَیَاهٌ یَاْ أُولِیْ الأَلْبَابِ» ضروری می نماید.1-1-8-روش تحقیق:در این رساله تلاش شده با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی و استدلالی و کتابخانه ای تأثیر اشتباه بر تعیین نوع قتل بررسی شود و ابزار اصلی در جمع آوری این مطالب با استفاده از فیش برداری می باشد همچنین از اسناد و سایت ها و رسالات و مجلات پژوهشی و علمی نیز مطالبی گردآوری گردیده است.1-1-9- دشواریهای تحقیق1-تطبیق آراء و نظرات فقها و حقوقدانان2-نبودن تألیفات جامع در این زمینه به عنوان پشتوانه کار
  • مفاهیم
1-2-1- مفهوم لغوی اشتباهواژه اشتباه ریشه در ادبیات عرب نیز دارد، بدون آنکه معانی آن با آنچه که در ادبیات فارسی به کار می رود اختلاف چندانی داشته باشد.شبهه در اصل از شبه به معنای نوعی مس است که در آن ماده ای می ریزند که مانند طلا می شود. (خلیل بن احمد، 1410، ج1، ص 49 ) در قاموس قرآن آمده است: شبهه آن است که دو چیز در اثر مماثلت از همدیگر تشخیص داده نشود و در قرآن  آمده است" و ما قتلوه و ما صلبوه و لکن شبه لهم" حضرت عیسی را نکشند و به دار نزدند بلکه او بر آنها مشبه شد.( قرشی، 1412، ج4، ص 2 )تعداد صفحه :141قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09309714541 (فقط پیامک)        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

--  -- --

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید

1 پاسخ

بخش دیدگاه ها غیر فعال است.