پایان نامه ارشد رشته مهندسی کشاورزی : بررسی میزان ضایعات عمده محصولات باغی استان البرز

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته مهندسی کشاورزی گرایش علوم و صنایع غذایی

با عنوان :  بررسی میزان ضایعات عمده محصولات باغی استان البرز

در ادامه مطلب می توانید تکه هایی از ابتدای این پایان نامه را بخوانید

و در صورت نیاز به متن کامل آن می توانید از لینک پرداخت و دانلود آنی برای خرید این پایان نامه اقدام نمائید.

 دانشگاه آزاد اسلامی

واحد دامغان

دانشکده کشاورزی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته مهندسی کشاورزی M.Sc))

گرایش علوم و صنایع غذایی

 عنوان

بررسی میزان ضایعات عمده محصولات باغی استان البرز و ارائه راهکارهای مناسب به منظور کاهش آن

 استاد راهنما

دکتر حامد فاطمیان

 استاد مشاور

مهندس عادل میر مجیدی هشتجین

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه : (ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب
عنوانصفحه
چکیده فارسی1
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1- مقدمه3
1-2- تعاریف و مفاهیم ضایعات4
1-3- انواع ضایعات5
1-3-1- ضایعات کمی5
1-3-2- ضایعات کیفی5
1-3-3- ضایعات مستقیم5
1-3-4- ضایعات غیر مستقیم5
1-4- ضایعات در ایران6
1-5- ضرورت و اهمیت تاکید بر ضایعات6
1-6- مدیریت کاهش ضایعات محصولات کشاورزی8
1-7- علل ضایعات محصولات کشاورزی  9
1-7-1- عوامل غیر قابل کنترل برای تولید کننده9
1-7-2- عوامل قابل کنترل برای تولید کننده10
1-7-2-1- ضایعات زراعی( کاشت و داشت)10
1-7-2-1-1- شیوه های بومی و نامناسب کشاورزی10
1-7-2-1-2- عدم دسترسی به نیروی انسانی لازم10
1-7-2-1-3- تامین آب (آبیاری)10
1-7-2-1-4- حاصلخیزی خاک و استفاده از کودها11
1-7-2-1-5- خسارت های فیزیکی و مکانیکی مکانیکی به محصول هنگام عملیات داشت11
1-7-2-1-6- اعمال کاشت11
1-7-2-1-7- داروهای کشاورزی12
1-7-2-1-8- شدت نور12
1-7-2-1-9- بیماری ها12
1-7-2-1-10- سایر عوامل12
1-7-2-2- ضایعات برداشت13
1-7-2-2-1- زمان برداشت13
1-7-2-2-2- نحوه برداشت14
1-7-2-2-3- آسیب مکانیکی در مرحله برداشت14
1-7-2-2-4- آلودگی های اولیه و ثانویه محصولات15
1-7-2-2-5- تاخیر زمانی در خروج محصول از باغ15
1-7-2-2-6- عدم رعایت بهداشت در مرحله برداشت و پس از آن15
1-7-2-3- ضایعات پس از برداشت15
1-7-2-3-1- تیمارهای پیش سرمادهی16
1-7-2-3-2- ضایعات ناشی از عدم درجه بندی و بسته بندی مناسب16
1-7-2-3-3- ضایعات مکانیکی ناشی از حمل و نقل نامناسب17
1-7-2-3-3-1- نیروهای وارده بر محصولات کشاورزی در حین حمل ونقل وجابه جایی18
1-7-2-3-3-2- تاثیر حمل و نقل بر ویژگیهای کیفی محصول تازه19
1-7-2-3-3-2-1- اثرات حمل و نقل بر ویژگیهای فیزیکی19
1-7-2-3-3-2-1-1- کوفتگی(صدمه دیدگی)20
1-7-2-3-3-2-2- اثرات حمل ونقل بر ویژگیهای شیمیایی20
1-7-2-3-3-2-2-1- افزایش تلفات رطوبت دربافتهای آسیب دیده22
1-7-2-3-3-2-3- اثرات حمل ونقل برویژگیهای میکروبی22
1-7-2-3-3-3- عوامل موثر بر مقاومت میوه در مقابل صدمات مکانیکی22
1-7-2-3-3-3-1- رقم میوه23
1-7-2-3-3-3-2- ساختار میوه23
1-7-2-3-3-3-3- بیوشیمی میوه24
1-7-2-3-3-3-4- رسیدگی میوه24
1-7-2-3-3-3-5- رطوبت میوه25
1-7-2-3-3-3-6- دمای میوه25
1-7-2-3-3-4- آزمونهای بافت25
1-7-2-3-3-4-1- آزمون بارگذاری فشاری تک‌محوری25
1-7-2-3-3-4-2- آزمون سوراخ کردن25
1-7-2-3-3-5- عوامل موثر درایجاد صدمات مکانیکی وارد بر میوه ها26
1-7-2-3-4- سردخانه، انبارداری و نگهداری نامناسب27
1-7-2-3-5- ضایعات در میادین میوه و تره بار (عرضه نامناسب محصول):29
1-7-2-3-6- وجود تاخیرزمانی(مدت انتظار) در اجرای فرآیندهای لازم بر روی محصول از برداشت تا مصرف30
1-7-2-3-7- ضایعات در مرحله فرآوری30
1-7-2-3-8- عدم آگاهی از ماهیت محصول31
1-7-2-3-9- عدم شناخت اقسام و علل بروز فسادهای تهدید کننده سلامت محصول32
1-7-2-3-10- سایر علل ضایعات32
1-8- اثرات کنترل ضایعات32
1-9- معرفی استان البرز33
1-10- معرفی محصولات37
1-10-1- گوجه فرنگی37
1-10-2- سیب39
1-10-3- هلو و شلیل41
1-10-4- آلو و گوجه44
1-10-5- گیلاس46
1-10-6- گلابی48
فصل دوم: مروری بر تحقیقات پیشین
2-1- گوجه فرنگی51
2-2- سیب58
2-3- هلو و گیلاس61
2-4- سایر محصولات62
فصل سوم: مواد و روش ها
3-1- پرسشنامه68
3-2- ارزیابی اثرات حمل و نقل و نوع بسته بندی بر ماندگاری گوجه69
3-2-1- روش انجام آزمایشات72
3-2-1-1- اندازه گیری تغییرات جرم72
3-2-1-2- آزمون رنگ72
3-2-1-3- اندازه گیری بافت73
3-2-1-4- اندازه گیری pH73
3-2-1-5- اندازه گیری بریکس75
3-2-1-6- اندازه گیری اسیدیته76
3-2-1-7- اندازه گیری فاکتور رسیدگی77
3-3- آنالیز آماری77
فصل چهارم: نتایج
4-1- نتایج آماری پرسشنامه79
4-2- تجزیه و تحلیل ضایعات در قسمت فرآوری84
4-3- نتایج حاصل از آزمایش ها85
4-3-1- نتایج حاصل از آزمایشات شیمیایی87
4-3-1-1- نتایج حاصل از آزمایش pH87
4-3-1-2- نتایج حاصل از آزمایش اسیدیته88
4-3-1-3- نتایج حاصل از آزمایش بریکس89
4-3-1-4- نتایج حاصل از فاکتور رسیدگی90
4-3-2- نتایج حاصل از آزمایشات فیزیکی91
4-3-2-1- نتایج حاصل از اندازه گیری جرم91
4-3-2-2- نتایج حاصل از آزمون رنگ94
4-3-2-3- نتایج حاصل از آزمون بافت94
فصل پنجم: نتیجه گیری کلی، راهکارها و پیشنهادات
نتیجه گیری کلی، راهکارها و پیشنهادات100
منابع102
پیوست110
چکیده انگلیسی112

چکیده

کشاورزی به دلیل تامین غذای جمعیت روز افزون کشور و هم چنین به خاطر دلایل اجتماعی سیاسی، رسالت مهمی در توسعه پایدار بر عهده دارد. در حال حاضر ضایعات محصولات کشاورزی به یکی از بحث های چالش بر انگیز در سیاست های اقتصادی کشورها تبدیل شده است و این امر منجر به زیر سوال رفتن امنیت غذایی، رفاه اجتماعی و اقتصادی در جهان شده است.در این رابطه یکی از معضلات اصلی بخش کشاورزی در استان البرزبا توجه به حجم بالای تولید و تامین نیاز سایر استان های همجوار به خصوص استان تهران، ضایعات محصولات باغی می باشد. عوامل ایجاد ضایعات به دو گروه اصلی عوامل غیرقابل کنترل برای تولیدکننده که شامل مواردسیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بوده وعوامل قابل­کنترل­برای تولید کننده­که شامل­ضایعات زراعی، ضایعات درحین برداشت ومراحل پس ازبرداشت­وفرآوری تامصرف­نهایی، تقسیم­بندی­می­شوند.

در این تحقیق در مرحله نخست با هدف ارزیابی و شناسایی عوامل موثر در ایجاد ضایعات محصولات عمده باغی استان البرز در مراحل مختلف تولید، برداشت، فناوری های پس از برداشت، فراوری تا مصرف نهایی، با استفاده از پرسشنامه از گروهی افراد با توجه به نقش آنان در زنجیره تولید از منظر (تولید کننده بودن یا توزیع کننده، شاغل در بخش فراوری و یا صرفا به عنوان یک مصرف کننده)، درخصوص مفاهیم اولیه و نیز عوامل متعدد و موثر در ایجاد ضایعات در مراحل مختلف زنجیره تولید تا مصرف، سئوالاتی پرسیده شد. با عنایت به نتایج حاصل از ارزیابی پرسشنامه ای (مرحله اول) و نیز بررسی نتایج علمی یافته های پیشین، مشخص گردید سه عامل بسته بندی، حمل و نقل و مدت زمان نگهداری در انبار و یا سردخانه در ایجاد ضایعات پس از برداشت بسیار موثر می باشد. به همین دلیل در مرحله دوم این پروژه، به منظور بررسی اثرات سه عامل مذکور بر خصوصیات فیزیکو شیمیایی و قابلیت ماندگاری گوجه فرنگی رقم تجاری شیوا، آزمایشاتی شامل اندازه گیری جرم، رنگ، بافت، اسیدیته، بریکس، pH و فاکتور رسیدگی در یک دوره ی زمانی نگهداری بیست روزه در شرایط دمای 1±9 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 90-85 درصد، صورت پذیرفت.

نتایج بررسی­های انجام شده در خلال این پژوهش نشان می­دهد که هریک از تیمارهای اعمال شده شامل بسته­بندی در تعداد لایه ها، حمل و نقل و مدت زمان نگهداری بر ویژگی های کمی و کیفی گوجه فرنگی های نگهداری شده اثر معنی داری داشته است. به طور کلی عملیات حمل و نقل سبب افت ویژگی های کمی و کیفی نمونه ها شده است. همچنین افت ویژگی های کیفی در خصوص نمونه های بسته بندی شده در سبدهای سه لایه بیشتر به چشم می خورد، زیرا لایه های فوقانی در خلال حمل و نقل بیشترین میزان انرژی ضربه ای را دریافت کرده و به همان نسبت آثار تخریبی در بافت آن ها بیش از لایه های زیرین می باشد.

لذا درنهایت از مجموع بررسی های بعمل آمده مشخص گردید که با بهره گیری از بسته بندی و شرایط مناسب نگهداری می توان در صورت اعمال حمل و نقل، قابلیت ماندگاری در نمونه ها را حتی در نمونه هایی با بسته بندی سه لایه تا مدت زمان 10 روز در حد مطلوب حفظ نمود.

کلمات کلیدی: ضایعات، حمل و نقل، بسته بندی، محصولات باغی، گوجه فرنگی ، استان البرز

1-1- مقدمه

آنچه که تاکنون مهم جلوه می نماید این است که چرا ضایعات مواد غذایی از موضوعات اساسی به شمار می رود؟

ضایعات مواد غذایی چه اهمیتی در سیاست گذاری های اقتصادی دارند؟ به چه نحوی می توان از ضایعات جلوگیری نمود؟

بخش کشاورزی نقش مهمی در توسعه کشورها ایفا می کند و در حقیقت رمز استقلال کشوری مثل ایران است. کشاورزی به دلیل تامین غذای جمعیت روز افزون کشور و هم چنین به خاطر دلایل اجتماعی سیاسی، رسالت مهمی در توسعه پایدار بر عهده دارد (علی بیگی،1387). علی رغم وجود قابلیت های غیر قابل انکار در بخش کشاورزی، مشکل عمده ساختار کشاورزی فقدان سازماندهی مناسب در مدیریت جامع و عدم ایجاد انگیزه در بهره برداری بهینه و پایدار از منابع است. در حال حاضر یکی از معضلات اصلی بخش کشاورزی در ایران ضایعات می باشد (شادان، 1384).

ضایعات منابع ارزشمند خدادادی از جمله محصولات کشاورزی یکی از مسائل مهم ابتلا به جامعه ما است که به طور عمده از مصرف بی رویه و غیر منطقی، بی مسئولیتی و بی دقتی، عدم اعتقاد و ناآگاهی افراد دخیل در فرآیند تولید، توزیع و مصرف منابع و محصولات ناشی می شود.

بخش کشاورزی نقش حیاتی در اقتصاد ملی ایران دارد، به طوری که حدود 18 درصد تولید ناخالص ملی، 25 درصد اشتغال، تامین بیش از 85 درصد غذای جامعه، 25 درصد صادرات غیر نفتی و 90 درصد از مواد اولیه مورد مصرف در صنایع غذایی را فراهم می نماید.

طبق آمارFAO سالانه حدود 5/43 درصد محصولات کشاورزی اساسی در کشورهای توسعه نیافته در اثر آفات، بیماری ها، علف های هرز، خشکسالی و در مرحله پس از برداشت از بین می رود. در ایران، بر اساس آخرین برآوردهای وزارت جهاد کشاورزی حدود 16 درصد از محصولات زراعی و حدود 28 درصد از فرآورده های باغی در مراحل مختلف تولید تا مصرف از بین می رود (میرمجیدی و همکاران، 1388).

دولت موظف است به منظور نهادینه کردن مدیریت، سیاست گذاری، ارزشیابی و هماهنگی مسائل مرتبط با امنیت غذا و تغذیه در کشور، تامین سبد مطلوب غذایی و گسترش سلامت همگانی در کشور و هم چنین کاهش ضایعات مواد غذایی از تولید تا مصرف اقدامات لازم را به عمل آورد. همچنین دولت با حمایت از گسترش صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی مقدار محصولات فرآوری شده را به حداقل 2 برابر وضع موجود افزایش دهد تا زمینه ی برخورداری از سلامت، رفاه و امنیت غذایی در چشم انداز جمهوری اسلامی ایران در سال 1404 فراهم گردد. که در جهت رسیدن به این اهداف، نیاز به کاهش 50 درصدی ضایعات در بخش کشاورزی بایستی فراهم گردد (میرمجیدی و همکاران، 1388).

در حال حاضر ضایعات محصولات کشاورزی به یکی از بحث های چالش بر انگیز در سیاست های اقتصادی کشورها تبدیل شده است و این امر منجر به زیر سوال رفتن امنیت غذایی، رفاه اجتماعی و اقتصادی در جهان شده است. از طرف دیگر منابع زیادی به دلیل افزایش ضایعات کشاورزی اتلاف شده و زیان های عظیمی به اقتصاد کشورها وارد شده است (شادان، 1384).

در این بین نقش مدیریت خیلی پر رنگ است به طوری که مدیریت نامناسب در هنگام کاشت، داشت، برداشت و پس از برداشت ضایعات کمی و کیفی قابل توجهی به بار می آورد.

بر اساس برآوردهای موجود تا سال 2030 باید مقدار تولید محصولات غذایی در کشورهای در حال توسعه 70 درصد بیشتر از تولید فعلی آن باشد تا بتواند همگام با جمعیت روبه رشد حرکت نماید و به درستی پاسخگوی نیاز های آن باشد. مقدار تولید جهانی میوه ها و سبزی ها در سال 1993 تا 1995 به ترتیب 489 و 448 میلیون تن بوده است. در سال 1996 مقدار تولید سبزی ها 2/3 درصد و میوه ها 6/1 درصد در سال افزایش نشان داده است. البته این افزایش برای همه کشورها به ویژه کشورهای در حال توسعه که به دلیل ضعف تکنولوژی توانایی رقابت با کشور های توسعه یافته را ندارند، یکنواخت نبوده است (برآورد FAO، 1992). از سوی دیگر افزایش تولید محصولات کشاورزی با توجه به شرایط آب و هوایی، محدودیت منابع آبی و نیز محدودیت زمین های دارای پتانسیل تولید کشت های دیم در بسیاری از نقاط جهان امکان پذیر نیست. بنابراین برای تامین مواد غذایی باید بهره وری از عوامل تولید به ویژه آب و خاک افزایش و ضایعات مواد غذایی تا حد امکان کاهش یابد (حقوقی، 1377).

به اعتقاد کارشناسان صنایع غذایی کشور، در حدود 25 درصد درآمد نفتی هر ساله در قالب ضایعات محصولات کشاورزی از دست می رود به طوری که بی توجهی به صنایع تبدیلی و تکمیلی موجب شده است که هرسال معادل غذای15 تا 20 میلیون نفر بر اثر ضایعات کشاورزی از بین رود. لازم به ذکر است که 80 درصدضایعات­کشاورزی ایران در20 تا30 محصول رخ می­دهدکه عمده آن درمحصولات باغی در مراحل مختلف صورت می­پذیرد از آن­جائی که این گروه از محصولات به دلیل داشتن رطوبت زیاد فساد پذیر هستند در فر آیند پس از برداشت میزان قابل توجهی ضایع می شوند که کاهش و به حداقل رساندن چنین ضایعاتی می­تواند یکی از راههای موثر درتامین غذا برای جامعه به حساب آید(الماسی وهمکاران، 1388).

1-2- تعاریف و مفاهیم ضایعات

به کاهش کمیت و کیفیت یک ماده غذایی ضایعات گفته می شود، طبق تعریف اگر محصولات کشاورزی پس از برداشت به هر دلیلی بدون استفاده نامناسب برای بازار فروش باشند، جزء ضایعات تلقی می شوند. با این تعریف نقش سیاست های تنظیم بازار در کاهش ضایعات محصولات کشاورزی اهمیتی دو چندان می یابد.

بر اساس تعریف سازمان خواروبار جهانی( فائو) هرگونه تغییری در کیفیت که منجر به غیر قابل مصرف شدن، عدم دسترسی و عدم ایمنی محصول برای انسان شود، ضایعات است.

ضایعات مقادیری از یک کالای خاص و کالای مشتق شده از آن است که وارد سبد غذایی خانوار نمی شود. به عبارتی ضایعات تفاوت تولید بالقوه با مصرف بالفعل است. به تفسیری ضایعات کاستی بهره وری است.

در برخی موارد مفهوم ضایعات با عملکرد تولید و یا محصولات جانبی درهم آمیخته در صورتی که مفهوم ضایعات صرفا به مرحله برداشت تا مصرف اطلاق می شود و برخی کاهش های ناگزیر مانند پسمانده های فرآوری را شامل نمی شود.

با توجه به تعاریف ضایعات، مشخص می شود که در کلیه مراحل تولید، توزیع و مصرف، ضایعات حاصل می شود. ضایعات در مراحل تولید( کاشت، داشت و برداشت) عمدتا ناشی از عدم استفاده بهینه و به موقع از نهاده ها مثل کود، بذر، نیروی انسانی و … است. ضایعات مرحله توزیع در حین بازاریابی رخ می دهد. زیرا با توجه به عرضه فصلی محصولات کشاورزی تقاضای دائمی محصولات کشاورزی برای ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضا، کانال توزیع و بازاریابی مناسبی را می طلب. ضایعات مصرف نیز به فرهنگ مصرف کننده و نوع مصرف بستگی دارد (خوش نظر و کمالی، 1388).

تعداد صفحه :129

قیمت : چهارده هزار تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود به شما نشان داده می شود

و به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09124404335        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید