پایان نامه: بررسی تطبیقی جایگاه زن در قرآن و حدیث و فمینیسم با نگاهی به ریشه ها و سیر تاریخی آن

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :علوم قرآن و حدیث

عنوان : بررسی تطبیقی جایگاه زن در قرآن و حدیث و فمینیسم با نگاهی به ریشه ها و سیر تاریخی آن

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

دانشکده اصول الدین

 رساله دکتری علوم قرآن و حدیث

 

موضوع

بررسی تطبیقی جایگاه زن در قرآن و حدیث و فمینیسم

با نگاهی به ریشه ها و سیر تاریخی آن

 

استاد محترم راهنما

جناب آقای دکتر تاجری نسب

اساتید محترم مشاور

جناب آقای دکتر پهلوان

جناب آقای دکتر آذر شب

1392

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست اجمالی مطالب

عنوان                                       صفحه

چکیده ……………………………………………………………………………………………………………………………………….1

مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………….2

فصل اول: کلیات و مفاهیم

  • بیان مسأله………………………………………………………………………………………………………………………..8
  • ضرورت انجام تحقیق………………………………………………………………………………………………………..8
  • پیشینه……………………………………………………………………………………………………………………………. 8
  • سؤالات……………………………………………………………………………………………………………………………9
  • فرضیه ها……………………………………………………………………………………………………………………….10
  • روش تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………..11
  • مفاهیم…………………………………………………………………………………………………………………………..12

 

فصل دوم:جایگاه زن درمکتب فیمنیسم

مقدمه فصل………………………………………………………………………………………………………………………………..20

بخش اول: زمینه های تاریخی جهان و خاستگاه جغرافیایی پیدایش فمینیسم…………………………………..22

1-  جایگاه زن در مصر………………………………………………………………………………………24

1-1- قبل از نفوذ یونانیان ……………………………………………………………………………25

1-2- پس از نفوذ افکار یونانیان……………………………………………………………………27

  • جایگاه زن در چین………………………………………………………………………………………28

2-1-پیش از انقلاب چین……………………………………………………………………………28

2-2- پس از انقلاب چین…………………………………………………………………………..32

  • جایگاه زن در یونان……………………………………………………………………………………..35
  • جایگاه زن در انگلیس…………………………………………………………………………………..38
  • جایگاه زن در فرانسه…………………………………………………………………………………41

