پایان نامۀ ارشد رشته فلسفه و کلام اسلامی: شبهه ابن‌کمّونه؛ پیشینه و تحلیل پاسخ‌ها

متن کامل پایان نامه با فرمت ورد

پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته فقه و الهیات

دانشگاه علامۀ طباطبایی

دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی

 

پایان نامۀ دورۀ کارشناسی ارشد رشته فلسفه و کلام اسلامی

 

شبهه ابن‌کمّونه؛  پیشینه و تحلیل پاسخ‌ها

 

 

استاد راهنما:

جناب آقای دکتر سعید انواری

 

استاد مشاور:

جناب آقای دکتر ذکیانی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده:

آنچه در این نوشتار مورد تحقیق قرار گرفته، بررسی شبهه ایست منسوب به ابن‌کمّونه که در لسان فلاسفۀ آن زمان به عنوان یک معمای پیچیده و چالشی جدّی برای برهان‌های توحید واجب الوجود مطرح شده است. شبهه، دارای ریشه ای مشترک در میان اعتقاد مغان ایرانی به ثنویت و اصالت وجود در نزد حکماء مشاء است. ابن‌کمّونه شبهه خود را از نارسایی‌هایی که در میان این دو اعتقاد فلسفی وجود داشته، مطرح کرده است. تلاش این رساله بر آن بوده تا اعتقاد همۀ فلاسفه به وجود کامل مطلق و عدم امکان تصور اصالت ماهیت دربارۀ واجب الوجود حتّی در میان معتقدان به اصالت ماهیت را نشان دهد. بنابر این اساس، شبهه ناشی از یک برداشت اشتباه از برهان‌های اثبات توحید دربارۀ واجب الوجود بوده که حتی خود ابن‌کمّونه نیز بدان معترف است؛ در واقع وجوب وجود هیچ‌گاه نمی‌تواند زائد بر ذات فرض شود. اگر تصویر واجب الوجود در برهان‌های توحید ابن‌سینا بدرستی تبیین شود این شبهه از اساس باطل می‌شود. با این همه حتّی در صورت قبول اصل شبهه، جواب‌های مختلفی از سایر حکماء همچون فارابی، سهروردی، میرداماد و ملاصدرا  با در نظر گرفتن مکتب‌های مختلف فلسفی مثل اصالت ماهیت و اصالت وجودِ مشائی و حکمت متعالیه در این نوشتار آورده شده است.

در ادامه سعی شده در کنار براهین فلسفی، برهان‌های کلامی همچون برهان فرجه و برهان تمانع نیز با تقریری فلسفی آورده شود و از آن طریق هم، این شبهه مورد توجه قرار گیرد تا بررس و تحلیل این شبهه از تمامی جوانب کامل شود.

لازم بذکر است در مجموعه سیزده پاسخ بر این شبهه در این رساله آورده شده که همگی به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است.

 

فهرست  اجمالی

  • مقدمه و روش تحقیق
  • بخش اول: ابن‌کمّونه و شبهۀ وی
  • فصل اول: زندگی نامۀ اجمالی و مهم‌ترین آثار
  • فصل دوم: شبهۀ ابن‌کمّونه و پیشینۀ آن
  • طرح و توضیح شبهه
  • بخش دوم: پاسخ به شبهۀ ابن‌کمّونه
  • فصل اول: پاسخ بر اساس اصالت ماهیت
  • فصل دوم: پاسخ بر اساس اصالت وجود مشائی
  • فصل سوم: پاسخ بر اساس اصالت وجود حکمت متعالیه
  • فصل چهارم: پاسخ‌های دیگر ملاصدرا
  • فصل پنجم: پاسخ‌های عام
  • فصل ششم: برهان تعیّن ابن‌سینا و شبهه ابن‌کمّونه
  • فصل هفتم: پاسخ‌های کلامی
  • بخش سوم: جمع بندی مطالب
  • منابع

 

فهرست تفصیلی

مقدمه و روش تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………….1

ضرورت تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………….2

اهمیت موضوع…………………………………………………………………………………………………………………………………..3

لزوم تحقیق بیشتر……………………………………………………………………………………………………………………………….3

هدف از تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………………..4

روش تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………………4

فرضیات مناسب جهت حل شبهه………………………………………………………………………………………………………….4

پیشینه مسأله………………………………………………………………………………………………………………………………………5

بخش اول

(ابن‌کمّونه و شبهه وی)

فصل اول:

زندگی اجمالی……………………………………………………………………………………………………………………………………8

مهم‌ترین آثار ابن‌کمّونه………………………………………………………………………………………………………………………10

الف) شروح ابن‌کمّونه……………………………………………………………………………………………………………………….10

ب) کتاب‌ها و رساله‌های مستقل…………………………………………………………………………………………………………10

فصل دوم:

پیشینه شبهه……………………………………………………………………………………………………………………………………..14

ج

فصل سوم:

طرح و توضیح شبهه…………………………………………………………………………………………………………………………18

برهان‌های ابن‌کمّونه در اثبات توحید ذاتی……………………………………………………………………………………………20

نکته اول: وحدت حقّه ……………………………………………………………………………………………………………………..21

نکته دوم: وجوب عرض عام است  ……………………………………………………………………………………………………25

نکته سوم: وجوب وجود ذاتی باب برهان است…………………………………………………………………………………….26

نکته چهارم: وجوب وجود محمول من صمیمه است ……………………………………………………………………………26

نکته پنجم: اصالت در ذات واجب الوجود …………………………………………………………………………………………..28

بخش دوم

(پاسخ به شبهه)

فصل اول: پاسخ بر اساس اصالت ماهیت………………………………………………………………………………………….34

جواب اول……………………………………………………………………………………………………………………………………….35

معقولات اولی و ثانوی………………………………………………………………………………………………………………………36

معقول ثانوی و تفصیل در قول حکماء………………………………………………………………………………………………..37

جواب دوم (جواب علامه طباطبایی ره)………………………………………………………………………………………………..45

جواب سوم (جواب امام خمینی ره)…………………………………………………………………………………………………….47

فصل دوم: پاسخ بر اساس اصالت وجود مشائی…………………………………………………………………………………48

جواب اول (جواب فارابی)………………………………………………………………………………………………………………..49

جواب دوم (جواب امام خمینی ره)……………………………………………………………………………………………………..52

د

فصل سوم: پاسخ بر اساس اصالت وجود حکمت متعالیه…………………………………………………………………. 54 جواب اول: قائدۀ بسیط الحقیقه………………………………………………………………………………………………………….56

جواب دوم: قائدۀ صرف الشی……………………………………………………………………………………………………………62

جواب سوم: برهان صدیقین……………………………………………………………………………………………………………….65

فصل چهارم: پاسخ دیگر ملاصدرا…………………………………………………………………………………………………..67

فصل پنجم: پاسخ عام…………………………………………………………………………………………………………………….72

فصل ششم: برهان تعیّن ابن‌سینا و جواب شبهه…………………………………………………………………………………78

فصل هفتم: پاسخ‌های کلامی………………………………………………………………………………………………………….86.

الف)برهان تمانع………………………………………………………………………………………………………………………………91

ب) برهان فرجه……………………………………………………………………………………………………………………………….97

بخش سوم

(جمع بندی مطالب و ارزیابی شبهه)

جمع بندی پاسخ‌ها…………………………………………………………………………………………………………………………116

ارزیابی شبهه………………………………………………………………………………………………………………………………….121

تقریر منطقی در نفی ماهیت واجب ………………………………………………………………………………………………….122

بیان میر داماد در نفی ماهیت واجب………………………………………………………………………………………………….123

تقریر کلامی…………………………………………………………………………………………………………………………………..123

نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………………………………126

 

 

ضرورت تحقیق:

اولین اصلی که رکن دعوت همۀ انبیای الهی بوده توحید است. بااینکه در طول تاریخ، توحید غرض اصلی از ارسال رسل و انبیای اللهی بوده است. امّا توحید در آئین اسلام رنگ بوی کامل‌تری پیدا کرد. توحید بر طبق آموزه‌های اسلام، سر منشاء دیگر عقائد و اندیشه‌های دینی شد، بطوری که در هیچ یک از ادیان گذشته وحدت حقّۀ پروردگار بدین شکل مورد توجّه قرار نگرفته بود. به همین دلیل طبیعتاً یکی از مهم‌ترین مباحث فلسفه اسلامی اثبات توحید ذاتی پروردگار و حل معضلات این بحث است.

همواره در قرآن کریم وصف وحدت در کنار قهاریت پروردگار ذکر شده است. چنانچه می‌فرماید: «یا صَاحِبَی السِّجْنِ أَأَرْبَابٌ مُّتَفَرِّقُونَ خَیرٌ أَمِ اللّه الْوَاحِدُ الْقَهَّار.» (قرآن، یوسف (12)، 39)

تنها چیزی که هیچ گونه مقهوریتی در او راه ندارد واحد حقّه یا همان کامل مطلق است؛ به همین دلیل منظور از وحدت در کنار قهاریت، همان وحدت حقّه است که در ادامه به تفصیل مورد بررسی قرار خواهد گرفت.[1] شاید مهم‌ترین دلیل شهرت شبهه ابن‌کمّونه سخت بودن آن است و این هم ناشی از عدم توجّه به کامل مطلق بودن واجب الوجود است.

درجهان بینی اسلامی نیز توحید اساس و محور اصلی سایر عقائد دینی بوده است؛ توحید در رأس مخروط معارف اسلامی قرار می‌گیرد و تمام معارف دیگر از این اصل منشعب می‌شوند؛ به فرمودۀ علامۀ طباطبایی:

توحید وقتی گسترش پیدا کند می‌شود کل اسلام و اسلام وقتی فشرده شود، توحید مثل یک گنجینه فشرده‌ای است که در ظاهر به عنوان یک اصل اعتقادی ساده جلوگر می‌شود، امّا هنگامی که باز بشود و گسترش پیدا کند، کل اسلام را در بر می‌گیرد. (مصباح، توحید در نظام …، ص15)

در إلهیات بالمعنی ألاخص نیز اولین چیزی که بعد از اثبات وجود خداوند مورد بررسی قرار می‌گیرد، توحید ذاتی است. توحید در بارۀ واجب الوجود، از سه جهت توحید ذاتی، افعالی و صفاتی مورد توجّه است.

 

  1. بخش اول، فصل سوم، نکته اول، ص 21.

***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)

ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود است

تعداد صفحه :  141

قیمت : چهارده هزار تومان

 

 

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود به شما نشان داده می شود

و به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        09124404335        info@arshadha.ir

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

شماره کارت :  6037997263131360 بانک ملی به نام محمد علی رودسرابی

11

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید ! سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه های دانشگاهی است. مطالب مشابه را هم ببینید. برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید

2 پاسخ

بخش دیدگاه ها غیر فعال است.