بخش دوم: ریشه ها و عواما پیدایش مکتب فمنیسم……………………………………………………………………..46

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………….46

1- آراء و نظرات فلاسفه در باره زنان .……………………………………………………………………………………..46

1-1- دیدگاه افلاطون…………………………………………………………………………………………………………48

1-1-1-رفتار شناسی زنان از دیدگاه افلاطون…………………………………………………………. 49

1-1-2- دیدگاه افلاطون در باره تساوی طبیعت و استعدادهای زنان و مردان…………………54

1-1-3-دیدگاه افلاطون در باره نهاد خانواده……………………………………………………………..55

1-2- دیدگاه ارسطو……………………………………………………………………………………………………………60

1-2-1-رفتار شناسی زنان از دیدگاه ارسطو……………………………………………………………………….60

1-2-2- دیدگاه ارسطو در باره نهاد خانواده……………………………………………………………………….63

1-3- دیدگاه ژان ژاک روسو…………………………………………………………………………………………………65

1-3-1-رفتار شناسی زنان از دیدگاه ژان ژاک روسو…………………………………………………………..66

1-3-2- دیدگاه روسو در باره نهاد خانواده……………………………………………………………………….74

1-3-3- دیدگاه روسو در باره تأثیر محیط بر انسان……………………………………………………………74

1-4-رفتار شناسی زنان از دیدگاه فردریش نیچه………………………………………………………………………75

2- عوامل فرهنگی……………………………………………………………………………………………………………………78

3- عوامل اجتماعی و محیطی…………………………………………………………………………………………………….83

4-عوامل حقوقی………………………………………………………………………………………………………………………92

5-عوامل اقتصادی………………………………………………………………………………………………………………………97

6-عوامل سیاسی…………………………………………………………………………………………………………………………99

6-1- بی توجهی به زنان در وضع قوانین جهانی……………………………………………………………….100

6-2- قرار گرفتن زنان در اقلیت جامعه سیاسی…………………………………………………………………..101

6-3- عدم توجه به زنان در رسیدن به قدرت………………………………………………………………………101

7- عوامل مذهبی ………………………………………………………………………………………………………………………102

7-1-زن در آئین علمای یهودی…………………………………………………………………………………………..103

7-2- زن در آئین علمای مسیحی………………………………………………………………………………………..105

7-3-زن در فرهنگ مسلمین………………………………………………………………………………………………….110

بخش سوم:امواج سه گانه فمینیسم………………………………………………………………………………………………111

مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………….111

  • موج اول فمینیسم و زمینه های ظهور آن…………………………………………………………………………..113

1-1-عوامل شکل گیری موج اول…………………………………………………………………………………114

1-2-درخواست های موج اول…………………………………………………………………………………….116

1-3- پیامدهای موج اول…………………………………………………………………………………………….121

1-3-1-پیامدهای مثبت موج اول………………………………….. ………………. ………………….121

1-3-2-پیامد منفی موج اول………………………………………………………………………………..124

2- موج دوم فمینیسم و زمینه های ظهور آن……………………………………………………………………………127

2-1-عوامل شکل گیری موج دوم……………………………………………………………………………….128

2-1-1-تأثیر سرمایه داری بر موقعیت زنان ……………………………………………128

2-1-2-آگاهی زنان از موقعیت فرودستشان با نگارش کتاب ها………………….130

2-1-3-تشکیل سازمان هایی در دفاع از حقوق زنان………………………………..131

2-2-درخواست های موج دوم……………………………………………………………………………………….132

نظرات گرایش معتدلتر موج دوم……………………………………………………………………………..133

2-3-   دستاوردهای مهم موج دوم فمینیسم…………………………………………………………………….134

2-3-1-پیامدهای مثبت موج دوم………………………………………………………………….. 134

2-3-2-پیامد های منفی موج دوم…………………………………………………………………. 135

2-4-نقد موج دوم………………………………………………………………………………………………………….137

3-  موج سوم فمینیسم و زمینه های ظهور آن…………………………………………………………………………….. 139

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………… 139

3-1-عوامل شکل گیری موج سوم…………………………………………………………………………….. 140

3-1-1-پیدایش تفکّر پست مدرنیسم……………………………………………………………. 140

3-1-2-نگارش کتاب هایی در تأیید بر ویژگی زنانه و ضرورت نقش مادر………….141

3-1-3-اعتراض به باورهای افراطی موج دوم………………………………………………….142

3-2- درخواست های موج سوم…………………………………………………………………………………….142

3-3-  ویژگی موج سوم…………………………………………………………………………………………………………….144

3-3-1-تأکید بر تفاوت های بین زنان………………………………………………………………144

3-3-2-ایجاد مبانی نظری……………………………………………………………………………….144

3-3-3-تولید دانش زنانه………………………………………………………………………………..146

3-3-4-عدم تعمیم صفات در تمامی افراد یک جنس…………………………………………146

3-3-5-نگارش مردانه تاریخ…………………………………………………………………………..147

3-3-6-تعاملات زبانی…………………………………………………………………………………..148

بخش چهارم: گرایش ها و مکاتب فکری فمنیستی……………………………………………………………….150

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………….150

1-فمینیست های لیبرال/ اصلاح طلب………………………………………………………………………………151

1 -1- دیدگاه فمنیست لیبرال…………………………………………………………………………..151

1-2- نظریه پردازان فمنیست لیبرال……………………………………………………………….. 155

1-3-بررسی و نقد فمنیست های لیبرال……………………………………………………………. 156

2-فمینیست های رادیکال/انقلابی……………………………………………………………………………………157

2-1-دیدگاه فمینیست رادیکال…………………………………………………………………………158

2-2-نظریه پردازان فمینیست رادیکال………………………………………………………………161

2-3-اهداف فمینیسم رادیکال………………………………………………………………………….163

2-4- محورهای مبارزه و ابزارهای مبارزاتی فمینیسم رادیکال…………………………….. 164

3-فمنیست های مارکسیست……………………………………………………………………………………………170

3-1-دیدگاه فمینیست های مارکسیست……………………………………………………………….170

3-2-نقد نظرات فمینیست مارکسیست…………………………………………………………………172

4- فمینیست های سوسیالیست…………………………………………………………………………………………..173

4-1-دیدگاه فمینیست های سوسیالیست…………………………………………………………………174

4-2- نتایج جنبش های فمینیستی بر اساس زمان…………………………………………………….174

بخش پنجم: پیامدهای کلی فمینیسم…………………………………………………………………………………………..177

مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………..177

1-پیامدهای مثبت فمینیسم…………………………………………………………………………………………………..178

2- پیامدهای منفی فمینیسم…………………………………………………………………………………………………..181

فصل سوم:جایگاه زن از دیدگاه قرآن و روایات

     مقدمه فصل……………………………………………………………………………………………………………………….186

بخش اول: تساوی زن و مرد در برخورداری از مواهب تکوینی و تشریعی(هدایتی)……………………..187

1- وحدت در آفرینش و برخورداری از مواهب دنیوی…………………………………………………..187

2-وحدت در دعوت و برخورداری از مواهب تشریعی(هدایتی)……………………………………….191

بخش دوم: جایگاه مختص رفتاری و حقوقی زن………………………………………………………………………..194

1-جایگاه مختص رفتاری…………………………………………………………………………………………..195

1-1- جایگاه رفتاری زن در مقابل خود…………………………………………………………………195

1-2- جایگاه رفتاری زن در مقابل همسر(یا نقش آفرینی زن در عرصه خانواده)…………197

1-3- جایگاه رفتاری زن در مقابل فرزند……………………………………………………………… 204

1-4- نحوه عملکرد( یا جایگاه رفتاری ) زن در مقابل جامعه…………………………………..212

2- جایگاه مختص حقوقی زن……………….. ………………………………………………………………………..214

2-1- عملکرد مرد در مقابل همسر (حقوق زن در مقابل همسرداری)……………………………..214

2-2-عملکرد پدر در مقابل فرزند دختر………………………………………………………………………225

2-3- عملکرد فرزند در مقابل مادر(حقوق مادر در قبال تولد و تربیت فرزند)………………….233

2-4- (عملکرد یا) وظایف جامعه ی اسلامی در مقابل زن…………………………………………….238

بخش سوم :جایگاه متعادل اخلاقی، عملی و حقوقی زن و مرد…………………………………….. …………241

1- جایگاه متعادل اخلاقی……………………………………………………………………………………………………241

2-جایگاه متعادل عملی( رفتاری ) ………………………………………………………………………………………..245

2-1-اعمال متعادل فردی…………………………………………………………………………………………….245

2-2-اعمال متعادل جمعی……………………………………………………………………………………………246

3-جایگاه متعادل حقوقی………………………………………………………………………………………………………251

3-1-حقوق دنیوی………………………………………………………………………. ……………………………….252

3-2- حقوق اخروی………………………………………………………………………………………………………254

بخش چهارم : نقش زن و مرد در تکامل متقابل یکدیگر……………………………………………………………..255

پایه گذاری خانواده…………………………………………………………………………… …………………………………..257

بخش پنجم: مشارکت زنان…………………………………………………………………………………. …………………..258

1-مشارکت اجتماعی و اقتصادی زنان……………………………………………………………………………….258

2- مشارکت سیاسی و نظامی زنان……………………………………………………………………………………..270

3 – مشارکت فرهنگی…………………………………………………………………………………………………….279

فصل چهارم:مقایسه تطبیقی دو مکتب اسلام و فمینیسم نسبت به زن

مقدمه فصل…………………………………………………………………………………………………………………………….291

 بخش اول: هویت مختص زن ……………………………………………………………………. ………………………….296

1-مختصات جسمانی…………………………………………………………………………………………298

2- مختصات روحی ………………………………………………………………………………………….300

بخش دوم: نگاه تطبیقی به جایگاه زن در دو مکتب…………………………………………………………………….303

1- اختلاف نگرش به هویت جنسی زن……………………………………………………………………………………….304

1-1- دیدگاه فمینیسم نسبت به هویت جنسی زن………………………………………………………………..308

1-2-دیدگاه اسلام نسبت به هویت جنسی زن……………………………………………………………………..313

2 – اختلاف در نوع نگرش به جنس مذکر…………………………………………………………………………………..317

2-1- نگرش فمینیسم نسبت به جنس مذکر………………………………………………………………. ………..317

  • تأکید بر تقابل و دشمنی مردان نسبت به زنان.. ………………………………………………….. 317
  • نفی موضع ضد مردانه……………………………………… ……………………………………………..318

2-2- نگرش آیات و روایات نسبت به مردان…………………………………………………………………………319

3- اختلاف در نوع نگرش به زندگی مشترک و بنیاد خانواده…………………………. ……………………………..319

3- 1-دیدگاه فمینیسم در نوع نگرش به تشکیل خانواده و زندگی مشترک………………………………..320

3-1-1-شکست نهاد خانواده به دلیل حضور در حوزه عمومی…………………………………………320

3- 1-2-تأکید بر نهاد خانواده و حضور در حوزه خصوصی…………………………………………..322

3- 1-3-تأکید بر نهاد خانواده همراه با برابری همسران در حوزه خصوصی و عمومی………….322

3- 1-4-تأکید بر نهاد خانواده همراه با حضور در حوزه عمومی………………………………………..323

3- 2- دیدگاه اسلام در نوع نگرش به تشکیل خانواده و زندگی مشترک……………………………………323

4 – اختلاف در نوع نگرش به نقش «مادری»………………………………………………………………………………..324

4-1- دیدگاه فمینیسم در نوع نگرش به نقش «مادری»……………………………………………………………..324

4-2- دیدگاه اسلام در نوع نگرش به نقش «مادری»…………………………………………………………………326

5 – اختلاف در نوع نگرش به فعالیت های اجتماعی زن…………………………………. ……………………………328

5-1- دیدگاه فمینیسم در نوع نگرش به فعالیت های اجتماعی زن……………………………………………328

5-2-دیدگاه اسلام در نوع نگرش به فعالیت های اجتماعی زن……………………………………………….331

6 – اختلاف در نوع نگرش به فعالیت های سیاسی زن…………………………………………………………………..334

6 -1- دیدگاه فمینیسم در نوع نگرش به فعالیت های سیاسی زن……………………………………………334

6-2- دیدگاه اسلام در نوع نگرش به فعالیت های سیاسی زن………………………………………. ……..335

7- اختلاف در نوع نگرش به مفهوم آزادی…………………………………………………………………………………..335

7-1- دیدگاه فمینیسم در مورد آزادی………………………………………………………………. ……………….336

7-2- دیدگاه اسلام در مورد آزادی……………………………………………………………… ……………………337

8- قانونگذار در دو مکتب……………………………………………………………………………………………………….338

یافته ها……………………………………………………………………………………………………………………………………345

پیوست…………………………………………………………………………………………………………………………………….347

کتابشناسی……………………………………………………………………………………………………………………………….351

 

 

 

 

 مقدمه

حمد بی حد و ثناء بی پایان ذات پاکی را سزاست که از نفسی واحد مرد و زن را آفرید[1]و در حقیقت و هویت انسانی آن ها، تفاوتی قرار نداد و روح خدا را [2] تشکیل دهنده آن حقیقت، نهاد و بدن را ابزاری در اختیار روح گذاشت تا بتواند به کمالات انسانی نائل گردد. برای رسیدن آدمی به این کمالات بنابر اقتضای ربوبیتش، راهنمایی بشر را به عهده گرفت و هدایت او را از طریق فطرت[3] و ارسال رسل و انزال کتب[4] تضمین نمود و چارچوبی قانونمند را در نظام هستی استوار گرداند و آن را حدود الهی شمرد[5]و در طرح قوانین به دو معیار راستی و عدالت توجه اساسی و محوری نمود[6]و پایه و اساس آن ها را ابزارهای وجود انسان و نیازهای جامعه قرار داد.

پاکترین درود و تحیّت بر پیامبران و برگزیدگان راه خدا و طریق هدایت بسوی معارف حقه او باد، که با ارشاد خود بشر را از ظلمتکده جهل به وادی ایمن انوار علم و دانش الهی رهبری نمودند. خاصه خاتم الانبیاء و سید المرسلین محمد بن عبد الله صلی الله علیه و آله و جانشینان او، سید الوصیین و امام المتقین و امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب و یازده فرزند امجد او که کاروان بشر را به سوی کمال و لقاء الهی رهنمون شدند و انسان را به آخرین منزل خود که مقام مقربین و صدیقین و مخلّصین است، به قرب الهی رهبری کردند.

و سلام و درود فراوان بر دردانه نبی اکرم، ام ابیها، بنت رسول الله و خیر و کوثر جهانیان که پا به گیتی نهاد و نبوت را دختر و ولایت را همسر و امامت را مادری شایسته بود. او که فضائل انسانی اش برای جهانیان سرمشق و نمونه است و قیام و قعودش حجت بر عالمیان، او که قلم از نگارش اوصافش ناتوان و عقول از درک آن متحیر است.

خداوند تبارک و تعالی انسان ها را آفرید و رمز فضیلت و برتری آن ها را در تقوا[7] نهاد و آن را سرمایه ای دست یافتنی توسط زن و مرد قرار داد. به واسطه رنگ، نژاد، جنسیت. . .آن ها را امتیاز نبخشید و بشر را با توجه به هویت مشترک و مختص، شرایط، تفاوت ها و امکانات، موظف به انجام اعمالی مشترک و مختص نمود و برای اصناف و گروه های مختلف قوانین و مقررات مشخصی را طرح کرد و در مقابل وظایف و اعمال مشترک، حقوقی مشترک را برای انسان ها در نظر گرفت؛ حق حیات، مساوات، آزادی، تعیین سرنوشت. . . و انسان ها را در راه کسب این حقوق مساوی قرار داد و در مقابل وظایف اختصاصی، حقوقی خاص تعیین نمود، حق سرپرستی (قیومیت)، حق همسری، حق مادری، حق فرزندی . .

زن و مرد را در هویت انسانی همپا و همسنگ یکدیگر معرفی نمود و برای مشارکت آن ها در تصمیمات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی،. . . زمینه های لازم را فراهم آورد و بر هرکدام از این امور، آدابی خاص وضع نمود که متناسب با هویت جنسی انسان باشد تا بدین روی وظایف اختصاصی و مشترک افراد دچار خدشه و آسیب نگردد.

انسان ها را به تشکیل زندگی مشترک امر نمود تا ضمن تداوم نسل بشر، کانون خانواده را محل و منشأ آرامش و صمیمیت، انس و الفت قرار دهد و فطرت زن را زمینه ساز مهر و مودتی آفرید تا سلامت روانی، رشد و کمال افراد خانواده بر آن استوار باشد و فرمود: «وَ مِنْ ءَایَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکمُ مِّنْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْکُنُواْ إِلَیْهَا وَ جَعَلَ بَیْنَکُم مَّوَدَّهً وَ رَحْمَهً  إِنَّ فىِ ذلِکَ لاَیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ»[8] همو آسایش و سکون همسر را به وجود زن میسر گرداند و فرمود: «هُوَ الَّذِى خَلَقَکُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَهٍ وَ جَعَلَ مِنهْا زَوْجَهَا لِیَسْکُنَ إِلَیهْا. . .»[9] خداوند تبارک و تعالی از زوجین خواست تا پس از پیمان ازدواج متعهد شوند که در غم و شادی، سختی و راحتی پشتیبان و امانتدار هم بوده و حافظ اسرار یکدیگر باشند و آن تعهد را به پوشش یکدیگر تشبیه نمود و فرمود:« . . هُنَّ لِبَاسٌ لَّکُمْ وَ أَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُن‏ . . »[10]

اما از ابتدای تاریخ در بسیاری از جوامع جنس مؤنث با فراز و نشیب های فراوانی روبرو شد. گاه همپای مردان به تأمین نیازهای زندگی پرداخت و بیشتر اوقات خود را در محیط خانه صرف تربیت کودکان، رفع نیازهای روزمره و ایجاد آرامش در خانواده نمود و جایگاهی والا اختیار نمود و گاه او را عامل هر نوع شر و گناهی دانستند که در تعقل ضعیف، کینه توز، دروغگو و حقیر است و او را موجودی بی ارزش برشمردند و از داشتن فرزند دختر شرمسار بودند و در نتیجه او را به انحاء مختلف از بین می بردند یا در صورت تولد او را در معرض فروش می گذاشتند و همچون بردگان با او رفتار می کردند. دختر تنها در زمانی می توانست به زندگی ادامه دهد که مأمور به خدمت رسانی پدران و شوهران باشد. بدین روی مردان خود را مالکان جنس مؤنث دانستند که می توانند در مملوک خود به هر نحوی که مایلند دخل و تصرف نمایند و بانوان نیز در نقش خدمتکاران خانگی و وسیله تمتع مردان مجبور بودند، زندگی ملال آور را تحمل نمایند و به نابرابری های اجتماعی راضی باشند.

با گذشت ایام و پس از انقلاب صنعتی، نیز اوضاع برای زنان تغییر نکرد بلکه ارزش کار بر اساس ایجاد درآمد و حضور در جامعه سنجیده شد و این درک ایجاد شد که کار در محیط خانه بی ارزش بوده و در آمدی ایجاد نمی کند. از طرفی نظام تولید خانگی که با محوریت زنان فعالیت می نمود، جای خود را به نظام کارخانه ای داد. ابزارهای تولید تکامل یافت و نیاز به توانایی و قدرت بیشتر و نیروی کار آموزش دیده ی ماهر بوجود آمد. با رونق یافتن کار در کارخانه ها و نیاز به حضور بیشتر فرد در خارج از خانه، مشاغل به شکلی در آمد که لازم بود افرادی به آن بپردازند که قادر هستند تمام وقت خود را صرف آن نمایند. قدرت جسمانی کمتر زن و نیاز به صرف وقت بیشتر در محیط خانه بدلیل نقش مادری و خانه داری، شکافی بین فعالیت های زن و مرد ایجاد نمود به طوری که نیروی کار مردان جایگزین نیروی کار زنان شد و زنان قربانیان و مردان بهره وران فرآیند توسعه گردیدند. بنابراین فعالیت زنان، به صورت کار نامشهود و بدون دستمزد بود.

تغییر در فرهنگ جامعه تحت نفوذ عوامل متعددی مانند مذهب، اجتماع، فلسفه نیز علیه زنان شتافت و آن ها را در موضع ضعف قرار داد و موجب گردید حقوق شهروندی، علم آموزی، حریت، حیات، تملک، مادری و در نهایت حقوق انسانی او از بین برود.

عقیده به برتری مردان و در مقابل نگاه حقارت آمیز به زنان و اجازه هر نوع خشونت علیه آنان طرفداران حقوق زن را برآن داشت تا به مبارزه با وضعیت موجود اقدام نمایند. اولین فریادهای جدی فمنیستی در پایان دادن به تابعیت زنان، در قرن هفدهم، در انگلیس شنیده شد. سپس در طول 200 سال بعد، نداهای بیشتری در هم آمیخت و در فرانسه و ایالات متحده به گوش رسید. فمنیسم سازمان یافته، هم زمان با رشد سرمایه داری و تغییر و تحولات سیاسی و اقتصادی ناشی از آن ظهور کرد و حرکت منسجم زنان در قرن نوزدهم در فرانسه گسترش یافت و نام فمنیسم به خود گرفت. فمینیسم‏‏ ارزش هر فرد را در امور فراخانوادگی و فعالیت های اجتماعی او دانست و رشد شخصیت اجتماعی را در رشد استقلال مالی دید. در نتیجه تنها راه نجات زنان از ظلم و ستم را حضور در جامعه بیان نمود و از زنان خواست تحت هر شرایطی در اجتماع حاضر شوند و به فعالیت های اجتماعی بپردازند تا به برابری و تشابه کامل با مردان نائل شوند. ورود زنان در صحنه اجتماع باعث رشد اطلاعات و آگاهی های اجتماعی و سیاسی آنان گردید و آنان به این نتیجه رساند که می توانند در خارج از منزل شغل انتخاب کنند ودارای استقلال مالی باشند.

اما حرکات مثبت و متعادل یا مبارزات زیاده خواه و آشفته سازی که در کشورهای غربی پدید آمده و داعیه نجات و آزادی جنس زن را فریاد کرده اند یا بازتاب انسانی تبعیضات و تضییقات پیشین این جوامع نسبت به نسوان بوده اند و یا در زیر چنین پوشش دلسوزانه و بشر دوستانه ای برخی خیالات آزادمندانه و تمنیات دنیاپرستانه خود را دنبال کرده اند که این امر نیاز به بررسی دقیق دارد.

در مقابل این مکتب بشری که داعیه نجات بانوان از ظلم و ستم حاکم بر جوامع را داشت، مکتب الهی اسلام، دو هویت برای افراد قائل شد؛ هویت انسانی که پایه و اساس انسانیت و در رتبه برتر و درجه عالی تر است و مشترک بین زن و مرد می باشد. این هویت انسانی، وظایف و حقوقی مشترکی در پی دارد و هویت جنسی مختص نیز وظایف و حقوق خاصی به دنبال دارد. بدین روی در بین انسان ها از لحاظ جنسی اختلاف هایی دیده می شود که این تفاوت ها دلالتی بر تبعیض و ترجیح گروهی بر گروه دیگر نمی باشد، بلکه تبعیض و بی عدالتی زمانی هویدا می شود که موجودات خارج از جایگاه خاص و مناسب خود قرار گیرند، به صفات و ویژگی های مخصوص  آن ها توجه نشود و فعالیتی فوق یا خارج از طاقت و ابزارهایشان از آن ها خواسته شود.

بدین روی اسلام در زمانی که برخی از جوامع تحمل وجود فیزیکی زن را نداشتند، و گاه او را همریف بردگان و کودکان می دانستند و زن را از لحاظ عقلی ناتوان بر می شمردند و بدین روی شهروند محسوب نمی کردند و حتی به جرم مؤنث بودن زنده به گورش می کردند، و حق حیات او با مرگ همسرش به اتمام می رسید و به همراه او دفنش می نمودند و در زمانی که نه تنها مالک و صاحب مالی نبود و آن چه به عنوان جهیزیه به خانه شوهر برده بود، در تعلق همسرش می بود، بلکه بعد از فوت همسر به ارثش  نیز می بردند،[11] به او ارزش و مقام والایی عطا نمود و ارزش های انسانی و جنسی او را یادآور شد[12] و هرگز به عنوان جنس دوم به او ننگریست و با اعتقاد به فرودستی زنان مبارزه نمود[13]و ارزش های اخلاقی و معنوی را جنسیت بردار ندانست.

این رساله تحت عنوان «بررسی تطبیقی جایگاه زن در قرآن و حدیث و فمینیسم‏‏ با نگاهی به ریشه ها و سیر تاریخی آن» به بررسی موقعیت بانوان در دیدگاه های فمینیسم‏‏ به عنوان تنها مکتب بشری مدعی احیای حقوق زنان می پردازد و آن را با جایگاه زن در مکتب الهی اسلام مورد مقایسه قرار می دهد تا مشخص شود فمینیسم‏‏ تا چه حدی توانسته به احیای حقوق بانوان دست یابد و راهبردهای آن تا چه حدی مطابق با فطرت و نیازها زنانه بوده است و تلاش فمینیسم‏‏ در احیاء هویت انسانی زن، همراه با احیاء هویت جنسی و نیازهای فطری او یا فراموشی این هویت بوده است. در راهکارهای فمینیسم‏‏ موجب احیای حقوق زن گردیده یا با نام آزادی او را در بند شهوات مردان گرفتار کرده است و در مقابل اسلام تا چه اندازه به حقوق زنان توجه نموده و قوانین و دستورات آن بر پایه هویت انسانی و جنسی زن بوده است.

این رساله در فصل اول به بیان کلیات بحث می پردازد که شامل: «مباحث مقدماتی و طرح بحث و فرضیات و سؤالات، بیان پیشینه بحث» است.

– فصل دوم در باب بررسی جایگاه زن در مکتب فمینیسم‏‏ تدوین یافته تا ضمن تبیین علل و ریشه های پیدایش فمینیسم‏‏ خواننده را با عوامل شکل گیری این مکتب آشنا سازد و در جریان مهمترین جنبش ها و امواج اعتراض آمیز طرفداران حقوق زنان قرار دهد و پیامدهای مثبت و منفی این نهضت ها که گاه به نفع جنس زن و گاه به ضرر او بوده را ارزیابی نماید.

– فصل سوم نویسنده به تبیین جایگاه زن در آیات قرآن کریم و روایات پرداخته و هویت انسانی و جنسی او را مورد بررسی قرار داده تا به دیدگاه اسلام در باره جایگاه مشترک بین زن و مرد و جایگاه مخصوص و ویژه بانوان دست یابد.

در فصل چهارم به بررسی تطبیقی «جایگاه زن» در اسلام و فمینیسم‏‏ پرداخته تا بدور از هرگونه تعصب به مقایسه این دو دیدگاه بپردازد و مشخص نماید آیا فمینیسم‏‏ که داعیه جانبداری از حقوق زن را دارد، توانست شأن و شخصیت والایی برای او قائل شود و یا اسلام در روزگاری که همه عالم زن را تحقیر می کردند، مقام والای او را ستود و جایگاه ویژه او را توسط نبی اکرم صلی الله علیه و آله تبیین نمود.

قابل ذکر است که:

  • از دیدگاه طرفداران حقوق زن، فمینیسم‏‏ به دلیل عدم پاسخگویی به نیازها و درخواست های زنان و عدم توانایی در احیای تمامی حقوق بانوان دچار فراز و نشیب هایی شد. لذا با ایجاد جنبش ها و موج های متعدد که هر یک به نوعی موج قبل را مورد نقد قرار می داد و گاه تلاطم یک موج در درون خود منجر به ایجاد دیدگاه های ضد و نقیض در همان موج می گردید(مانند دیدگاه افراطی و متعادل در موج دوم) فصل دوم به دلیل بیان این فراز و نشیب ها از لحاظ حجم بیش از فصل سوم می باشد. در فصل سوم دیدگاه اسلام وجود دارد که در طول تاریخ با دگرگونی مواجه نشد و قوانین آن با گذشت ایام تغییر نیافت. بدین روی حجم کمتری را به خود اختصاص داده است.
  • از طرفی این رساله به طرح مباحث حقوقی زن و پاسخ به مسائل مربوطه مانند دیه، سهم الارث، شهادت زن و . . . نمی پردازد. لذا نویسنده به حوزه فقهی اسلام در باره بانوان، علت ها و شرایط آن وارد نشده است.
  • به دلیل حجم زیاد رساله، نویسنده از بیان فمینیسم‏‏ در ایران صرف نظر کرده است.
  • گرچه لازم است عنوان رساله با چینش فصول آن هماهنگ باشد، ولی نویسنده به دلیل جدید بودن بحث فمینیسم و نیز درک بهتر جایگاه زن در آیات وروایات، ابتدا دیدگاه فمینیسم و سپس دیدگاه اسلام را در باره زن مطرح کرده است.

 

 

 

فصل اول

 

کلیات و مفاهیم

 

 

 

  • بیان مسأله:

در گذر زمان، تیره ها و تبارها، امت ها و ملت ها، فرهنگ ها و تمدن ها پدید آمدند با نگرش ها و گرایش های متفاوت به ویژه در باره منزلت و موقعیت «مردان» و «بانوان»، که مع الاسف در اغلب آن ها نسبت به حقوق و امتیازات زنان، نه فقط ارزش آن ها در نظر گرفته نشد بلکه در مقام عمل، حدود آن ها نیز رعایت نگردید. در حالی که اسلام در 14 قرن پیش زنان و مردان را یکسان خواند و تنها تفاوت آن ها را در انجام عمل صالح و مزین شدن به ارزش های انسانی دانست و فرمود: « مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَکَرٍ أَوْ أُنثىَ‏ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَوهً طَیِّبَهً وَ لَنَجْزِیَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا کَانُواْ یَعْمَلُون‏»[14] و علت تفاوت آفرینش «مرد» و همسرش «زن»، با دو ساختار طبیعی متمم، را زمینه پذیرش دو گونه ساز و کار اجتماعی مکمل قرار داد تا با تشکیل خانواده علاوه بر بقای نسل، در نیل به قرب الهی کمک کار هم باشند.

[1] -«یَأَیهَُّا النَّاسُ اتَّقُواْ رَبَّکُمُ الَّذِى خَلَقَکمُ مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَه . . »النساء/1

[2] -« فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فیهِ مِنْ رُوحی‏ فَقَعُوا لَهُ ساجِدینَ» الحجر/29؛ ص/72

[3] -«. . . فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتىِ فَطَرَ النَّاسَ عَلَیهَْا  . . .»الروم/30

[4] -« یَامَعْشرََ الجِْنّ‏ِ وَ الْانسِ أَ لَمْ یَأْتِکُمْ رُسُلٌ مِّنکُمْ یَقُصُّونَ عَلَیْکُمْ ءَایَتىِ . . »الانعام/130

[5] -«تِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ وَ مَن یُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنَّتٍ تَجْرِى. . »النساء/13

[6] -«وَ تَمَّتْ کلَِمَتُ رَبِّکَ صِدْقًا وَ عَدْلًا  لَّا مُبَدِّلَ لِکلَِمَاتِهِ  . . »الانعام/115

[7] -«…إِنَّ أَکْرَمَکمُ‏ْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَئکُمْ ..»الحجرات/13

[8]الروم/21

[9]الاعراف/189

[10]البقره/187

[11] – ر.ک: فصل دوم

[12] – ر.ک: فصل سوم

[13] -ر.ک: اعتقاد به فرودستی زنان در جوامع مختلف از جمله انگلیس، فرانسه . . .

[14]النحل/97

تعداد صفحه : 494

قیمت : 14000تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود پایان نامه به شما نشان داده می شود

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09199970560        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید